Jak przebiega elektroniczna kontrola podatkowa

doradca podatkowy, menedżer w Deloitte Doradztwo Podatkowe

Kontrola elektroniczna to z punktu widzenia prawa podatkowego wciąż kontrola podatkowa. Oznacza to, że stykając się z kontrolą elektroniczną podatnik musi pamiętać o swoich standardowych prawach i obowiązkach oraz uwzględnić specyfikę podejścia elektronicznego do kontroli realizowanej przez organ podatkowy.

Okolicznością wskazującą na fakt poddania podatnika czynnościom e-kontrolnym w ramach kontroli podatkowej jest pisemne wezwanie podatnika do przekazania danych w formie elektronicznej. W takim przypadku podatnik powinien zwrócić uwagę na treść wezwania, które powinno spełniać pewne warunki formalne. Mianowicie, wezwanie musi precyzować rodzaj danych, rodzaj plików oraz termin przekazania danych. Należy wobec kontrolujących egzekwować precyzyjność wskazania danych podlegających badaniu. Nie można też ulec pokusie przekazania zbyt szerokiego zakresu danych. Pamiętać bowiem należy, że współczesne narzędzia analityczne umożliwią kontrolującym efektywne wykorzystanie dostępu do większej ilości danych. Ponadto podatnik powinien pamiętać, że ma prawo uzyskać potwierdzenie przekazania danych w formie protokołu. W tym momencie należy przypomnieć, że podatnik powinien także wyznaczyć osobę odpowiedzialną za kontakty z kontrolującymi. W sytuacji kiedy prowadzone są czynności e-kontroli, dobrze byłoby, aby wyznaczona do takiego zadania osoba posiadała nie tylko wiedzę na temat rozliczeń podatkowych, ale także na temat danych i systemów umożliwiających obliczenia systemowe. Warto także uczulić i przygotować taką osobę na fakt, że kontrolujący mogą w swoich wezwaniach do przekazania danych kierować się wiedzą na temat znanych problemów w zakresie podatków popularnych systemów informatycznych. Tym samym osoba taka musi być wyczulona na charakter i podteksty działań e-kontrolerów, czyli de facto powinna bardzo dobrze być przygotowana w zakresie mocnych i słabych punktów podatkowych używanego systemu finansowo-księgowego.

Po uzyskaniu danych w formie elektronicznej kontrolujący przystępują do ich analizy za pomocą narzędzi IT (tzw. data mining). W polskich realiach e-kon-trolnych są to programy ACL i IDEA. W tym przypadku należy szczególnie zwrócić uwagę, że narzędzia te działają wykorzystując skrypty pozwalające realizować zdefiniowane działania kontrolne. A zatem używanie wspominanych narzędzi wraz z ich upowszechnianiem się będzie podlegać w ramach praktyki kontrolnej standaryzacji (poszczególne skrypty kontrolne będą powszechnie używane przez różne organy podatkowe). W efekcie, w zakresie najważniejszych podatków, podatnik może przygotować się zawczasu poddając swój system działaniom kontrolnym przy użyciu takich samych lub podobnych narzędzi. Efektem będzie także wspominana znajomość mocnych i słabych punktów systemu finansowo-księgowego. Jednocześnie warto pamiętać, że narzędzia do e-kontroli pozwolą wychwycić nie tylko nieprawidłowości w oparciu o dane przedstawione przez podatnika. Umożliwiają one porównywanie największych nawet zbiorów danych z różnych źródeł, np. danych podatnika z danymi jego kontrahentów czy ze zbiorami danych instytucji innych niż podatkowe. Daje to zupełnie nowe możliwości w zakresie efektów kontroli podatkowych.

Ostatecznie podatnik otrzyma protokół kontroli, którego podstawą będą wnioski sformułowane w toku działań e-kontrolnych. Protokół pozwoli odpowiedzieć na pytanie, jakie cechy systemu, czy też jakie analizy i porównania danych doprowadziły organ podatkowy do konkretnych ustaleń faktycznych.