Kiedy fiskus może ustanowić zastaw

Czy zastaw obejmuje nieruchomości

@RY1@i02/2012/202/i02.2012.202.18300150a.101.jpg@RY2@

Zastaw skarbowy można ustanowić na ruchomościach oraz zbywalnych prawach majątkowych. Zastawu nie można więc ustanowić na nieruchomościach, które mogą być jednak przedmiotem hipoteki przymusowej.

Zastawem nie mogą być ponadto obciążone rzeczy lub prawa majątkowe niepodlegające egzekucji oraz mogące być przedmiotem hipoteki, np. udział w nieruchomości, użytkowanie wieczyste czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Trzeba pamiętać, że przedmiotem zastawu mogą być rzeczy i prawa majątkowe będące nie tylko własnością podatnika, ale również stanowiące współwłasność podatnika i jego małżonka.

Podstawa prawna

Art. 41 par. 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Czy można sprawdzić obciążenie rzeczy

@RY1@i02/2012/202/i02.2012.202.18300150a.102.jpg@RY2@

Zastaw skarbowy jest skuteczny wobec każdorazowego właściciela przedmiotu zastawu i ma pierwszeństwo przed jego wierzycielami osobistymi, dlatego dokonując zakupu wartościowej ruchomości, warto sprawdzić, czy nie jest ona obciążona zastawem skarbowym. Każda zainteresowana osoba może ubiegać się o wydanie wypisu zarówno z rejestru zastawów, jak i Centralnego Rejestru Zastawów Skarbowych (CRZS). Rejestry zastawów prowadzone są przez naczelników urzędów skarbowych, natomiast centralny rejestr prowadzi minister finansów. Rejestry są jawne. Aby uzyskać wypis z rejestru zastawów skarbowych, należy złożyć pisemny wniosek zawierający: dane dotyczące wnioskodawcy oraz zobowiązanego (w tym imię i nazwisko lub adres firmy, identyfikator podatkowy), dane identyfikujące przedmiot zastawu oraz oryginał dowodu uiszczenia opłaty za wydanie wypisu z rejestru zastawów skarbowych. Opłata za wypis z rejestru prowadzonego przez naczelnika danego urzędu skarbowego wynosi 20 zł.

Uzyskanie wypisu z CRZS ma tę zaletę, że przechowywane są w nim informacje o wszystkich ustanowionych zastawach skarbowych na terenie całego kraju. Taki wypis zwalnia więc z konieczności poszukiwania organów podatkowych, w których rzecz mogła zostać obciążona zastawem skarbowym. W praktyce istnieje bowiem ryzyko, że zastaw skarbowy na jednej rzeczy został ustanowiony w dwóch lub więcej urzędach skarbowych. Możliwa jest również sytuacja, w której zastaw skarbowy został ustanowiony w związku z zaległościami poprzednich właścicieli, dla których właściwość organu podatkowego trudno byłoby ustalić. Celem prowadzenia CRZS jest ochrona obrotu gospodarczego poprzez nałożenie obowiązku ujawniania zastawów w tym rejestrze oraz umożliwienie uzyskania przez zainteresowanego wypisu zawierającego informacje o obciążeniu konkretnej rzeczy lub zbywalnego prawa majątkowego zastawem skarbowym oraz o wysokości zabezpieczonej należności. Przekazywanie informacji z rejestrów zastawów skarbowych do rejestru centralnego następuje nie później niż następnego dnia po dokonaniu wpisu lub wykreśleniu wpisu z rejestru.

Aby uzyskać wypis z CRZS, należy złożyć wniosek do ministra finansów zawierający dane ruchomości lub zbywalnego prawa majątkowego, będących przedmiotem zainteresowania, dane właściciela ruchomości lub zbywalnego prawa majątkowego i dane wnioskodawcy. Ruchomości muszą posiadać jednoznaczny identyfikator w postaci numeru fabrycznego lub seryjnego. Jeżeli wypis ma dotyczyć samochodu, należy podać również markę, numer rejestracyjny i numer podwozia samochodu. Wniosek o wypis z CRZS można składać listownie, faksem, e-mailem lub osobiście w biurze podawczym Ministerstwa Finansów. Wcześniej należy uiścić opłatę za wypis w wysokości 50 zł. Dowód opłaty na konto MF należy dołączyć do wniosku. Szczegółowe informacje dotyczące uzyskania wypisu z CRZS znajdują się na stronie internetowej resortu www.mf.gov.pl.

Podstawa prawna

Art. 46 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Czy zastaw można wykreślić z urzędowego rejestru

@RY1@i02/2012/202/i02.2012.202.18300150a.103.jpg@RY2@

Ordynacja podatkowa zawiera regulacje stosowane na wypadek wystąpienia takich sytuacji. Wykreślenie wpisu z rejestru zastawów skarbowych następuje, jeżeli rzecz lub prawo obciążone zastawem skarbowym, w dniu jego ustanowienia nie stanowiły własności podatnika (lub płatnika, inkasenta, następcy prawnego, osoby trzeciej odpowiadającej za zaległości podatkowe). Wykreślenie wpisu wymaga od właściciela wystąpienia do urzędu skarbowego z odpowiednim wnioskiem. Podanie dotyczące wykreślenia wpisu z rejestru zastawów skarbowych powinno zawierać dane zobowiązanego, określenie przedmiotu zastawu (np. rok produkcji, nr rejestracyjny, nr dowodu rejestracyjnego, nr nadwozia, nr inwentarzowy, marka, typ itp.), datę ustanowienia zastawu. Chodzi tu o numer decyzji oraz datę jej wydania lub rodzaj deklaracji oraz rodzaj należności stanowiących podstawę dokonanego wpisu. Wniosek o wykreślenie wpisu należy uzasadnić. Należy go złożyć w terminie 7 dni od dnia, w którym osoba powołująca się na swoje prawo własności powzięła wiadomość o ustanowieniu zastawu.

Złożenie takiego wniosku nie wymaga poniesienia opłat. Organ podatkowy weryfikuje wniosek pod względem formalnym, a następnie załatwia sprawę - bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu miesiąca.

Podstawa prawna

Art. 42a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Czy liczy się wartość składnika majątku

@RY1@i02/2012/202/i02.2012.202.18300150a.104.jpg@RY2@

Nie każdy składnik majątku ruchomego może być obciążony zastawem skarbowym. Istotna jest wartość rzeczy lub zbywalnych praw majątkowych w dniu ustanowienia zastawu. Jest ona ustalana na każdy rok kalendarzowy w obwieszczeniu ministra finansów ogłaszanym do 15 sierpnia danego roku i obowiązującym na rok następny. W 2012 r. wartość ta wynosi 11 900 zł i dotyczy poszczególnych rzeczy (praw majątkowych). Tyle co najmniej musi być wart składnik majątku, aby można było nim ustanowić zastaw skarbowy. Wartość ta oceniana jest na dzień wpisu do rejestru zastawów skarbowych. W tym bowiem momencie zastaw skarbowy powstaje.

Podstawa prawna

Obwieszczenie ministra finansów z 2 sierpnia 2011 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 41 par. 1 ustawy - Ordynacja podatkowa (M.P. nr 71, poz. 706 z późn. zm.).

Czy deklaracja może być podstawą wpisu

@RY1@i02/2012/202/i02.2012.202.18300150a.105.jpg@RY2@

Zasadą jest, że wpis zastawu skarbowego do rejestru dokonywany jest na podstawie doręczonej decyzji podatkowej. I tak, podstawą wpisu może być decyzja: ustalająca albo określająca wysokość zobowiązania podatkowego, określająca wysokość odsetek za zwłokę, o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta, o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, o odpowiedzialności spadkobiercy oraz określająca wysokość zwrotu podatku.

Dla zobowiązań powstających w sposób przewidziany w art. 21 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej - czyli z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiążę powstanie zobowiązania - podstawę wpisu zastawu skarbowego stanowi również deklaracja, jeżeli wykazane w niej zobowiązanie podatkowe nie zostało wykonane. Dotyczy to np. zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym czy podatku od czynności cywilnoprawnych. W takim wypadku podstawą wpisania do rejestru zastawów może być deklaracja składana w ramach samoobliczania podatku przez podatnika. Wpis zastawu skarbowego nie może być jednak dokonany wcześniej niż po upływie 14 dni od upływu terminu płatności zobowiązania podatkowego.

Podstawa prawna

Art. 44 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Czy zapłata znosi obciążenie ruchomości

@RY1@i02/2012/202/i02.2012.202.18300150a.106.jpg@RY2@

Przepisy Ordynacji podatkowej regulują przesłanki wygaśnięcia zastawu skarbowego. Po pierwsze, wygasa on z dniem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego. Zastaw skarbowy nie może bowiem istnieć bez wierzytelności, którą zabezpiecza. Po drugie, zastaw wygasa w przypadku wykreślenia wpisu w rejestrze zastawów. Wygaśnięcie zastawu następuje wreszcie w wyniku egzekucyjnej sprzedaży przedmiotu zastawu, która prowadzi do zaspokojenia wierzyciela podatkowego. Organ podatkowy ma obowiązek zawiadomienia podatnika zarówno o dokonaniu wpisu do rejestru zastawów skarbowych, jak i o wykreśleniu z tego rejestru.

Podstawa prawna

Art. 42 par. 5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Czy od podatnika można żądać wyjawienia majątku

@RY1@i02/2012/202/i02.2012.202.18300150a.107.jpg@RY2@

Spisu rzeczy ruchomych oraz zbywalnych praw majątkowych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego, dokonuje organ podatkowy. Wynika to z art. 45 Ordynacji podatkowej. Przepis ten w praktyce umożliwia organowi podatkowemu ustalenie przedmiotu ewentualnego zastawu skarbowego. Zasady i tryb dokonywania spisu nie są jednak sprecyzowane. Organ podatkowy może go sporządzić przykładowo opierając się na wynikach kontroli podatkowej lub skarbowej. Organ podatkowy miał zatem prawo zażądać w trakcie postępowania podatkowego wyjawienia rzeczy ruchomych i praw majątkowych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego. Na podstawie doręczonej decyzji określającej wysokość zobowiązania, w celu zabezpieczenia jego wykonania, naczelnik urzędu skarbowego będzie mógł ustanowić zastaw skarbowy.

Podstawa prawna

Art. 45 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm.).

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl