Poradnia podatkowa

● Czy wydatki na odbycie aplikacji radcowskiej mogą być kosztem uzyskania przychodów

● W jaki sposób ustalić zobowiązanie podatkowe po utracie prawa do opodatkowania w formie karty

● Czy uproszczona korekta musi dotyczyć całej sprzedaży w danym okresie

● Przedsiębiorca jest właścicielem małej sieci osiedlowych sklepików z artykułami spożywczymi. Chciałby przekazywać nieodpłatnie bankom żywności niesprzedane towary, np. te, którym upływa termin przydatności do spożycia. Czy w związku taką darowizną będzie musiał naliczyć VAT?

Zgodnie z obowiązującymi jeszcze przepisami, sprzedawcy przekazujący nieodpłatnie żywność na cele charytatywne muszą płacić VAT, podobnie jak hurtownicy, sieci handlowe, restauratorzy czy inni dystrybutorzy żywności. Nie obejmuje ich bowiem zwolnienie, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 16 ustawy o VAT, adresowane wyłącznie do producentów żywności. Jeśli więc żywność daruje sklep, to od takiej czynności powinien rozliczyć podatek.

Warto wskazać, że przy darowiznach towarów, w stosunku do których podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu tych towarów, określenie podstawy opodatkowania odbywa się na szczególnych zasadach. Zgodnie z art. 29 ust. 10 ustawy o VAT podstawą opodatkowania jest tutaj co do zasady cena nabycia towarów (bez podatku) określona w momencie ich dostawy. W praktyce oznacza to, że ustalając podstawę opodatkowania VAT uaktualnia się cenę nabycia towarów będących przedmiotem darowizny. Darczyńca mógł więc ustalić ich realną wartość uwzględniającą np. upływający wkrótce termin przydatności do spożycia i od niej naliczać VAT.

1 października wchodzą jednak w życie przepisy, dzięki którym darowizny żywności bez podatku będą mogli przekazywać nie tylko producenci. To ograniczenie podmiotowe usuwa z ustawy o VAT nowelizacja z 16 lipca 2013 r. Ze zwolnienia skorzystają zatem także inni darczyńcy, w tym sprzedawcy.

Tak jak dotychczas zwolnienie obejmie dostawę towarów (o której mowa w art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT), której przedmiotem są produkty spożywcze - z wyjątkiem napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,2 proc. oraz napojów alkoholowych będących mieszaniną piwa i napojów bezalkoholowych, w których zawartość alkoholu przekracza 0,5 proc. Warunkiem jest przekazanie darowizny na rzecz organizacji pożytku publicznego w rozumieniu ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 234, poz. 1536 z późn. zm.), z przeznaczeniem na cele działalności charytatywnej prowadzonej przez tę organizację.

Właściciel sieci handlowej będzie mógł zatem korzystać ze zwolnienia z VAT darowizn żywności dokonywanych od 1 października. Konieczne jest jednak spełnienie kilku warunków formalnych. Przede wszystkim darczyńca musi posiadać dokumentację potwierdzającą dokonanie dostawy na rzecz organizacji pożytku publicznego, z przeznaczeniem wyłącznie na cele działalności charytatywnej prowadzonej przez tę organizację. Ten wymóg funkcjonuje, choć w nieco innym brzmieniu, także na gruncie obecnie obowiązujących przepisów. Zupełną nowością będzie natomiast wskazanie przypadków, w których zwolnienia się nie stosuje. Taki skutek nastąpi, jeżeli:

● określenie przeznaczenia otrzymanych przez organizację pożytku publicznego towarów nie będzie możliwe na podstawie prowadzonej przez tę organizację dokumentacji, lub

● wykorzystanie otrzymanych przez organizację pożytku publicznego towarów nastąpi na cele inne niż cele działalności charytatywnej prowadzonej przez tę organizację.

Ustawa o VAT nakłada więc na organizację pożytku publicznego obowiązek prowadzenia dokumentacji, która pozwoli określić, na co darowizna została przeznaczona. W praktyce już teraz wiele organizacji prowadzi ewidencje, które spełniają wymogi opisane w nowelizacji. Podatnik VAT, który zamierza darować żywność i korzystać ze zwolnienia z opodatkowania, powinien jednak zawsze upewnić się, czy stosowany przez organizację system ewidencyjny pokazuje, gdzie docierają darowane produkty.

Podstawa prawna

Art. 43 ust. 1 pkt 16 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 16 lipca 2013 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1027).

● Podatnik od 1 października chce otworzyć własną działalność - kancelarię radcy prawnego. Uprawnienia zawodowe zdobywał w trakcie 3-letniej aplikacji, co wiązało się z koniecznością ponoszenia wielu opłat, w tym: za egzamin wstępny, wpis na listę aplikantów, opłaty roczne, a także za egzamin zawodowy oraz wpis na listę radców prawnych. Czy wydatki te może zaliczyć do kosztów otwieranej działalności gospodarczej?

Wiele argumentów przemawia za tym, aby takie wydatki uznać za koszt podatkowy. Do rozliczania wydatków związanych ze zdobywaniem kwalifikacji zawodowych wykorzystywanych później na potrzeby własnej firmy zastosowanie mają zasady ogólne, tj. art. 22 i art. 23 ustawy o PIT. Generalnie dany wydatek powinien stanowić koszt uzyskania przychodów, o ile wiąże się z uzyskiwaniem przychodu z działalności gospodarczej, także tej, którą podatnik rozpoczyna w późniejszym czasie. Niestety, uznanie przez podatnika, że wydatki związane z uzyskiwaniem uprawnień prawniczych może on rozliczyć w kosztach kancelarii, jest dla niego ryzykowne podatkowo. Wskazują na to wydawane w ostatnim czasie interpretacje podatkowe.

Urzędnicy skarbowi przeważnie są zgodni co do tego, że takie wydatki nie są kosztem. Wydatki związane ze szkoleniem w ramach aplikacji radcowskiej nie zostały wprawdzie ujęte w katalogu wydatków nieuznawanych za koszt uzyskania przychodów. Nie wystarczy to jednak, aby uznać je za koszt. Organy podatkowe podkreślają, że konieczne jest wykazanie związku przyczynowego między poniesionym wydatkiem a celem, jakim jest osiągnięcie przychodu lub zachowanie albo zabezpieczenie źródła przychodów. Urzędnicy argumentują, że ponieważ zawód radcy prawnego można wykonywać w różnych formach, np. w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej lub w ramach działalności gospodarczej, to celem ponoszenia tego wydatków na aplikację jest zdobywanie wiedzy i umiejętności. Są to więc wydatki o charakterze osobistym, a ich poniesienie nie służy osiągnięciu przychodów z konkretnego źródła, jakim jest działalność gospodarcza. W konsekwencji nie można ich uznać za koszty uzyskania przychodów z działalności gospodarczej. Zdarza się jednak, że odmiennego zdania są sądy administracyjne (por. wyrok WSA w Poznaniu z 31 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Po 301/12).

Organy podatkowe wskazują również na zasadę, zgodnie z którą koszty uzyskania przychodów są potrącane tylko w tym roku podatkowym, w którym zostały poniesione (art. 22 ust. 4 ustawy o PIT). Zatem u podatników prowadzących podatkową księgę przychodów i rozchodów, wydatki, które stanowią koszt podatkowy, powinny być zaewidencjonowane w księdze w roku podatkowym, w którym zostały poniesione, nawet jeśli dotyczą przychodów przyszłych lat. Przy czym za dzień poniesienia kosztu u podatników prowadzących podatkową księgę przychodów i rozchodów uważa się dzień wystawienia faktury (rachunku) lub innego dowodu stanowiącego podstawę do ujęcia.

Podstawa prawna

Art. 22 i 23 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

● Przedsiębiorca świadczący usługi grawerskie rozliczał się kartą podatkową. Zatrudnił dodatkowego pracownika, o czym nie zawiadomił naczelnika urzędu skarbowego. We wrześniu otrzymał decyzję stwierdzającą wygaśnięcie decyzji ustalającej wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej. Co w tej sytuacji powinien zrobić? Od kiedy ma obowiązek prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz jakie powinien ustalić zobowiązanie podatkowe za ten rok?

Podatnik opłaca kartę podatkową w wysokości ustalonej przez naczelnika urzędu skarbowego na dany rok. Wysokość stawki podatku uzależniona jest m.in. od stanu zatrudnienia. Przepisy nakładają na podatników obowiązek informowania urzędu skarbowego o zmianach w tym zakresie w terminie 7 dni. Przekroczenie stanu zatrudnienia dopuszczalnego w danej działalności usługowej lub wytwórczej skutkuję utratą prawa do opodatkowania w formie karty podatkowej. Jeśli podatnik nie zawiadomi o tym fakcie fiskusa, naczelnik urzędu skarbowego stwierdzi wygaśnięcie decyzji ustalającej wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej.

Skutki utraty prawa do karty w takiej sytuacji określa art. 40 ust. 2 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Zgodnie z nim:

● podatnicy są obowiązani płacić podatek dochodowy na ogólnych zasadach za cały rok podatkowy,

● obowiązek założenia właściwych ksiąg powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym została doręczona decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji ustalającej wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej.

Natomiast zgodnie z art. 41 tej ustawy kwoty wpłacone z tytułu karty podatkowej zalicza się na podatek dochodowy określony na ogólnych zasadach za dany rok podatkowy.

Przepisy nakładają więc na podatnika obowiązek zapłacenia podatku dochodowego na ogólnych zasadach za cały rok podatkowy. Powstaje zatem konieczność wyliczenia - w oparciu o wszystkie posiadane dokumenty oraz dowody księgowe - podatku dochodowego według zasad ogólnych, tj. uwzględniając uzyskane przychody (np. w oparciu o ewidencję sprzedaży prowadzoną dla potrzeb VAT) oraz udokumentowane koszty uzyskania przychodów poniesione w danym roku podatkowym.

Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę na przepisy Ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.). Zgodnie z art. 23 par. 1 pkt 3 tej ustawy, jeśli podatnik naruszył warunki uprawniające do korzystania ze zryczałtowanej formy opodatkowania, organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania. Organ może od tego odstąpić, jeżeli dane wynikające z ksiąg podatkowych, uzupełnione dowodami uzyskanymi w toku postępowania, pozwalają na określenie podstawy opodatkowania. Ordynacja podatkowa przez pojęcie ksiąg podatkowych rozumie księgi rachunkowe, podatkową księgę przychodów i rozchodów, ewidencje oraz rejestry, do których prowadzenia do celów podatkowych podatnicy są zobowiązani na podstawie odrębnych przepisów, np. ustawy o VAT (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Wydaje się więc, że możliwe będzie odstąpienie od określania podstawy opodatkowania w drodze oszacowania w przypadku byłego kartowicza, który jednocześnie był podatnikiem VAT i prowadził ewidencję sprzedaży do celów rozliczania tego podatku.

Natomiast podatkową księgę przychodów i rozchodów trzeba zacząć prowadzić od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym została mu doręczona decyzja stwierdzająca wygaśnięcie decyzji ustalającej wysokość karty. W naszym przykładzie będzie to więc 1 października (skoro decyzja została doręczona we wrześniu).

Podstawa prawna

Art. 40 i 41 ustawy z 28 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. nr 144, poz. 930 z późn. zm.).

● Spółka handluje różnym asortymentem. Ma wielu kontrahentów, którym udziela zniżek, wystawiając faktury korygujące. Z uwagi na dużą liczbę takich korekt chciałaby korzystać z możliwości wystawiania uproszczonej korekty zbiorczej. Czy taka możliwość istnieje w przypadku, gdy rabat udzielony danemu nabywcy nie dotyczył wszystkich transakcji w danym okresie, lecz tylko określonego rodzaju towarów?

Możliwość wystawiania korekty zbiorczej regulują przepisy rozporządzenia z 2011 roku w sprawie m.in. wystawiania faktur. Uproszczenie w stosunku do zwykłej korekty polega na mniejszej liczbie danych, które w takiej korekcie należy podać. Powinna ona zawierać: numer kolejny oraz datę wystawienia; imiona i nazwiska lub nazwy podatnika i nabywcy towarów lub usług oraz ich adresy; NIP podatnika; okres, do którego odnosi się udzielany rabat; kwotę udzielonego rabatu oraz kwotę zmniejszenia podatku należnego. Nie ma natomiast konieczności szczegółowego oznaczania każdej faktury będącej przedmiotem korekty, co znacznie ułatwia jej wystawienie. Z takiej formuły korekty zbiorczej można jednak korzystać wyłącznie w przypadku, gdy podatnik udziela rabatu w odniesieniu do wszystkich dostaw towarów lub usług dokonanych dla jednego odbiorcy w danym okresie.

Organy podatkowe i część sądów administracyjnych interpretują ten przepis literalnie, co w praktyce oznacza, że uproszczoną formę może mieć jedynie korekta, która odnosi się do wszystkich transakcji z danego okresu rozliczeniowego. Jeśli więc podatnik udzielił kontrahentowi rabatu tylko na część sprzedanego mu asortymentu, natomiast zniżka nie dotyczyła innych towarów dostarczanych mu w tym samym czasie, to uproszczonej korekty wystawić nie można. Ostatnio takie stanowisko zajął też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 sierpnia 2013 r. (sygn. akt I FSK 1198/12).

Podstawa prawna

Par. 13 ust. 3 rozporządzenia ministra finansów z 28 marca 2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 68, poz. 360 z późn. zm.).

Opracowała Magdalena Majkowska