Zmienią się zasady kontroli niektórych wyrobów akcyzowych

Do zmian o największym znaczeniu dla działalności podmiotów wytwarzających czy dystrybuujących wyroby akcyzowe należy zaliczyć:

● odstąpienie od kontroli wykonywanej w formie stałego nadzoru,

● odejście od obligatoryjnej obecności funkcjonariusza celnego przy wysyłce i przyjęciu przesyłki wyrobów akcyzowych objętych kontrolą,

● ograniczenie stosowania dokumentów przewozu oraz przyjęcia i sprawdzenia przesyłki wyrobów akcyzowych do przypadków, gdy nie jest wystawiany inny dokument (ADT lub dokument dostawy zawierający informacje, o których mowa w dokumencie przewozu lub przyjęcia i sprawdzenia przesyłki wyrobów akcyzowych),

● wprowadzenie krótszego terminu informowania właściwego naczelnika urzędu celnego o terminach czynności podlegających kontroli.

Zakres kontroli

Nowa ustawa o Służbie Celnej w szeroki sposób przedstawia zakres czynności, które mogą podlegać kontroli. Jak tłumaczy Rafał Kowalik, prawnik z Kancelarii Parulski & Wspólnicy, w przypadku przepisów prawa podatkowego będzie to przestrzeganie przepisów w zakresie produkcji, przemieszczania i zużycia wyrobów akcyzowych, w szczególności ich wytwarzania, uszlachetniania, przerabiania, skażania, rozlewu, przyjmowania, magazynowania, wydawania, przewozu i niszczenia oraz w zakresie stosowania i oznaczania tych wyrobów znakami akcyzy. W ustawie został także ściśle określony czas, w jakim kontrola może być dokonywana. Generalną zasadą będzie tu czas do momentu zapłaty podatku akcyzowego.

- Jednak istnieją wyjątki od tej zasady, tj. w sytuacji dokonywania czynności wobec wyrobów zwolnionych z akcyzy lub opodatkowanych stawką preferencyjną, a także jeżeli czynności dokonują podmioty trudniące się obrotem wyrobami akcyzowymi - wymienia Rafał Kowalik.

Dodaje, że obecnie powstał projekt rozporządzenia ministra finansów w sprawie kontroli niektórych wyrobów akcyzowych. Przy jego tworzeniu istotnym aspektem określającym rygoryzm kontroli była wysokość wpływów do budżetu państwa z tytułu akcyzy od określonych wyrobów, a także to, czy istnieje wobec nich obowiązek oznaczania znakami akcyzy. Wprowadzane zmiany według MF mają więc na celu jeszcze większą szczelność poboru tego podatku.

Stałe komórki nadzoru

Najistotniejsze zmiany wiążą się ze sprawowaniem kontroli poprzez stałe komórki nadzoru. Jak podkreśla Rafał Kowalik, w dotychczasowych przepisach stały szczególny nadzór podatkowy był instytucją powszechną. W nowych regulacjach następuje znaczne ograniczenie przypadków, kiedy kontrola w formie stałego nadzoru jest obligatoryjna. Dotyczy ona jedynie podmiotów wytwarzających, przerabiających i zużywających alkohol etylowy oraz napoje spirytusowe.

- Należy jednak pamiętać, że naczelnik urzędu celnego nadal będzie mógł objąć stałym nadzorem podatkowym także inne podmioty, jeżeli magazynują, przerabiają lub zużywają alkohol etylowy w ilości większej niż 20 000 dm³ alkoholu 100-proc. vol. - tłumaczy Rafał Kowalik.

Wskazuje też, że wyjęte z zakresu kontroli są czynności dokonywane przy użyciu alkoholu etylowego, jeżeli:

● zamknięcia urzędowe nałożone na pomieszczenia, urządzenia, aparaturę, zbiorniki lub pojemniki uniemożliwiają dostęp do alkoholu etylowego lub jego par,

● podmioty ich dokonujące to jednostki badawcze, laboratoria naukowe i doświadczalne, o ile łączna ilość uzyskanego alkoholu nie przekracza rocznie 300 dm³ alkoholu 100-proc. vol. oraz gorzelnie.

Energia i tytoń

W przypadku pozostałych wyrobów akcyzowych objętych kontrolą, tj. przede wszystkim wyrobów energetycznych i tytoniowych, przeniesienie ciężaru kontroli na jej doraźną formę ma odciążyć podmioty, które dotychczas musiały spełniać szczególne warunki wiążące się ze stałym nadzorem. W związku z takim ujęciem kontroli zostaną osiągnięte dwa główne cele. Rafał Kowalik wymienia jako pierwszy zwiększenie efektywności poboru podatku poprzez doraźną kontrolę, dokonywaną na podstawie analizy ryzyka potencjalnych naruszeń. Po drugie, zmniejszy się biurokracja, a podmioty będą swobodniej prowadzić działalność.

Dokonywanie wysyłki

Kolejną zmianą jest odejście od wymogu uczestniczenia funkcjonariusza celnego przy dokonywaniu wysyłki czy przyjęcia wyrobów akcyzowych z wyjątkiem wysyłek i przyjęcia alkoholu etylowego i napojów alkoholowych.

- W projekcie istnieje obowiązek powiadomienia o planowanej wysyłce czy planowanym przyjęciu wyrobów co najmniej z jednodniowym wyprzedzeniem. Rozwiązanie takie jest spowodowane uwzględnieniem argumentów podmiotów dokonujących tego typu czynności - stwierdza Rafał Kowalik.

Podkreśla też, że pierwotnie w innej wersji projektu rozporządzenia w sprawie kontroli niektórych wyrobów akcyzowych termin ten wynosił trzy dni. Takie rozwiązanie powodowałoby spadek konkurencyjności polskich podmiotów w obrocie wyrobami akcyzowymi. Wtedy szybciej można by nabyć towar za granicą i sprowadzić do Polski, co w warunkach wysokiej konkurencyjności ma istotne znaczenie. Uwzględnienie więc postulatów w tej kwestii jest w pełni trafne i zasadne.

- Podmiot wysyłający czy odbierający wyroby akcyzowe jest wprawdzie zobligowany do powiadomienia o planowanych działaniach urząd celny, ale jeżeli funkcjonariusz celny odstąpi od możliwości uczestniczenia, dana wysyłka czy przyjęcie wyrobów nie będzie musiało być wstrzymywane (nie dotyczy to alkoholu etylowego i napojów spirytusowych) - mówi Rafał Kowalik.

W zakresie dokumentacji nowością jest ograniczenie przypadków, kiedy zastosowanie znajdą dokumenty przewozu oraz sprawdzenia i przyjęcia przesyłki. Będą one wystawiane zawsze dla alkoholu etylowego i napojów alkoholowych, zaś w zakresie innych wyrobów akcyzowych, tylko gdy nie będzie wystawiany dokument ADT lub dokument dostawy.

Rafał Kowalik dodaje, że inne zmiany dokonane w zakresie kontroli niektórych wyrobów akcyzowych mają znaczenie kosmetyczne i wynikające z wprowadzenia nowej terminologii oraz nowego porządku redakcyjnego. Minister finansów w niektórych sytuacjach wprowadził możliwość ingerencji we wzory formularzy urzędowych w celu ich dostosowania do sposobu produkcji wykorzystywanego przez danego wytwórcę. Także pewne regulacje wynikające z dotychczasowego rozporządzenia w sprawie szczególnego nadzoru zostały wydzielone i przeniesione do odrębnych aktów prawnych.

Mobilność kontrolujących, analiza ryzyka naruszenia prawa i elastyczność przeprowadzanych kontroli mają zwiększyć efektywność fiskalną, zmniejszyć zakres obowiązków w tych obszarach, gdzie nie zachodzi obawa istotnych naruszeń prawa podatkowego. To, czy wprowadzone zmiany rzeczywiście przyniosą zamierzony skutek, będzie można ocenić dopiero po jakimś czasie funkcjonowania nowego systemu kontroli niektórych wyrobów akcyzowych.

Do 31 grudnia 2009 r. przewidziano okres przejściowy w którym na obecnych zasadach, tj. wynikających z rozporządzenia w sprawie szczególnego nadzoru, mogą być prowadzone księgi i ewidencje. Takie rozwiązanie ma ułatwić podmiotom dokonanie zmian dostosowawczych i jednoczesne zachowanie ciągłości wpisów. Na koniec roku następuje bowiem zamknięcie ksiąg obrachunkowych i nowe wzory formularzy mogą być łatwiej wprowadzone.

Zgodnie z założeniami MF przedstawionymi w uzasadnieniu do projektu rozporządzenia jedynie 20 proc. kontroli ma być prowadzonych w formie stałego nadzoru. Obecnie 70 proc. kontroli przybiera taką formę

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl