Kiedy rodzina podatnika odpowie za jego długi wobec fiskusa

Czy można odpowiadać za zaległości byłego małżonka

Podatniczka w zeszłym roku rozwiodła się z mężem. Miesiąc temu otrzymała decyzję urzędu skarbowego zobowiązującą ją do zapłaty zaległego PIT i VAT, których jej były małżonek nie wpłacił do urzędu skarbowego. Czy musi regulować jego długi, mimo że sąd orzekł rozwód?

@RY1@i02/2013/048/i02.2013.048.18300110e.811.jpg@RY2@

Rozwód nie chroni przed długami byłych małżonków, którzy nie rozliczyli się w terminie z urzędem skarbowym. Odpowiedzialność za zaległości podatkowe byłego męża lub żony zależy od tego, jaki ustrój majątkowy panował między małżonkami przed rozwodem. Jeśli w trakcie małżeństwa mieli rozdzielność majątkową, po rozwodzie były małżonek nie musi się martwić o żadne zobowiązania męża lub żony. Natomiast jeżeli obowiązywała ich wspólność majątkowa, wówczas rozwiedziony mąż lub żona podatnika odpowiada solidarnie z nim za zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania małżeństwa.

Odpowiedzialność ta jest jednak ograniczona do wysokości udziału we wspólnym majątku, który przypadł danemu małżonkowi. Przykładowo, jeżeli żona w wyniku podziału po rozwodzie otrzymała rzeczy lub pieniądze o wartości 10 tys. zł, to organ podatkowy może wydać decyzję zobowiązującą ją do zapłaty zaległości męża tylko do wysokości tej kwoty. Odpowiedzialność podatkowa byłego małżonka jest także ograniczona podmiotowo. Po pierwsze, nie będzie odpowiadać za zaległości byłego męża lub żony powstałe w związku z pełnieniem przez niego funkcji płatnika (np. gdy zatrudniał pracowników) lub inkasenta. Po drugie, nie zapłaci też odsetek za zwłokę i kosztów egzekucyjnych, które powstały po uprawomocnieniu się orzeczenia o rozwodzie.

Podstawa prawna

Art. 109 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Czy możliwa jest egzekucja rzeczy żony

Ostatnio interesy przedsiębiorcy nie układały się dobrze i z tego powodu nie uiszczał należnych podatków. Organy podatkowe w drodze egzekucji zajęły samochód jego żony. Czy urzędnicy mieli do tego prawo?

@RY1@i02/2013/048/i02.2013.048.18300110e.812.jpg@RY2@

Fiskus może egzekwować zaległości z majątku osobistego podatnika. Jeśli pozostaje on w związku małżeńskim, to egzekucję można przeprowadzić także z majątku wspólnego (czyli majątku podatnika i jego żony).

Majątkiem wspólnym są wszystkie przedmioty, które były kupione w czasie trwania małżeństwa, bez względu na to, czy nabył je mąż, żona czy oboje razem. Warto jednak pamiętać o tym, że do majątku wspólnego nie wchodzą rzeczy osobistego użytku (np. ubrania), odszkodowania uzyskane za wyrządzoną szkodę cielesną oraz zadośćuczynienia, przedmioty, które dana osoba dostała lub odziedziczyła, a także nagrody za indywidualne osiągnięcia. Jeżeli więc samochód żony został kupiony za otrzymywane przez nią wygrodzenie i było to jedyne auto w rodzinie, wówczas organy podatkowe mogą je zająć w drodze egzekucji. Jednak jeżeli żona otrzymałaby samochód od rodziców do swojego osobistego użytku albo wygrała go w konkursie lub loterii, wówczas egzekucja nie będzie możliwa.

Podstawa prawna

Art. 29 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Art. 31 par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Czy fiskus może upomnieć się o długi partnera

Właściciel warsztatu samochodowego zalegał z podatkami. Egzekucja z jego majątku okazała się jednak niemożliwa. Urząd skarbowy zobowiązał więc do spłaty długu jego ojca oraz mieszkającą od kilku lat z podatnikiem partnerkę. Czy miał prawo żądać od nich zapłaty podatku?

@RY1@i02/2013/048/i02.2013.048.18300110e.813.jpg@RY2@

Zgodnie z przepisami członek rodziny odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z przedsiębiorcą za zaległości podatkowe wynikające z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Przez członka rodziny przepisy rozumieją: zstępnych (dzieci), wstępnych (rodziców, dziadków), rodzeństwo, ale także osoby, które pozostają z podatkiem w faktycznym pożyciu (czyli konkubentów). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim odpowiedzialność może dotyczyć przede wszystkim podatków pośrednich, ale również podatku dochodowego od osób fizycznych (w części dotyczącego opodatkowania dochodu z działalności gospodarczej) czy też podatku od nieruchomości uiszczanego od gruntów, budynków, budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (wyrok z 26 maja 2010 r., I SA/Go 186/10).

Aby odpowiadać za takie długi, członek rodziny musi stale współdziałać z przedsiębiorcą przy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i osiągać z niej korzyści. Nie może to być pomoc okazjonalna lub dorywcza. W wyroku z 15 lutego 1984 r. (SA/Wr 41/84) Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że stałe współdziałanie to m.in. współkierowanie zakładem rzemieślniczym przez syna podatnika, a czerpanie korzyści to np. otrzymanie wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w zakładzie.

W przepisach mowa o odpowiedzialności solidarnej. Oznacza to, że organy podatkowe mogą domagać się zapłaty według swojego wyboru od dłużnego podatnika albo od członka jego rodziny. Jeżeli chociaż jeden z nich wpłaci pieniądze do urzędu, wówczas dług wygaśnie.

Warto pamiętać, że aby zobowiązać bliskich do zapłaty długów podatnika, urząd musi wydać decyzję administracyjną. Należy się jej dokładnie przyjrzeć. Fiskus powinien w niej wykazać wszystkie przesłanki wymienione w art. 111 Ordynacji podatkowej. Jeśli nie wykaże choćby jednej z nich, to nie będzie mógł domagać się spłaty zobowiązań od członka rodziny podatnika. W decyzji urzędnicy muszą określić wartość korzyści, jaką bliski osiągnął z prowadzonej przez dłużnika działalności, ponieważ jego odpowiedzialność jest ograniczona właśnie do tej wysokości. W praktyce oznacza to, że jeżeli za pomoc w prowadzeniu warsztatu samochodowego podatniczka otrzymała 10 tys. zł, to tylko do takiej sumie będzie musiała uregulować zobowiązania swojego partnera. W dodatku egzekucja z majątku ojca lub partnerki będzie możliwa tylko wówczas, gdy egzekucja z majątku dłużnika okaże się w całości lub w części bezskuteczna.

Podstawa prawna

Art. 111 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Czy rozdzielność majątkowa chroni przed starymi długami

Podatniczka rozpoczęła prowadzenie własnej działalności 5 lat temu. W ciągu ostatnich dwóch lat nieregularnie odprowadzała podatki. W grudniu 2012 r. po podziale majątku zawarła z mężem umowę o rozdzielność majątkową. Czy uniemożliwia to egzekucję jej zaległości z majątku męża?

@RY1@i02/2013/048/i02.2013.048.18300110e.814.jpg@RY2@

Jeśli małżonkowie zawarli umowę o rozdzielność majątkową, to nie istnieje majątek wspólny, tylko dwa majątki osobiste. Organ podatkowy nie może więc prowadzić egzekucji z majątku wspólnego, bo go po prostu nie ma. Zawarcie umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej nie ma jednak żadnego znaczenia w odniesieniu do zobowiązań podatkowych, które powstały wcześniej. Oznacza to, że jeżeli żona nie płaciła podatków przed ustanowieniem rozdzielności majątkowej, wówczas mąż nadal będzie odpowiadał za jej długi z tego okresu.

Takie same zasady obowiązują, gdy wspólność została zniesiona przez sąd lub ustała z powodu ubezwłasnowolnienia męża lub żony.

Podobnie jest, gdy małżonkowie w drodze umowy ograniczyli wspólność majątkową, tzn. zdecydowali, które rzeczy są wspólne, a które należą tylko do jednego z nich, chociaż były kupione ze wspólnych pieniędzy. W takiej sytuacji - w przypadku długów powstałych już po zawarciu takiej umowy - organ podatkowy będzie mógł w drodze egzekucji zająć tylko te rzeczy, co do których małżonkowie postanowili, że są wspólne.

Warto jednak pamiętać, że nawet w przypadku rozdzielności majątkowej lub ograniczenia wspólności żona lub mąż przedsiębiorcy, którzy współuczestniczą w prowadzeniu jego działalności gospodarczej i czerpią z tego korzyści, mogą odpowiadać za długi podatkowe powstałe w wyniku tej działalności.

Podstawa prawna

Art. 29, art. 111 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Czy członek rodziny zawsze odpowiada za długi

Podatnik prowadzi niewielką firmę. Jego 20-letnia córka, która nie studiuje ani nie pracuje, pomaga mu regularnie w działalności. W zamian ojciec zapewnia jej utrzymanie. Czy może być zobowiązana do zapłaty za niego podatku?

@RY1@i02/2013/048/i02.2013.048.18300110e.815.jpg@RY2@

Pomimo że córka współdziała z ojcem w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej i otrzymuje korzyść majątkową, nie będzie odpowiadać za jego długi, ponieważ na rodzicu ciąży obowiązek alimentacyjny. Wyklucza to odpowiedzialność za zaległości przedsiębiorcy w zakresie wynikającym z tego obowiązku.

Obowiązek alimentacyjny, czyli konieczność dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Rodzice zobowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości rodziców. Oznacza to, że organ podatkowy w trakcie postępowania, zanim wyda decyzję o odpowiedzialności córki, musi ustalić rozmiar obowiązku alimentacyjnego przedsiębiorcy wobec niej. Pozwoli to ustalić, czy osiągnięte przez córkę korzyści nie wykraczały poza obowiązek alimentacyjny, a jeśli tak - to w jakim zakresie.

Podstawa prawna

Art. 111 par. 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Art. 135 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Paulina Bąk

paulina.bak@infor.pl