Członek zarządu odpowie, nawet jeżeli już nie pełni funkcji

Za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji mogą odpowiadać solidarnie całym swoim majątkiem także członkowie jej zarządu. Do przepisów ordynacji podatkowej odsyłają w tym zakresie przepisy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z czym zasady te będą miały zastosowanie także do zaległości składkowych.

W drodze decyzji

Odpowiedzialność członka zarządu stanowi odpowiedzialność osoby trzeciej, a orzeka o niej organ podatkowy w drodze decyzji. Taka sytuacja może mieć miejsce, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał istnienia okoliczności zwalniających go z odpowiedzialności. Nie poniesie jednak odpowiedzialności, gdy wykaże, że:

wwe właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe)

albo

wniezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy,

albo

wwskazał mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Jakie wątpliwości

Członkowie zarządu odpowiadają za te zaległości, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia obowiązków niezależnie od tego, czy nadal zajmują tę funkcję. Wątpliwości budzi zwrot "w czasie pełnienia obowiązków" interpretowany niekiedy zgodnie z wykładnią językową jako określenie aktywnego uczestnictwa w zarządzaniu spółką i podejmowanie decyzji prowadzących do trudnej sytuacji przedsiębiorstwa. Inni zaskarżają decyzje o odpowiedzialności, powołując się na to, że za prawidłowe opłacanie składek i podatków była odpowiedzialna inna osoba (np. główna księgowa). Częstą argumentacją jest również powoływanie się na brak świadomości istnienia jakichkolwiek zaległości, pobyt za granicą itd.

Odpowiedzialność osób trzecich w tej sytuacji nie ma jednak nic z wspólnego z tak rozumianym brakiem winy za powstanie zaległości. Na ten temat wypowiadał się m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (wyrok z 23 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1997/13, LEX nr 1482672). Sąd przede wszystkim ustalił, jak należy rozumieć sporne pojęcie, powołując się przy tym na orzecznictwo i językową definicję słowa "pełnić". Doszedł do wniosku, że nie ma żadnego uzasadnienia do zawężania rozumienia "pełnienia funkcji" tylko do faktycznego wykonywania obowiązków, ponieważ jest to pojęcie szersze. Zdaniem sądu "pełnić obowiązki" oznacza otrzymać legitymację do tego, aby realizować wszystkie czynności związane z pełnioną funkcją. Inne rozumienie tego przepisu byłoby pozbawione logiki i sprzeczne z zasadą racjonalnego ustawodawcy.

Sąd zwrócił również uwagę na cel istnienia przepisów o odpowiedzialności osób trzecich, którym jest zapewnienie Skarbowi Państwa dodatkowej gwarancji uzyskania należnych świadczeń podatkowych. Biorąc to pod uwagę, nie można z biernej postawy członka zarządu wywodzić zwolnienia z odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Przyjmując bowiem taką wykładnię przepisu, osoby powołane do kierowania spółką uniknęłyby odpowiedzialności za zobowiązania spółki tylko dlatego, że aktywnie nie uczestniczyły w zarządzaniu spółką, czyli de facto unikały sprawowania funkcji, do której zostały powołane.

Trafne argumenty

Argumentacja sądu jest trafna. Nie można wprowadzać dodatkowego rozróżnienia na "biernych" i "czynnych" członków zarządu, którzy ponosiliby odpowiedzialność w różny sposób, ponieważ takich kategorii nie wprowadził ustawodawca. Trudno byłoby oznaczyć granice "bierności", ponieważ ustawa nie daje żadnych kryteriów i warunków. Doprowadziłoby to do sytuacji, w których sądy same byłyby zmuszone do ustanowienia zasad, które nie miałyby podstaw w obowiązującym ustawodawstwie. Przepisy dają wąskie możliwości zwolnienia się z odpowiedzialności za zobowiązania spółki i tylko w tych ramach można się poruszać.

Spór rozstrzygany opisanym wyrokiem dotyczył co prawda zaległości podatkowych, jednak zawarta w nim argumentacja dotyczy również zaległości składkowych na ubezpieczenie społeczne.

Joanna Śliwińska

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 107 par. 1, art. 108 par. 1 i art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.).