Stratę ze sprzedaży wierzytelności można rozliczyć w kosztach

Wiele przedsiębiorstw ma problemy z uzyskaniem płatności od swoich kontrahentów za dostarczone im towary czy wykonane usługi. Część takich firm decyduje się więc na zbycie własnych wymagalnych wierzytelności przed upływem okresu ich przedawnienia, najczęściej profesjonalnym podmiotom zajmującym się obrotem wierzytelnościami. Z tego tytułu przedsiębiorstwa otrzymują niższą zapłatę niż wartość zbywanej wierzytelności brutto. Ponoszą zatem stratę w wyniku zbycia własnej wierzytelności, która uprzednio została zarachowana jako przychody należne z działalności gospodarczej. Zarządzający takimi firmami bardzo często mają wątpliwości, jak w praktyce prawidłowo wyliczyć wielkość tak powstałej straty, a następnie uwzględnić ją w kosztach uzyskania przychodów.

Konieczne uprzednie zarachowanie

Z obowiązujących regulacji wynika, że co do zasady kosztami uzyskania przychodu są te, które poniesiono w celu jego osiągnięcia lub zachowania albo zabezpieczenia jego źródła. Generalnie przyjmuje się, że kosztami uzyskania przychodów są wszelkie racjonalnie i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, których celem jest osiągnięcie, zabezpieczenie i zachowanie źródła przychodów.

Według przepisów ustaw o podatku dochodowym (PIT oraz CIT) nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat z odpłatnego zbycia wierzytelności, chyba że uprzednio została zarachowana jako przychód należny. Oznacza to, że obowiązujące regulacje uzależniają uznanie straty z odpłatnego zbycia wierzytelności za koszt podatkowy od uprzedniego zarachowania jej jako przychodu należnego. Nie przesądzają zaś, co w przypadku jej zbycia jest kosztem podatkowym.

Wyrażany jest pogląd, że w takiej sytuacji kosztem uzyskania przychodów jest wierzytelność obejmująca całą kwotę należności wraz z należnym podatkiem od towarów i usług (brutto), dlatego że właśnie o tę kwotę spółka uszczupli swój majątek, zbywając wierzytelność. Pogląd ten potwierdza sądowe orzecznictwo.

W sądach administracyjnych

W tej sprawie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z 22 marca 2011 r., sygn. akt II FSK 1948/09). NSA wyraźnie stwierdził, że kosztem uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności, którą uprzednio zarachowano jako przychód należny, jest nominalna wartość wierzytelności (brutto). Jak podkreślił sąd, dla oceny kosztów uzyskania przychodów nie ma znaczenia to, że wierzytelność ta została uprzednio zarachowana w kwocie netto z pominięciem należnego podatku od towarów i usług.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął 11 czerwca 2012 r. uchwałę (sygn. akt I FPS 3/11). Wynika z niej, że zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów straty z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności następuje przy uwzględnieniu wartości wierzytelności z należnym podatkiem od towarów i usług.

Warto jednocześnie przypomnieć, że kwestom tym poświęcone były również wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych (WSA we Wrocławiu z 21 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 595/09; wyrok WSA we Wrocławiu z 11 czerwca 2010, sygn. akt I SA/Wr 278/10; wyrok WSA w Rzeszowie z 26 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 109/11).

Także organy podatkowe uznały za prawidłowy sposób określania przez spółkę straty ze sprzedaży wierzytelności własnej jako różnicy pomiędzy wartością wierzytelności brutto (tzn. wartością wierzytelności netto wraz z należnym podatkiem od towarów i usług) a ceną jej zbycia (czyli kwotą otrzymaną ze sprzedaży). Jednocześnie organy podatkowe podkreśliły, że określona w ten sposób strata stanowi koszt uzyskania przychodu (interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 8 marca 2013 r., nr IPPB3/423-55/13-2/MS1).

Przedmiot obrotu

Wierzytelność może być przeniesiona na osobę trzecią, a w tym może stanowić przedmiot sprzedaży. W następstwie tego wierzytelność przechodzi z majątku dotychczasowego wierzyciela do majątku nabywcy, w zamian za zapłatę określonej kwoty pieniężnej. Tak wynika z art. 509 - i następnych - kodeksu cywilnego. Wierzytelność jest zatem prawem majątkowym, które może stanowić przedmiot obrotu.

Zbycie prawa majątkowego

Rozliczana przez przedsiębiorcę wierzytelność powinna być związana z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Z tych względów w przepisach uzależniono uznanie straty z odpłatnego zbycia wierzytelności za koszt podatkowy od uprzedniego zarachowania jej do przychodu należnego. W wyniku transakcji zbycia wierzytelności u przedsiębiorcy powstaje przychód z tytułu zbycia prawa majątkowego. Natomiast wysokość tego przychodu równa jest wysokości uzyskanej ceny sprzedaży.

Krzysztof Tomaszewski

krzysztof.tomaszewski@infor.pl