Inspektorzy i pracownicy kontroli skarbowej mogą użyć broni palnej

Inspektorzy i pracownicy wykonujący czynności związane z realizacją zadań ustawowych mają prawo do:

● legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości;

● zatrzymywania i przeszukiwania osób oraz przeszukiwania pomieszczeń, bagażu i ładunku w trybie i przypadkach określonych w przepisach kodeksu postępowania karnego i kodeksu karnego skarbowego;

● zatrzymywania pojazdów i innych środków przewozowych w celu przeprowadzenia kontroli przewożonych towarów lub dokumentów przewozowych dotyczących tych towarów, a także badania towarów i pobierania ich próbek, oraz przeprowadzenia kontroli rodzaju używanego paliwa przez pobranie próbek paliwa ze zbiornika pojazdu mechanicznego;

● zwracania się o niezbędną pomoc do innych jednostek organizacyjnych, przedsiębiorców i organizacji społecznych, jak również zwracania się w nagłych wypadkach do każdej osoby o udzielenie doraźnej pomocy, w ramach obowiązujących przepisów prawa.

Jeżeli przy dokonywaniu czynności służbowych zaistniała konieczność zdjęcia nałożonych uprzednio zamknięć celnych, inspektorzy i pracownicy skarbowi muszą ponownie je nałożyć i odnotować ten fakt w odpowiednim dokumencie.

W ramach wykonywania czynności służbowych inspektorzy i pracownicy skarbowi są zobowiązani do poszanowania godności człowieka oraz respektowania innych praw i wolności obywatelskich. Muszą też wykonywać czynności służbowe w sposób możliwie najmniej naruszający dobra osobiste i majątkowe osób i przedsiębiorców, których te czynności dotyczą.

Wśród uprawnień urzędników UKS znajduje się także przymus bezpośredni. Przepisy ustawy o kontroli skarbowej przewidują, że inspektorzy i pracownicy mogą stosować środki przymusu bezpośredniego wobec osób niepodporządkowujących się ich poleceniom wydanym w celu realizacji zadań kontrolnych.

Inspektorzy i pracownicy skarbowi mogą stosować następujące środki przymusu bezpośredniego: siłę fizyczną, indywidualne techniczne i chemiczne środki lub urządzenia przeznaczone do obezwładniania i konwojowania osób albo do zatrzymywania oraz unieruchamiania pojazdów mechanicznych i innych środków przewozowych.

Przejdźmy teraz do wyjaśnienia, kiedy i jak konkretne środki przymusu bezpośredniego przez urzędników fiskusa mogą być zastosowane. Zacznijmy od siły fizycznej. Stosuje się ją w celu obezwładnienia osoby, odparcia czynnej napaści albo doprowadzenia do wykonania polecenia wydanego przez inspektora lub pracownika. Używając siły fizycznej, nie wolno zadawać uderzeń, chyba że inspektor lub pracownik działa w obronie koniecznej albo w celu odparcia zamachu na życie lub zdrowie człowieka albo na mienie.

Kajdanki można stosować wobec osób tymczasowo aresztowanych lub zatrzymanych w celu udaremnienia ucieczki albo zapobieżenia czynnej napaści lub czynnemu oporowi. Kajdanki stosuje się także na polecenie sądu lub prokuratora.

Trzeba jednak zastrzec, że nie stosuje się kajdanek wobec osób w wieku poniżej 17 lat z wyjątkiem nieletnich w wieku powyżej 16 lat podejrzanych o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu. Kajdanki zakłada się na ręce trzymane z przodu, a osobie zachowującej się agresywnie - z tyłu.

U osób, które nie ukończyły 17 lat, w niektórych przypadkach można stosować prowadnice. Jeden z uchwytów prowadnicy jest zakładany na rękę osoby prowadzonej, a drugi uchwyt trzyma się w ręku lub zakłada się na swoją rękę.

Kajdanki oraz prowadnice zdejmuje się niezwłocznie po wprowadzeniu osoby do uniemożliwiających ucieczkę pomieszczeń służbowych jednostek organizacyjnych kontroli skarbowej lub policji, do aresztu albo na przesłuchanie przez sąd lub prokuratora, chyba że sąd lub prokurator zarządzi inaczej.

Jeśli osoba swoim zachowaniem stwarza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia i zastosowanie innych środków przymusu jest niemożliwe albo okazało się nieskuteczne, wówczas stosuje się siatkę obezwładniającą. Można ją także stosować w pościgu za osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa oraz w celu udaremnienia ucieczki osoby tymczasowo aresztowanej bądź zatrzymanej.

Możliwe jest także zastosowanie chemicznego środka obezwładniającego. Można go użyć w przypadkach: odpierania czynnej napaści i pokonywania czynnego oporu, pościgu za osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa, udaremniania ucieczki osoby zatrzymanej, przeciwdziałania niszczeniu mienia. Przy stosowaniu chemicznych środków obezwładniających należy zachować ostrożność, uwzględniając ich właściwości mogące stanowić zagrożenie dla zdrowia.

W praktyce urzędnicy skarbowi mogą też używać pałek lub paralizatorów. Pałka może być stosowana w razie odpierania czynnej napaści, pokonywania czynnego oporu, przeciwdziałania niszczeniu mienia. Przepisy zabraniają zadawania uderzeń i pchnięć pałką w głowę, szyję, brzuch oraz nieumięśnione i szczególnie wrażliwe części ciała. Na te same części ciała nie może być też stosowana blokada i zakładana dźwignia.

Przepisy jednak mówią, że w przypadku odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu na życie lub zdrowie własne lub innej osoby można zadawać uderzenia i pchnięcia pałką służbową we wszystkie części ciała.

Pałki nie wolno natomiast stosować wobec osób stawiających bierny opór, chyba że zastosowanie siły fizycznej okazało się bezskuteczne, a także w stosunku do których użyto kajdanek, prowadnic lub siatek obezwładniających.

Paralizator elektryczny można stosować w przypadku: odpierania czynnej napaści, pokonywania czynnego oporu, ujęcia osób, przeciwdziałania niszczeniu mienia.

Przy stosowaniu paralizatora należy zachować ostrożność, uwzględniając jego właściwości mogące stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia ludzkiego.

Inspektorzy i pracownicy skarbowi mogą podczas wykonywanych czynności użyć kolczatki drogowej i innych przeszkód umożliwiających zatrzymanie pojazdu mechanicznego. Środki te mogą być stosowane, jeżeli osoba prowadząca pojazd nie zatrzymała się pomimo odpowiedniego sygnału umundurowanego inspektora lub pracownika, znajdującego się w pobliżu oznakowanego pojazdu kontroli skarbowej.

Zastosowanie kolczatki drogowej albo innej przeszkody umożliwiającej zatrzymanie pojazdu mechanicznego powinno nastąpić po uprzednim zawiadomieniu dyżurnego najbliższej jednostki policji. Jeżeli ze względu na okoliczności faktyczne zachodzi potrzeba natychmiastowego zatrzymania pojazdu mechanicznego, a wcześniejsze porozumienie się z policją nie jest możliwe, przy stosowaniu m.in. kolczatki drogowej należy:

● wstrzymać ruch drogowy w obu kierunkach - na odległość nie mniejszą niż sto metrów od kolczatki lub innej przeszkody - przez umieszczenie na drodze w tej odległości odpowiednich znaków ostrzegawczych oraz podawanie przez umundurowanego inspektora (znajdującego się w pobliżu oznakowanego pojazdu służbowego kontroli skarbowej) sygnału zatrzymania w sposób zrozumiały i widoczny dla osoby kierującej zatrzymywanym pojazdem,

● jak najszybciej powiadomić dyżurnego jednostki policji właściwej dla miejsca użycia kolczatki albo innej przeszkody.

W przypadku blokowania przejazdu oznakowanym pojazdem służbowym kontroli skarbowej można odstąpić od wstrzymania ruchu drogowego.

Natomiast urządzenia służące do unieruchamiania kół pojazdów mechanicznych mogą być stosowane, gdy:

● istnieje uzasadnione podejrzenie, że w pozostawionym pojeździe mogą znajdować się towary lub inne przedmioty wprowadzone na polski obszar celny, przewożone przez ten obszar lub przeznaczone do wywozu za granicę w sposób niezgodny z prawem,

● wobec osób lub towarów albo innych przedmiotów znajdujących się w pojeździe podjęto czynności kontrolne, a ze względu na okoliczności faktyczne zachodzi obawa ucieczki kontrolowanym pojazdem przed zakończeniem tych czynności.

Blokada powinna być założona na przednim kole pojazdu mechanicznego po stronie kierującego oraz trwale oznakowana przez umieszczenie na niej w widocznym miejscu: nazwy organu zakładającego blokadę, numeru ewidencyjnego blokady, adresu, gdzie należy zgłosić się w celu jej zdjęcia.

Jeżeli środki przymusu bezpośredniego okażą się niewystarczające lub ich użycie ze względu na okoliczności danego zdarzenia nie jest możliwe, inspektor i pracownik skarbowy mają prawo użycia broni palnej wyłącznie:

● w celu odparcia bezpośredniego i bezprawnego zamachu na życie, zdrowie lub wolność własną lub innej osoby oraz w celu przeciwdziałania czynnościom zmierzającym w oczywisty sposób bezpośrednio do takiego zamachu;

● przeciwko osobie niepodporządkowującej się wezwaniu do natychmiastowego porzucenia broni lub innego niebezpiecznego narzędzia, którego użycie może zagrozić życiu, zdrowiu lub wolności inspektora, pracownika albo innej osoby;

● przeciwko osobie, która usiłuje bezprawnie i przemocą odebrać broń palną inspektorowi, pracownikowi lub innej osobie uprawnionej do posiadania broni palnej;

● w celu odparcia niebezpiecznego, bezpośredniego i gwałtownego zamachu na obiekty administracji skarbowej;

● w bezpośrednim pościgu za osobą, wobec której użycie broni było.

Użycie broni palnej powinno nastąpić w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą szkodę osobie, przeciwko której użyto broni, i nie może zmierzać do pozbawienia tej osoby życia ani narażać osób postronnych na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia.

Osoba posiadająca towary jest zobowiązana, na jej koszt, do wykonywania czynności umożliwiających przeprowadzenie kontroli, a w szczególności do rozładowania, okazania oraz załadowania towaru po zakończeniu czynności

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 8, poz. 65 z późn. zm.).