Kiedy urzędnik ma prawo nałożyć karę pieniężną na podatnika

Organ prowadzący postępowanie może wezwać podatnika będącego stroną lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli osoba wezwana nie może stawić się z powodu choroby, kalectwa lub innej ważnej przyczyny, organ podatkowy może przyjąć wyjaśnienie lub zeznanie albo dokonać czynności w miejscu pobytu tej osoby.

Wezwanie do urzędu

Osoba wezwana ma obowiązek stawić się osobiście tylko na obszarze województwa, w którym zamieszkuje lub przebywa. Jeżeli właściwym miejscowo do rozpatrzenia sprawy jest organ podatkowy mający siedzibę na obszarze innego województwa to wezwany może zastrzec, że chce stawić się przed organem właściwym do rozpatrzenia sprawy.

W przypadku gdy postępowanie podatkowe prowadzone jest przez organ podatkowy, którego siedziba nie znajduje się na obszarze województwa, w którym zamieszkuje lub przebywa osoba obowiązana do osobistego stawiennictwa, oraz jeżeli osoba ta nie złożyła zastrzeżenia, to organ ten zwraca się do organu podatkowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu tej osoby o wezwanie jej w celu złożenia wyjaśnień lub zeznań albo dokonania innych czynności związanych z prowadzonym postępowaniem.

Zwracając się do innego organu podatkowego, organ prowadzący postępowanie określa okoliczności, które mają być przedmiotem wyjaśnień lub zeznań, albo czynności, jakie mają być dokonane.

Zawsze jednak organ podatkowy prowadzący postępowanie, bez względu na to, gdzie w danym momencie przebywa osoba, może żądać osobistego stawiennictwa. Tak będzie, jeśli charakter sprawy lub czynności wymaga osobistego stawienia się przed konkretnym organem podatkowym prowadzącym postępowanie.

Procedura karania

Jeżeli jednak strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego: nie stawili się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo że byli do tego obowiązani; lub bezzasadnie odmówili złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności; lub też bez zezwolenia tego organu opuścili miejsce przeprowadzenia czynności przed jej zakończeniem, to mogą zostać ukarani karą porządkową do 2,7 tys. zł. [Przykład 1]

Procedurę taką stosuje się odpowiednio do osoby, która wyraziła zgodę na powołanie jej na biegłego, jak również do osób trzecich, które bezzasadnie odmawiają okazania przedmiotu oględzin,oraz uczestników rozprawy, którzy poprzez swoje niewłaściwe zachowanie utrudniają jej przeprowadzenie.

Ukaranie karą porządkową nie wyklucza możliwości zastosowania wobec opornego świadka lub biegłego środków przymusu przewidzianych w przepisach szczególnych. [Przykład 2]

Organ nakłada karę porządkową w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Termin płatności kary porządkowej wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Ponadto organ podatkowy, który nałożył karę, może, na wniosek ukaranego złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o nałożeniu kary, uznać za usprawiedliwione niestawiennictwo lub niewykonanie innych obowiązków i uchylić postanowienie nakładające karę.

Procedura odwołania

Orzeczenie o nałożeniu na podatnika kary porządkowej może jednak podlegać wzruszeniu za pomocą dwóch różnych środków prawnych. Pierwszym jest właśnie zażalenie, o którym mówi art. 262 par. 5 Ordynacji podatkowej. Drugim natomiast jest wynikające z art. 262 par. 6 Ordynacji podatkowej usprawiedliwienie nieobecności wraz z wnioskiem o uchylenie kary porządkowej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 października 2008 r. (sygn. akt I FSK 1327/07) uznał, że oba te tryby są odrębne i niezależne od siebie, zwłaszcza że w obu odmienny jest tryb procesowania, jak i przesłanki, które podlegają badaniu. W konsekwencji, mimo że u ich podstaw spoczywa ta sama okoliczność prawna, to toczą się one niezależnie. Oznacza to, że organ nie może powstrzymać się z rozpatrzeniem zażalenia na postanowienie w przedmiocie ukarania karą porządkową do czasu załatwienia sprawy usprawiedliwienia.

W przypadku pierwszego z powyższych środków prawnych istotne jest to, że o nałożeniu kary oraz o jej uchyleniu rozstrzyga organ podatkowy, przed którym toczy się postępowanie. Na postanowienie o odmowie uchylenia kary przysługuje zażalenie. Określa to art. 263 par. 1 Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 19 czerwca 2007 r. (sygn. akt I Sa/Po 330/07, prawomocny) dokonał wykładni tego przepisu. Według sądu przepis ten należy interpretować w ten sposób, że organ podatkowy, przed którym toczy się postępowanie, rozstrzyga postanowieniem o nałożeniu kary porządkowej, jak również postanowieniem rozstrzyga o uchyleniu postanowienia nakładającego karę porządkową. Na postanowienie o odmowie uchylenia kary porządkowej przysługuje zażalenie do organu wyższego stopnia.

Skarga do sądu

Jeśli jednak odwołanie podatnika nie przyniesie dla niego pozytywnych skutków, możliwe jest też złożenie skargi do sądu. Do sądów administracyjnych trafia wiele skarg podatników na wymierzone wobec nich kary porządkowe. Przykładowo WSA w Poznaniu w przywołanym wyroku uznał, że jeśli organ pierwszej instancji, tj. dyrektor urzędu kontroli skarbowej, nie rozpatrzył wniosku o usprawiedliwienie nieobecności świadka na przesłuchaniu, to w ocenie sądu naruszył przepisy Ordynacji podatkowej. A takie naruszenie mogło mieć wpływ na wyniki sprawy. Jeśli więc potwierdziłoby się twierdzenie ukaranego o jego chorobie, organ pierwszej instancji ma pełne przesłanki do uchylenia kary porządkowej.

Wiele spraw w zakresie wymierzenia kary porządkowej podatnicy jednak przegrywają w sądach. Przykładowo NSA w wyroku z 24 sierpnia 2011 r. (sygn. akt II FSK 467/10) uznał, że organ podatkowy może nałożyć na podatnika karę, gdy ten nie przedstawi urzędnikowi dokumentacji budowlanej. W sprawie dyrektor izby skarbowej nałożył na podatnika karę za bezzasadną odmowę przedstawienia dokumentacji budowlanej - m.in. oryginałów lub poświadczonych kopii dzienników budowy. Z Ordynacji podatkowej wynika bowiem, że oprócz wezwania podatnika do osobistego stawienia się organ podatkowy może wyznaczyć stronie termin do przedstawienia dowodu będącego w jej posiadaniu. Termin ustala się, uwzględniając charakter dowodu i stan postępowania, przy czym nie może on być krótszy niż 3 dni. [Przykład 3]

Tym samym w ocenie NSA organ może wyznaczyć stronie termin do przedstawienia dowodu będącego w jej posiadaniu. W ocenie sądu, jeśli podatnik nie wywiąże się z tego obowiązku bez uzasadnionej przyczyny, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby go zdyscyplinować i nałożyć karę porządkową. Przepisy dotyczące przedłożenia dowodów są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów nakładających obowiązek złożenia wyjaśnień.

PRZYKŁADY

1Czy można pociągnąć do odpowiedzialności pełnomocnika podatnika

Tak, organ mógł tak postąpić. Sytuacja taka nie oznacza, że nie może udzielić żadnej informacji uzyskanej w związku z prowadzeniem spraw podatnika.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 czerwca 2012 r. (sygn. akt II FSK 2565/10) uznał, że argumenty podnoszone przez pełnomocnika o zachowaniu tajemnicy miałyby znaczenie dla oceny zgodności lub niezgodności jego zachowania z prawem, gdyby w wyznaczonym przez organ terminie wskazał, że informacje zawarte w wezwaniu są objęte tajemnicą adwokacką, a organ mimo tego ukarał go karą porządkową.

Skoro jednak skarżący w tym terminie nie udzielił żadnych wyjaśnień, to przesłanki wymierzenia kary porządkowej zostały spełnione.

2 Kiedy organ podatkowy może nałożyć karę w maksymalnej wysokości

Tak. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 października 2011 r. (sygn. akt II FSK 775/10) uznał, że organ może nałożyć karę maksymalną, jeśli z ustaleń urzędników wynika, że dochód uzyskany przez podatnika w ciągu roku, potwierdzony dowodami z prowadzonych ksiąg rachunkowych, jest znaczny. W tej sprawie był on na poziomie 200 tys. zł. Tym samym kara w wysokości 2,7 tys. zł nie mogła zagrozić utrzymaniu podatnika.

Według sądu organy podatkowe, kierując się możliwościami płatniczymi skarżącego, słusznie przyjęły, że tylko kara w maksymalnej wysokości dostatecznie go zdyscyplinuje.

3 Czy za odmowę oględzin budynku naczelnik urzędu skarbowego może wymierzyć karę

Tak. W takim przypadku podatnik bezzasadnie odmówił udostępnienia nieruchomości. Nie zmienia tego również fakt, że podatnik nie mógł uczestniczyć w oględzinach z uwagi na wyjazd czy chorobę. Takie okoliczności nie mogą bowiem blokować podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania sprawy przez organ w dłuższym okresie.

Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej dana osoba ma nie tylko uprawnienia, lecz także obowiązki, a tym jest bez wątpienia potrzeba udostępnienia przedmiotu, który jest w jego posiadaniu.

DGP przypomina

1) nazwę i adres organu podatkowego

2) imię i nazwisko osoby wzywanej

3) wyjaśnienie, w jakiej sprawie i w jakim charakterze oraz w jakim celu osoba ta zostaje wezwana

4) wyjaśnienie, czy osoba wezwana powinna stawić się osobiście lub przez pełnomocnika, czy też może złożyć wyjaśnienie lub zeznanie na piśmie

5) termin, w jakim żądanie powinno być spełnione, albo dzień, godzinę i miejsce zgłoszenia się osoby wzywanej lub jej pełnomocnika

6) pouczenie o skutkach prawnych niezastosowania się do wezwania

Ważne

Osoba wezwana ma obowiązek stawić się osobiście tylko na obszarze województwa, w którym zamieszkuje lub przebywa

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 155, art. 189, art. 262 - 263 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).