...i o podatkowych skutkach darowizny udziałów w spółce

Nr IBPB-2-1/4515-27/16/HK

z 7 kwietnia 2016 r.

Wuj podatnika jest wspólnikiem w spółce osobowej, która produkuje, instaluje, naprawia i konserwuje maszyny przemysłowe. Wartość spółki to ok. 4 mln zł. Zgodnie z umową wuj uczestniczy w zyskach i stratach spółki w wysokości 40 proc., co wyznacza jego udział w łwartości spółki na ok. 1,6 mln zł.

Z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego wuj planuje zaprzestanie dalszego prowadzenia działalności gospodarczej w spółce. W związku z tym chce przekazać nieodpłatnie (w formie darowizny) całość swoich praw majątkowych w spółce swojej siostrze. Umowa darowizny zostałaby sporządzona w formie aktu notarialnego.

Z kolei siostra darczyńcy, która jest matką podatnika, chce w tym samym dniu, w którym sama otrzyma darowiznę, oraz w tym samym akcie notarialnym przenieść w formie darowizny otrzymane od brata prawa majątkowe na podatnika (syna).

Czy obie darowizny, tj. darowizna wuja na rzecz jego siostry i siostry na rzecz podatnika (syna), są zwolnione z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn?

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 205) opodatkowaniu podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Polski lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Polski, tytułem m.in. darowizny.

Ponieważ przepisy tej ustawy nie definiują pojęcia "darowizna", należy odwołać się do odpowiednich przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380). Na podstawie art. 888 par. 1 k.c. przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Darowizna jest więc czynnością, której celem jest dokonanie aktu przysporzenia majątkowego (świadczenie musi wzbogacić obdarowanego), a zobowiązanie darczyńcy musi być zamierzone jako nieodpłatne.

Stosownie do art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy własności rzeczy i praw majątkowych. Powstaje on - przy nabyciu w drodze darowizny - z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn opodatkowaniu podlega nabycie przez nabywcę od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej kwotę wolną w wysokości 9637 zł, jeżeli nabywcą jest osoba zaliczona do I grupy podatkowej. A do osób z I grupy podatkowej zalicza się: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów.

Z kolei stosownie do art. 4a ust. 1 omawianej ustawy zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:

1) zgłoszą nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, oraz

2) w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 - udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.

Zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych dokonać należy na formularzu SD-Z2.

Jak wynika z powyższych regulacji, dokonanie w przyszłości darowizny praw majątkowych na rzecz podatnika przez jego matkę, a wcześniej przez wuja na rzecz siostry będzie, co do zasady, podlegało regulacjom ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jednak z uwagi na to, że przedmiotowe umowy darowizny zostaną zawarte między osobami z I grupy podatkowej (bratem i siostrą oraz matką i synem), to będzie korzystać ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, o ile w chwili nabycia nieruchomości podatnik będzie miał obywatelstwo polskie lub obywatelstwo jednego z państw członkowskich UE lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu lub będzie miał miejsce zamieszkania na terytorium Polski lub na terytorium takiego państwa.

Ponieważ umowa darowizny zostanie zawarta w formie aktu notarialnego, to dla spełnienia warunku do zwolnienia podatkowego podatnik nie będzie miał obowiązku zgłoszenia jej do właściwego urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy.

Oprac. Ewa Ciechanowska