Jak trzeba opodatkować pożyczki

O wyłączeniu z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych nie decyduje okoliczność, że strony tej umowy mają generalnie status podatnika podatku od towarów i usług, lecz wyłącznie to, że jedna ze stron z tytułu dokonania tej konkretnej czynności jest opodatkowana podatkiem od towarów i usług lub jest z tego podatku zwolniona.

Udzielanie przez spółkę pożyczek na rzecz pożyczkobiorców na cele związane z rozwojem prowadzonej przez nich działalności gospodarczej stanowi korzystającą ze zwolnienia z VAT usługę pośrednictwa finansowego.

Zatem w tej sprawie ma zastosowania art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. W konsekwencji dokonane czynności cywilnoprawne - zawarte umowy pożyczek - nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Art. 1, art. 2 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm.).

Zabezpieczenie udzielonej przez lombard pożyczki może być dokonane w drodze przewłaszczenia. Przewłaszczenie rzeczy na zabezpieczenie polega na przeniesieniu własności rzeczy na wierzyciela z równoczesnym zobowiązaniem go - pod warunkiem uiszczenia w terminie zabezpieczonego długu - do powrotnego przeniesienia własności rzeczy na dłużnika. W razie niewykonania przez pożyczkobiorcę zobowiązania w umówionym terminie podmiot świadczący usługę lombardową staje się nieograniczonym właścicielem rzeczy będącej przedmiotem przewłaszczenia. Przewłaszczone rzeczy najczęściej sprzedawane są w ramach prowadzonej działalności lombardowej.

Lombard wykonuje więc dwa główne rodzaje czynności, odmiennie opodatkowane VAT, czyli udzielanie pożyczek pieniężnych pod zastaw ruchomości i papierów wartościowych w zamian za określone wynagrodzenie (prowizję) oraz sprzedaż zastawionych i nieodebranych rzeczy, tj. dostawę towarów. Dodatkowo mogą występować czynności o charakterze pomocniczym.

W opisanym przypadku otrzymywane przez podatnika odsetki, stanowiące wynagrodzenie za udzielanie pożyczek pieniężnych, podlegają zwolnieniu z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT. Natomiast w przypadku opłaty za przechowywanie rzeczy należy zbadać, czy jej charakter spełnia przesłanki wskazane w art. 43 ust. 13 ustawy o VAT.

Zabezpieczenie rzeczowe, jakie ponosi lombard, przyjmując towar jako zabezpieczenie pożyczki, a więc jego ochrona, zapakowanie, zabezpieczenie przed zniszczeniem, przechowanie go w odpowiednich warunkach itp., może samo stanowić odrębną całość, a jednocześnie jest właściwe oraz niezbędne do świadczenia usługi głównej - udzielania pożyczek pieniężnych - zwolnionej z podatku od towarów i usług zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy.

A zatem koszty związane z przechowywaniem zastawionej rzeczy stanowiące koszty zabezpieczenia umowy pożyczki lombardowej również będą zwolnione z podatku. Opłata za przechowanie rzeczy będących zastawem pożyczki będzie zwolniona z podatku od towarów i usług. Takie stanowisko potwierdził dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji nr ILPP1/443-132/11-2/BD.

Art. 2, art. 5, art. 41, art. 43 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Do kosztów uzyskania przychodów prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej nie można zaliczyć wydatków związanych z opłacaniem czesnego za studia magisterskie, opłaty rekrutacyjnej oraz opłaty za wydanie dyplomu ukończenia studiów. Również odsetki zapłacone i te, które podatnik opłaci w przyszłości z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytu na studia, nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów prowadzonej działalności gospodarczej.

Skoro wydatki dotyczą studiów, które zostały zakończone w długim okresie czasu przed rozpoczęciem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, to brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy ich poniesieniem a uzyskaniem przychodu z działalności gospodarczej prowadzonej w późniejszym okresie. Zatem te wydatki dotyczące studiów zakończonych przed rozpoczęciem prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie mogły obiektywnie przyczynić się do osiągnięcia przychodu bądź służyć zachowaniu lub zabezpieczeniu źródła przychodów, jakim jest pozarolnicza działalność gospodarcza. Ponadto wydatki na studia należą do wydatków o charakterze osobistym. Każdy podatnik ma prawo do dokształcania, bez względu na zamiar prowadzenia w przyszłości jeszcze nierozpoczętej działalności gospodarczej.

Art. 22, art. 23 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Bank będzie wykonywał dwie odrębne usługi na rzecz dwóch różnych podmiotów. Jedną z nich jest usługa factoringu wykonywana na rzecz faktoranta, drugą usługą jest natomiast niezależna usługa finansowania wykonywana na rzecz dłużnika.

Odmienne traktowanie tych usług wynika z innych celów, którym one służą. Celem usługi factoringowej jest wykup wierzytelności, ewentualne uwolnienie wierzyciela od ryzyka nieściągalności związanego z długiem bądź zapewnienie otrzymania wartości wierzytelności przed terminem wymagalności. Wynagrodzenie za tę usługę może składać się z różnych elementów. Podstawowym elementem wynagrodzenia jest wynagrodzenie za nabycie przez bank wierzytelności. Dodatkowo może, ale nie musi, zawierać wynagrodzenia za korzystanie z pieniądza w czasie (finansowanie). W przypadku gdy usługa factoringowa zawiera te dwa elementy, traktowana jest jako usługa kompleksowa (wykup wierzytelności i finansowanie). Jako usługa kompleksowa podlega opodatkowaniu VAT jak usługa factoringu. Jednak w przypadkach gdy bank ma zamiar finansować inny podmiot niż faktoranta, czynności polegającej na finansowaniu przez bank dłużnika przez zawarcie z nim porozumienia nie można zaliczyć do jednej z usług wchodzących w skład usługi factoringu. W konsekwencji powinna być ona rozpatrywana w zakresie opodatkowania VAT odrębnie od usługi factoringu. Celem tej usługi jest bowiem udzielenie dodatkowego finansowania dłużnikowi.

Należne bankowi wynagrodzenie za finansowanie dłużnika przez zawarcie umowy o odroczenie terminu płatności, na które składają się odsetki i jednorazowa prowizja, nie stanowią wynagrodzenia z tytułu świadczonej przez bank usługi faktoringu.

W konsekwencji usługi finansowania, które będą świadczone przez bank na rzecz dłużnika za okres po dacie płatności wskazanej na fakturze wystawionej przez faktoranta, stanowią usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych. Usługi te nie są zaliczane do usług ściągania długów bądź faktoringu i tym samym mieszczą się w katalogu usług zwolnionych z VAT.

Art. 43 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 z późn. zm.).

Podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlegają umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku.

Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Do elementów znamionujących umowę pożyczki należy obowiązek jej zwrotu. Przy czym nie tyle dotyczy to oznaczenia terminu zwrotu, ile zaznaczenia samego obowiązku zwrotu - który jest elementem przedmiotowo istotnym dla tego rodzaju umowy, bez którego nie ma umowy pożyczki. W zależności od tego, jak zostanie ukształtowana przez strony umowa pożyczki, może ona przyjąć postać umowy nieodpłatnej bądź też odpłatnej, gdzie pożyczkobiorca zobowiązany będzie do zapłaty odsetek. Umowa pożyczki jest umową konsensualną. Dochodzi do skutku przez zgodne oświadczenia woli.

Umowa pożyczki będzie podlegała podatkowi od czynności cywilnoprawnych, jeżeli w chwili zawarcia umowy jej przedmiot, tj. pieniądze, znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wówczas nie ma znaczenia, gdzie umowa zostanie zawarta i gdzie mają miejsce zamieszkania (siedzibę) strony umowy.

Pożyczka będzie podlegała również podatkowi od czynności cywilnoprawnych, jeśli pieniądze będące przedmiotem pożyczki w chwili jej zawarcia znajdują się za granicą oraz nabywca pożyczkobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a czynność zostanie dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

A zatem umowy pożyczek nie będą podlegały opodatkowaniu PCC, jeżeli w chwili ich zawarcia pieniądze będą znajdowały się za granicą i umowy pożyczek zostaną zawarte za granicą.

Art. 1, art. 2 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 649 z późn. zm.).

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl