Kiedy, kto i jak może starać się o umorzenie zaległości podatkowej

Zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. W naszym przypadku będzie to PIT za 2008 rok, który podatniczka powinna zapłacić do 30 kwietnia 2009 r.

Ponadto za zaległość podatkową uważa się także niezapłaconą w terminie płatności zaliczkę na podatek lub ratę podatku. Zatem u naszej podatniczki również niewpłacane zaliczki na PIT od początku 2009 roku są zaległością podatkową.

Regulacje te stosuje się również do należności z tytułu podatków, zaliczek na podatki oraz rat podatków niewpłaconych w terminie płatności przez płatnika lub inkasenta.

Nie jest zaległością podatkową ani nie może być traktowana na równi z zaległością podatkową – nienależnie zwrócona podatnikowi nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych, jeżeli nie była ona wykazana nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej w zeznaniu rocznym w podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz była stwierdzona decyzją organu podatkowego. W związku z tym w takim przypadku nieuprawnione jest także naliczanie odsetek za zwłokę.

Na równi z zaległością podatkową traktuje się także:

● nadpłatę, jeżeli w zeznaniu lub w deklaracji została wykazana nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, a organ podatkowy dokonał jej zwrotu lub zaliczenia na poczet zaległości podatkowych bądź bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych;

● zwrot podatku, jeżeli podatnik otrzymał go nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej lub został on zaliczony na poczet zaległości podatkowej albo bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych, chyba że podatnik wykaże, że nie nastąpiło to z jego winy;

● wynagrodzenie płatników lub inkasentów pobrane nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej;

● oprocentowanie nienależnej nadpłaty bądź zwrotu podatku zwrócone lub zaliczone na poczet zaległych, bieżących lub przyszłych zobowiązań podatkowych.

Zatem w opisanym przypadku zawyżona nadpłata, jaką podatniczka wskazała w rocznym PIT i wypłacona przez urząd skarbowy, jest zaległością podatkową.

Od zaległości podatkowych naliczane są odsetki za zwłokę. Odsetki wpłacane są bez wezwania organu podatkowego. Zatem podatnik, regulując w urzędzie zaległość podatkową, powinien od razu wpłacić należne odsetki. Obecnie ich stawka wynosi 10,5 proc. w skali roku.

Warto wiedzieć, że jeżeli dokonana wpłata nie pokrywa kwoty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, wpłatę tę zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim, w dniu wpłaty, pozostaje kwota zaległości podatkowej do kwoty odsetek za zwłokę.

Organ podatkowy, na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może m.in.:

● odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji podatkowej;

● umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa.

Na podatniku, który ubiega się o przyznanie ulgi w postaci umorzenia zaległości, jako tym, kto występuje o określone uprawnienie, spoczywa obowiązek wykazania, że w dotyczącej go sprawie spełnione są przesłanki przemawiające za przyznaniem takiej ulgi.

Ustalenie istnienia przesłanki ważnego interesu podatnika jest możliwe dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego uwzględniającego całokształt okoliczności związanych z sytuacją wnioskodawcy, w tym w szczególności odnoszących się do stanu kondycji gospodarczej i ekonomicznej podatnika. Przesłanki tej nie można natomiast wywodzić z pojedynczych okoliczności mających negatywny wpływ na podatnika.

W konsekwencji organ podatkowy sprawdzi, czy argumenty podatnika we wniosku o umorzenie zaległości podatkowych mają swoje odzwierciedlenie w praktyce.

Przy ulgach w zapłacie zobowiązań podatkowych mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, a to oznacza, że przy ustalonym stanie faktycznym istnieje możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Oczywiste jest, że instytucję umorzenia należy traktować jako wyjątkową. Zasadą jest bowiem płacenie podatków i tylko nadzwyczajne przypadki mogą stanowić przesłankę do jej stosowania.

Zastosowanie w stosunku do podatnika tej ulgi przez uprawniony do tego organ podatkowy nie oznacza, że podatnik uzyskuje z tego tytułu przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Podatek ze swej istoty, w odróżnieniu od należności wynikających z zobowiązań cywilnoprawnych, jest świadczeniem nieekwiwalentnym. Nie sposób zatem rozpatrywać umorzenia zaległości podatkowej w kategoriach przysporzenia majątkowego i traktować je jako otrzymanie nieodpłatnego świadczenia.

Umorzenie zaległości podatkowej przez wierzyciela podatkowego jest konsekwencją jednostronnego władczego rozstrzygnięcia organu podatkowego w formie aktu administracyjnego (decyzji). Jest to sytuacja odmienna od cywilnoprawnego zwolnienia z długu, które następuje na podstawie oświadczenia woli (umowy) wierzyciela o zwolnieniu i dłużnika o przyjęciu tego zwolnienia.

Udzielanie ulg w zapłacie zobowiązań podatkowych ma następować w sytuacjach wyjątkowych. Tak tę procedurę definiują przepisy Ordynacji podatkowej. Trudna sytuacja zdrowotna rodziny nie może skutkować ciągłym umarzaniem zaległości podatkowych, w sytuacji gdy dochód rodziny umożliwia jej uregulowanie zaległego podatku. Takie stanowisko potwierdził m.in. WSA w Gdańsku w wyroku z 29 stycznia 2009 r. (sygn. akt I SA/Gd 825/08).

Ewentualne umorzenie zaległości podatkowej, w sytuacji gdy podatnik jest w stanie ją uiścić bez istotniejszego uszczerbku dla swego istnienia i rodziny, pozostawałoby w sprzeczności z interesem publicznym, który wymaga, by przypadające budżetowi należności publicznoprawne były płacone we właściwych wielkościach i we właściwym czasie.

Jeśli podatnik ma środki na zapłatę długu wobec fiskusa, ale nie w sposób jednorazowy, może poprosić urząd o rozłożenie tej należności na raty. W tym celu również trzeba napisać wniosek do urzędu skarbowego, uargumentować go ważnym interesem publicznym bądź osobistym oraz podać liczbę rat, na jaką podatnik chce mieć rozłożoną płatność.