Jeszcze 5 lat od zmian będą trwały kontrole

Sprzedaż złomu oraz przetwarzanie odpadów metali, w tym złomu, podlega opodatkowaniu podstawową stawką VAT, która obecnie wynosi 23 proc. Branża obrotu złomem od lat zaliczana jest przez administrację skarbową do obszarów wysokiego ryzyka w związku z procederem wyłudzania VAT. Organy podatkowe i organy kontroli skarbowej prowadzą działania ukierunkowane na ograniczenie tego zjawiska. Kontrole podatkowe i czynności sprawdzające skupiają się na zapobieganiu wyłudzeniom zwrotów VAT, który często jest deklarowany przez podatników prowadzących działalność w zakresie obrotu złomem. Intensywny monitoring podmiotów działających w branży związany jest także z problemem skupowania złomu i metali pochodzących z kradzieży oraz z nielegalnej rozbiórki pojazdów samochodowych. W zakresie zwalczania przestępczości gospodarczej w handlu złomem organy kontroli skarbowej korzystają ze wsparcia wywiadu skarbowego.

Ryzyko nadużyć podatkowych wiąże się głównie z odliczaniem VAT naliczonego z faktur wystawionych przez nieistniejące podmioty (tzw. słupy). Jednak w praktyce często jest tak, że firma, która odlicza VAT, jest nieświadoma tego, że jej bezpośredni dostawca lub inny podmiot znajdujący się w łańcuchu transakcji nie odprowadził do urzędu skarbowego podatku należnego i dowiaduje się o tym dopiero w trakcie prowadzonej kontroli. Nadużycia związane są także z wyłudzaniem bezpośredniego zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, które ma miejsce głównie w przypadku wewnątrzwspólnotowej dostawy lub sprzedaży eksportowej, podlegających preferencyjnej stawce 0 proc. Przepuszczany przez łańcuszek firm złom może stanowić także przedmiot wewnątrzwspólnotowej dostawy lub eksportu opodatkowanych 0 proc. stawką VAT, dzięki czemu podmiot dokonujący sprzedaży towaru poza granice Polski może wystąpić o zwrot nadwyżki podatku.

Prawidłowość deklarowanych przez podatników zwrotów VAT jest przedmiotem szczególnego zainteresowania organów podatkowych. Każdy zwrot jest szczegółowo analizowany i poddawany czynnościom sprawdzającym. Często jeszcze przez jego dokonaniem przeprowadzana jest kontrola podatkowa mająca na celu sprawdzenie zasadności wykazanego zwrotu. Jednak ofiarą intensywnej walki z nadużyciami w obrocie złomem padają często firmy legalnie prowadzące działalność, które odliczały podatek z faktur wystawionych przez nieuczciwych dostawców złomu.

- Gdyby chcieć w kilku słowach podsumować istotę sporu w postępowaniach podatkowych dotyczących obrotu złomem, to należałoby stwierdzić, że organy podatkowe kwestionują prawo do odliczenia VAT naliczonego przy nabyciu złomu bez względu na to, czy nabywca działał w dobrej wierze, czy też uczestniczył w oszustwie - komentuje Alicja Sarna, doradca podatkowy w MDDP Doradztwo Podatkowe.

Tymczasem - jak podkreśla nasza rozmówczyni - z orzeczeń polskich sądów administracyjnych, jak i Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości wynika, że pozbawienie przedsiębiorcy prawa do odliczenia podatku naliczonego jest możliwe wyłącznie, jeżeli przedsiębiorca sam brał udział w procederze wyłudzenia VAT albo też nie dołożył należytej staranności, aby nie zostać oszukanym. Ten aspekt spraw jest, niestety, zupełnie pomijany przez organy podatkowe, które skupiają się wyłącznie na samym fakcie oszustwa.

Dla uczciwych podatników oznacza to, że przez kilka lat mogą pozostawać w niepewności co do prawidłowości rozliczenia VAT za dany miesiąc.

- Wprawdzie zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, ale Ordynacja podatkowa przewiduje sytuacje, w których bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu - zwraca uwagę Alicja Sarna.

Jedną z takich sytuacji jest zabezpieczenie zobowiązania podatkowego. W konsekwencji organ podatkowy, który wyda decyzję o zabezpieczeniu, a następnie decyzję tę wykona, wydając zarządzenie o zabezpieczeniu (zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), może skutecznie przedłużyć termin przedawnienia zobowiązania podatkowego za dany miesiąc. Termin ten ulega zawieszeniu od dnia doręczenia zarządzenia o zabezpieczeniu do dnia następującego pod dniu wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu.

Stwierdzane przez organy podatkowe nieprawidłowości polegają głównie na odliczaniu od podatku należnego podatku naliczonego wynikającego z faktur niedokumentujących rzeczywistych zdarzeń gospodarczych (tzw. faktury fikcyjne lub kosztowe), w wielu przypadkach pochodzących od podmiotów nieistniejących.

Magdalena Majkowska