Kiedy spadkobierca odpowiada za długi podatkowe płatnika

Odpowiedzialność podatkową następców prawnych podatników regulują przepisy Ordynacji podatkowej, które mają też zastosowanie do spadkobierców podatników, którzy przejmują wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Wynika to z art. 98 Ordynacji podatkowej, który określa, że do odpowiedzialności stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.) o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz odpowiedzialności za długi spadkowe. Istotne znaczenie dla zakresu odpowiedzialności ma więc to, czy spadkobierca przyjął spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (tzw. przyjęcie proste) lub też przyjął go, ograniczając te odpowiedzialność (tzw. przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza). W drugim przypadku odpowiedzialność jest ograniczona tylko do wartości nabytego majątku, ale spadkobierca może odpowiadać także swoim majątkiem. Możliwe jest też odrzucenie spadku, co skutkuje zupełnym wyłączeniem odpowiedzialności. Jeżeli spadkobierców jest więcej, do chwili działu spadku ponoszą oni odpowiedzialność solidarną. I jeżeli jeden ze spadkobierców ograniczy swoją odpowiedzialność do wartości nabywanego spadku, z uwagi na brak jego podziału będzie nadal odpowiadał całym majątkiem do całej wartości aktywów spadku, a nie do przypadającej na niego proporcji wartości. Warto więc dokonać działu spadku, aby uregulować zasady odpowiedzialności, również za zobowiązania podatkowe.

Odpowiedzialność spadkobierców obejmuje też zaległości podatkowe w postaci podatków, które zmarły zobowiązany był wpłacić z tytułu pełnienia funkcji płatnika lub inkasenta. Obejmuje to więc podatki pobrane i niewpłacone, gdyż takie należności, łącznie z odsetkami od zaległości podatkowych (naliczonymi do dnia otwarcia spadku, czyli do dnia śmierci spadkodawcy) również stanowią zaległość podatkową spadkodawcy. Odpowiedzialność obejmuje także w szczególności koszty upomnień i postępowania egzekucyjnego, powstałe do dnia śmierci spadkodawcy.

Wymienione długi nie podlegają dochodzeniu i egzekucji automatycznie z mocy prawa po śmierci spadkodawcy. Spadkobiercy nie mają również obowiązku składania żadnych deklaracji w imieniu spadkodawcy (wyjątkiem jest tylko deklaracja VAT-Z). W rzeczywistości odpowiedzialność spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy powstaje bowiem dopiero z chwilą wydania przez organ podatkowy decyzji w sprawie odpowiedzialności podatkowej następców prawnych.

Decyzja taka wydawana jest po przeprowadzeniu postępowania podatkowego przez organ podatkowy właściwy dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Organ podatkowy sam wszczyna postępowanie, nie jest konieczne zawiadamianie go o śmierci przedsiębiorcy, gdyż otrzymuje on zawiadomienie od organu zajmującego się ewidencją ludności. Z uwagi na to, że postępowanie podatkowe w sprawie odpowiedzialności podatkowej następców prawnych prowadzone jest wobec konkretnego spadkobiercy, ma on prawo do czynnego uczestniczenia w takim postępowaniu. Aby udokumentować bycie spadkobiercą, możliwe jest złożenie w trakcie postępowania podatkowego prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, co oczywiście nie oznacza, że jeżeli podatnik dokumentu takiego nie złoży, to nie zostanie na niego nałożona opisywana odpowiedzialność.

W trakcie postępowania konieczne jest ustalenie istniejących zobowiązań i zaległości podatkowych, w tym też tych związanych z pełnieniem przez zmarłą osobę funkcji płatnika lub inkasenta. Decyzja, o której mowa powyżej, powinna obejmować również informację o ulgach i należnościach spadkodawcy, które mogą przejść na spadkobiercę.

Po wydaniu decyzji w stosunku do spadkobiercy ma on obowiązek zapłaty zobowiązania podatkowego w terminie 14 dni od doręczenia mu tej decyzji. Warto również zauważyć, że spadkobierca ma prawo do odwołania się od doręczonej mu decyzji.

@RY1@i02/2012/084/i02.2012.084.07100090i.802.jpg@RY2@

Marcin Sikora, doradca podatkowy w Kancelarii Sikora i Wspólnicy

Marcin Sikora

doradca podatkowy w Kancelarii Sikora i Wspólnicy

Podstawa prawna

Art. 98 ustawy 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).