Jak postępować w przypadku odziedziczenia długów podatkowych

Czy istotny jest sposób przyjęcia spadku

@RY1@i02/2013/036/i02.2013.036.18300150a.813.jpg@RY2@

Spadkobiercy nabywają spadek z chwilą jego otwarcia, czyli śmierci spadkodawcy. Od tego momentu ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe zmarłego. Oznacza to, że fiskus może żądać spełnienia całości lub części świadczenia - według własnego wyboru - od wszystkich spadkobierców łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna. Do czasu podziału spadku fiskus może jednak egzekwować długi tylko z majątku spadkowego. Organy podatkowe wydają decyzje zobowiązujące do zapłaty podatku dopiero po uprawomocnieniu się wyroku o nabyciu spadku, a czasem czekają nawet na jego podział, bo dopiero wtedy dokładnie wiadomo, jak odpowiadają spadkobiercy. W decyzji zobowiązującej do zapłaty podatku fiskus musi dokładnie określić, kto i ile musi zapłacić.

To, w jaki sposób ostatecznie poszczególni spadkobiercy będą musieli spłacić zobowiązania podatkowe zmarłego, zależy od tego, czy i jak przyjęli spadek. Po pierwsze, np. gdy długi przewyższają majątek spadkodawcy, podatnik może odrzucić spadek. Wówczas nie poniesie żadnej odpowiedzialności przed fiskusem. Po drugie, może przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza, co oznacza, że będzie odpowiadał za długi zmarłego tylko do wysokości wartości uzyskanego udziału w spadku. Po trzecie, może przyjąć spadek wprost. W tym przypadku nie ma żadnego ograniczenia odpowiedzialności za długi, więc spadkobierca odpowiada za nie całym swoim majątkiem. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza wiąże się z dodatkowymi czynnościami prawnymi oraz kosztami, m.in. trzeba zapłacić komornikowi za sporządzenie spisu inwentarza, czyli aktywów i pasywów wchodzących w skład spadku. Osoba, która chce odrzucić spadek lub przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza, powinna złożyć stosowne oświadczenie przed sądem lub notariuszem w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedziała się o tym, że jest powołana do dziedziczenia. Jeżeli tego nie zrobi, organy podatkowe i sądowe uznają, że przyjęła spadek wprost.

Po przyjęciu spadku trzeba go podzielić. Spadkobiercy mogą to zrobić umownie lub w sądzie. Po dokonaniu podziału ponoszą odpowiedzialność w stosunku do wielkości udziałów. Oznacza to, że każdy będzie zobowiązany do zapłaty takiej części długów, jaką część spadku otrzymał. Przykładowo, jeżeli spadkobierca w wyniku działu otrzymał 1/5 spadku, to zobowiązany jest do zapłaty 1/5 zobowiązań podatkowych spadkodawcy.

Podstawa prawna

Art. 97 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Art. 1012, art. 1015 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59).

Czy można żądać zwrotu nadpłaconego podatku

@RY1@i02/2013/036/i02.2013.036.18300150a.814.jpg@RY2@

Spadkobiercy mogą zażądać zwrotu należnej spadkodawcy nadpłaty, a nawet odsetek od niej (oprocentowanie naliczane jest do dnia otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy). Aby odzyskać nadpłatę, muszą złożyć w urzędzie skarbowym prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku oraz zgodne oświadczenie woli wszystkich spadkobierców o podziale kwoty nadpłaty. Nadpłata jest dzielona zgodnie z tym oświadczeniem, a nie według udziałów w spadku. Bez wspólnego i zgodnego oświadczenia woli wszystkich spadkobierców organ podatkowy nie może zwrócić pieniędzy. Jeżeli dostanie tylko postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, a spadkobiercy w ciągu 30 dni nie dołączą zgodnego oświadczenia woli, kwotę nadpłaty przekaże do depozytu. Jego koszty pomniejszają nadpłatę i jeśli spadkobiercy nie dojdą do porozumienia, z czasem mogą ją całkowicie pochłonąć. Na zwrot nadpłaty organ ma 15 dni od daty złożenia oświadczenia.

Podstawa prawna

Art. 105 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Czy spadkobierca może wziąć udział w postępowaniu

@RY1@i02/2013/036/i02.2013.036.18300150a.815.jpg@RY2@

Spadkobiercy przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Oznacza to, że przechodzą na nich nie tylko zobowiązania podatkowe, lecz także uprawnienia, np. do ulg. Jeśli chodzi o prawa o charakterze niemajątkowym związane z działalnością gospodarczą, są one ograniczone - przechodzą na spadkobierców tylko wtedy, gdy dalej prowadzą oni tę działalność już na własny rachunek. Po śmierci ojca organ z urzędu zawiesi prowadzone postępowanie podatkowe, dopóki nie zostanie ustalony krąg spadkobierców, czyli zazwyczaj do uprawomocnienia się wyroku o nabyciu spadku. Jeśli córka, która jest spadkobierczynią, będzie prowadzić firmę ojca, to będzie mogła uczestniczyć w postępowaniu podatkowym jako strona. Oznacza to, że może składać wyjaśnienia, dowody i to jej będą dostarczane wszystkie pisma. Jeżeli przed śmiercią ojca zostały wydane i doręczone decyzje czy postanowienia i zanim zmarł, nie upłynął jeszcze termin złożenia odwołania, zażalenia lub skargi do sądu administracyjnego, córka może skorzystać z tych środków odwoławczych. Termin złożenia przez nią stosownych pism biegnie od dnia zawiadomienia jej przez organ podatkowy o takiej możliwości.

Podstawa prawna

Art. 103 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Czy spadkobierca sam musi się zgłosić do organu

@RY1@i02/2013/036/i02.2013.036.18300150a.816.jpg@RY2@

Organem właściwym do orzekania o zakresie odpowiedzialności wszystkich spadkobierców jest organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania spadkodawcy, czyli urząd skarbowy w Warszawie. Obojętne więc, który organ jest właściwy w kwestii np. VAT.

Do urzędu skarbowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania zmarłego warto się udać jeszcze przed przyjęciem spadku, by dowiedzieć się, jakie długi na nim ciążą. Organ podatkowy ma obowiązek wydać zaświadczenie określające w przybliżeniu wysokość zobowiązań zmarłego osobie, która uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, czyli przykładowo przedstawi odpis aktu zgonu spadkodawcy i odpis swojego aktu urodzenia.

Fiskus musi też z urzędu zawiadamiać spadkobierców o: zastosowaniu ulg względem zobowiązań podatkowych spadkodawcy (odroczeniu terminu płatności lub rozłożeniu jej na raty), wszczętej kontroli podatkowej, postępowaniu podatkowym lub złożonych przez spadkodawcę wnioskach o wszczęcie takiego postępowania. Jeżeli spadkodawca był podatnikiem PIT, organ podatkowy musi także przekazać spadkobiercom informacje o dochodzie lub przychodzie zmarłego i wpłacanych zaliczkach. Organ ma obowiązek też podać, czy zmarłemu należała się nadpłata podatku albo czy powinien go dopłacić. Po otrzymaniu tych informacji spadkobierca ma 30 dni na zawiadomienie organu, czy zmarły poniósł wydatki uprawniające do ulg, np. czy wśród jego dokumentów są faktury za internet.

Podstawa prawna

Art. 97, 104k, 103 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Czy spadkobierca odpowiada również za odsetki

@RY1@i02/2013/036/i02.2013.036.18300150a.817.jpg@RY2@

Spadkobierca będzie musiał zapłacić nie tylko podatek dochodowy za matkę, czyli główne zobowiązanie, ale również odsetki za zwłokę od jej zaległości, jeśli nie zapłaciła PIT w terminie. Odsetki te były naliczane do dnia otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. W dodatku jeżeli matka była przedsiębiorcą i zatrudniała pracowników, czyli była płatnikiem PIT, spadkobierca będzie odpowiadać też za pobrane, a niewpłacone zaliczki na podatek. Jeżeli zmarła rozliczała VAT, trzeba będzie zapłacić niezwrócone przez nią zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług oraz ich oprocentowanie. Spadkobierca będzie też obciążony kosztami postępowania podatkowego, egzekucyjnego oraz upominawczego. Nie będzie natomiast musiał płacić kar grzywny. Jeżeli nie zapłaci długów spadkowych w ciągu 14 dni od otrzymania decyzji, organy podatkowe zaczną naliczać mu odsetki.

Podstawa prawna

Art.98 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Czy osoba, która otrzymała zapis, odpowiada za długi

@RY1@i02/2013/036/i02.2013.036.18300150a.818.jpg@RY2@

Obecnie przepisy przewidują dwa rodzaje zapisów - zwykły i windykacyjny. Zwykły zapis to rozporządzenie testamentowe zobowiązujące spadkobiercę do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby. Natomiast zapis windykacyjny daje możliwość wskazania w testamencie zawartym w formie aktu notarialnego osoby, która po śmierci spadkodawcy przejmie po nim konkretną rzecz, np. mieszkanie lub samochód. W obu przypadkach osoba, która otrzymała należny jej zapis, ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe spadkodawcy. Odpowiedzialność ta jest ograniczona do wartości otrzymanego zapisu, czyli w tym przypadku mieszkania. Zapisobierca odpowiada na równi ze spadkobiercami i przysługują mu takie same prawa i obowiązki.

Podstawa prawna

Art. 106 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749).

Paulina Bąk

paulina.bak@infor.pl