Poradnia podatkowa

● W jakich sytuacjach sprzedaż oznacza działalność gospodarczą i konieczność zapłaty podatku

● Kiedy przy umorzeniu należy się od organu zwrot kosztów związanych z postępowaniem

● Po upływie jakiego okresu podatnik skorzysta ze zwolnienia podmiotowego

● Czy odszkodowanie od sądu za przewlekłość postępowania podlega opodatkowaniu PIT

● Podatnik pracuje zarobkowo w Irlandii. Chciałby się dowiedzieć, czy w takiej sytuacji może się ubiegać o zwrot VAT na materiały budowlane?

Okoliczność, że podatnik pracuje zarobkowo w innym kraju zasadniczo nie jest przeszkodą w uzyskaniu zwrotu części VAT na materiały budowlane. Istotne jest co innego - przede wszystkim inwestycja mieszkaniowa (dom, mieszkanie) musi być położona w Polsce. Także w Polsce podatnik powinien ponosić wydatki na zakup towarów niezbędnych do budowy lub remontu. Poniesione koszty muszą być bowiem udokumentowane fakturami w rozumieniu polskiej ustawy o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). W przypadku gdy inwestycja polega na budowie domu aby uzyskać zwrot, niezbędne będzie również przedstawienie odpowiednich dokumentów wydanych zgodnie z przepisami prawa budowlanego (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 243, poz. 1623 z późn. zm.). Jedynie podatnik, który wymogi te spełnia, ma prawo wnioskować o zwrot VAT, bez względu na to, czy mieszka i zarobkuje w Polsce, czy poza granicami kraju. Warto wskazać, że także obcokrajowcy realizujący w naszym kraju inwestycję mieszkaniową systemem gospodarczym mogą uzyskać zwrot. Wskazują na to wprost przepisy ustawy o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym. Wynika z niej, że we wniosku o zwrot podatnik zobowiązany jest podać swój identyfikator podatkowy. Gdy dana osoba fizyczna go nie posiada, podaje we wniosku rodzaj i numer dokumentu tożsamości, w tym również wystawionego w państwie innym niż Polska. W praktyce oznacza to, że system zwrotu obejmuje nawet osoby nieposiadające obywatelstwa polskiego, o ile oczywiście spełniają wszystkie ustawowe warunki ubiegania się o rekompensatę.

Wniosek o zwrot (formularz VZM-1) składa się w urzędzie skarbowym. Z pytania nie wynika, czy podatnik posiada jeszcze miejsce zamieszkania w Polsce. Jest to o tyle istotne, że wniosek o zwrot składa się w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy.

Wydaje się, że w takim wypadku należałoby sięgnąć po ogólne przepisy regulujące zasady ustalania właściwości miejscowej organów podatkowych. Z rozporządzenia ministra finansów z 22 sierpnia 2005 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz.U. nr 165, poz. 1371 z późn. zm.) wynika, że jeżeli nie jest możliwe ustalenie właściwości miejscowej w sposób wskazany w przepisach prawa podatkowego, właściwy jest naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście.

Przypomnijmy, że częściowy zwrot VAT dotyczy materiałów budowlanych, na które stawka podatku przed akcesją Polski do Unii Europejskiej wynosiła 7 proc., a po wejściu do Unii wzrosła do 22 proc. (obecnie 23 proc.).

Podstawa prawna

Ustawa z 29 sierpnia 2005 r. o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym (Dz.U. nr 177, poz. 1468 z późn. zm.).

● Podatniczka zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę. Hobbystycznie w domowych warunkach zajmuje się uprawą fuksji. Kupuje sadzonki, rozmnaża rośliny. Chciałaby zacząć sprzedawać większe okazy, których nie udaje się jej pomieścić w mieszkaniu. Od momentu zakupu sadzonek do sprzedaży roślin upłynie kilka miesięcy. Czy przychody z takiej sprzedaży powinna kwalifikować pod względem podatkowym jako przychody z działalności gospodarczej?

Podatniczka niewątpliwie uzyskuje dochody ze sprzedaży, jednak o tym, czy i w jaki sposób należy je opodatkować, powinna decydować ich właściwa kwalifikacja.

Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie stosuje się do przychodów z działalności rolniczej, z wyjątkiem przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej, które są odrębnym źródłem przychodów wymienionym w art. 10 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT. Działami specjalnymi produkcji rolnej są: uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin in vitro, fermowa hodowla i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowla i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, hodowla dżdżownic, hodowla entomofagów, hodowla jedwabników, prowadzenie pasiek oraz hodowla i chów innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym. Z pytania można wnioskować, że podatniczka nie prowadzi uprawy roślin metodą in vitro. Kupuje gotowe sadzonki, które następnie powiela. Także z załącznika nr 2 do ustawy o VAT "Tabela rodzajów i rozmiarów działów specjalnych produkcji rolnej oraz norm szacunkowych dochodu rocznego" wynika, że do działów specjalnych produkcji rolnej nie zalicza się uprawy w domowych warunkach fuksji z zakupionych sadzonek.

Należy zatem zbadać, czy możemy tu mówić o działalności rolniczej, która nie podlega przepisom ustawy o PIT. Zgodnie z ustawową definicją jest to działalność polegająca na wytwarzaniu produktów roślinnych lub zwierzęcych w stanie nieprzetworzonym (naturalnym) z własnych upraw albo hodowli lub chowu, w tym również produkcja materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcja warzywnicza gruntowa, szklarniowa i pod folią, produkcja roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadownicza, hodowla i produkcja materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcja zwierzęca typu przemysłowo-fermowego oraz hodowla ryb. Jest to także działalność, w której minimalne okresy przetrzymywania zakupionych zwierząt i roślin, w trakcie których następuje ich biologiczny wzrost, wynoszą, licząc od dnia nabycia, co najmniej: miesiąc - w przypadku roślin; 16 dni - w przypadku wysokointensywnego tuczu specjalizowanego gęsi lub kaczek; 6 tygodni - w przypadku pozostałego drobiu rzeźnego; 2 miesiące - w przypadku pozostałych zwierząt. Z przepisów tych wynika, że opisaną przez podatniczkę sprzedaż fuksji pochodzących z zakupionych w sklepie sadzonek po upływie kilku miesięcy od dnia zakupu należałoby kwalifikować jako działalność rolniczą w rozumieniu ustawy o PIT. W konsekwencji do dochodów uzyskanych z takiej działalności nie stosuje się przepisów tej ustawy.

Podstawa prawna

Art. 2 ust. 2 pkt 1, ust. 2, art. 2 ust. 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

● Podatnik zaskarżył do sądu administracyjnego przewlekłe postępowanie naczelnika urzędu skarbowego. Organ podatkowy uwzględnił tę skargę w całości. Czy w takim wypadku podatnikowi przysługuje zwrot kosztów postępowania od organu?

Organ podatkowy, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe postępowanie zostało zaskarżone do wojewódzkiego sądu administracyjnego, może - w zakresie swojej właściwości - uwzględnić tę skargę w całości lub w części do czasu rozpoczęcia rozprawy. Wynika to z art. 54 par. 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyjaśnijmy, że skargę składa się za pośrednictwem organu, którego działanie (a także bezczynność lub przewlekłość postępowania) jest przedmiotem skargi. Na jej przekazanie do sądu (wraz z aktami sprawy) organ podatkowy ma 30 dni od jej wniesienia. Do dnia rozpoczęcia rozprawy sądowej organ może skargę uwzględnić w ramach samokontroli.

W postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązuje zasada, że koszty postępowania obciążają strony w zakresie, w jakim są związane z ich udziałem w tym postępowaniu. Od tej reguły są wyjątki. I tak, zwrot kosztów (niezbędnych do celowego dochodzenia praw) przysługuje skarżącemu od organu podatkowego w razie uwzględnienia skargi przez sąd. Zwrot należy się również w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 par. 3 wspomnianej ustawy. Zatem umorzenie postępowania sądowego z tego powodu, iż organ uwzględnił skargę na bezczynność lub przewlekłe postępowanie, oznacza, że stronie skarżącej przysługuje zwrot kosztów postępowania sądowego od organu.

W przypadku uwzględniania przez organ podatkowy wniesionej do sądu skargi wojewódzki sąd administracyjny zobowiązany jest wydać postanowienie o umorzeniu postępowania z uwagi na to, że stało się ono bezprzedmiotowe, i jednocześnie zasądzić na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, który należy się podatnikowi od organu. Jak uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 września 2011 r. (sygn. akt I OZ 669/11), skarżącemu przysługuje zwrot całości kosztów postępowania sądowego, także w zakresie wpisu od skargi.

Podstawa prawna

Art. 54 par. 3, art. 161 par. 1 pkt 3, art. 201 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.).

● Indywidualny przedsiębiorca od czterech lat jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny. W 2012 r. jego wartość sprzedaży netto wyniosła 50 tys. zł. Od początku 2013 r. do końca lipca nie osiągnął żadnego przychodu z prowadzonej działalności. W sierpniu zamierza aktualizować zgłoszenie VAT-R, wybierając zwolnienie podmiotowe od 1 września. Czy będzie to możliwe?

Z obowiązku rozliczeń VAT zwalnia się podatników (z określonymi ustawowo wyjątkami), u których wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty 150 tys. zł. Do wartości sprzedaży nie wlicza się kwoty podatku. Zgodnie z art. 113 ust. 11 ustawy o VAT podatnik, który utracił prawo do zwolnienia lub zrezygnował z niego, może - nie wcześniej jednak niż po upływie roku, licząc od końca roku, w którym utracił prawo do zwolnienia lub zrezygnował z tego zwolnienia - ponownie z niego skorzystać. Z powyższego wynika, że podatnik może ponownie skorzystać ze zwolnienia z VAT w sytuacji, gdy od końca roku, w którym nastąpiła utrata lub rezygnacja ze zwolnienia, upłynął co najmniej rok. Organy podatkowe w wydawanych interpretacjach podkreślają, że zwolnienie podmiotowe z VAT jest określane na cały rok. W praktyce oznacza to, że powrót do zwolnienia z opodatkowania podatkiem od towarów i usług jest dopuszczalny wyłącznie od początku danego roku podatkowego, tj. od 1 stycznia, tym samym nie jest możliwy wybór zwolnienia od dowolnego miesiąca w danym roku podatkowym.

Podatnikowi nie przysługuje więc prawo do wyboru zwolnienia od podatku VAT od 1 września 2013 r. Będzie to możliwe od 1 stycznia 2014 r., pod warunkiem spełnienia przez podatnika ustawowych warunków, a więc przede wszystkim wartość sprzedaży opodatkowanej za 2013 rok nie przekroczy u niego kwoty 150 tys. zł.

Podstawa prawna

Art. 113 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 z późn. zm.).

● Sąd okręgowy stwierdził postanowieniem przewlekłość postępowania w sprawie podatniczki i przyznał jej od sądu rejonowego kwotę 4 tys. zł. Czy zasądzona kwota będzie podlegała opodatkowaniu?

Z podatku dochodowego od osób fizycznych zwolnione są te odszkodowania, których wysokość lub zasady ustalania wynikają z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczym, z wyjątkami, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT. Z kolei na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b tej ustawy zwolnione są odszkodowania otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej - do wysokości w nich określonej. Ustawa z 17 czerwca 2004 r. o skardze za naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U nr 179, poz. 1843 z późn. zm.) reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności sądu. Uwzględniając skargę strony, sąd stwierdza, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania. Ustawa przewiduje również możliwość przyznania, na żądanie skarżącego, odpowiedniej sumy pieniężnej w wysokości od 2 tys. zł do 20 tys. zł. W wypadku przyznania odpowiedniej sumy pieniężnej od Skarbu Państwa wypłaty dokonuje sąd prowadzący postępowanie, w którym nastąpiła przewlekłość postępowania, ze środków własnych tego sądu.

Organy podatkowe często stoją na stanowisku, że przyznawana skarżącemu na mocy orzeczenia sądu kwota pieniężna nie ma charakteru odszkodowawczego. W konsekwencji nie jest na objęta zwolnieniem, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT. Stanowi przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 w zw. art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT, podlegający opodatkowaniu według zasad ogólnych.

Z organami podatkowymi coraz częściej nie zgadzają się jednak sądy administracyjne. Wiele interpretacji indywidualnych niekorzystnych dla podatników zostało już zmienionych właśnie na skutek wyroków WSA. Sądy twierdzą, że o charakterze danego świadczenia nie przesądza sama jego nazwa. O statusie kwoty otrzymanej na podstawie ustawy o skardze na przewlekłość postępowania świadczy jej rzeczywisty charakter, tytuł prawny i cel, jakiemu służy. Kwota otrzymywana na tej podstawie ma zrekompensować negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania sądowego oraz z naruszeniem prawa (nie dobra osobistego) do rozpoznania sprawy sądowej bez zbędnej zwłoki. Także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 grudnia 2011 r. (sygn. akt II FSK 1218/10) wskazał, że kwota, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, ma charakter zbliżony do zadośćuczynienia, a wysokość sumy pieniężnej jest określona w orzeczeniu sądu. NSA podkreślił, że istotą zwolnienia podatkowego z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT jest to, że świadczenie nie wzbogaca beneficjenta w żaden sposób, lecz ma pełnić rolę rekompensującą poniesioną stratę za naruszone prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Jeśli organ podatkowy zakwestionuje zastosowane przez podatnika zwolnienia, jest więc duża szansa na wygranie takiej sprawy przed wojewódzkim sądem administracyjnym.

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 1 pkt 3 i pkt 3b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

Magdalena Majkowska