6 sposobów na uniknięcie podatku od spadków i darowizn

Spadek czy darowizna to formy nieodpłatnego nabycia majątku, które podlegają opodatkowaniu. W przypadku podatku od spadków i darowizn najistotniejszym czynnikiem wpływającym na wysokość płaconego podatku jest to, od kogo pochodzi nabywany majątek. W tym celu nabywcy zostali przyporządkowani do grup podatkowych według stosunku łączącego ich ze zbywcą. Od tego, do której grupy podatkowej zaliczony jest nabywca, zależą wysokość stawek podatkowych, kwota wolna od podatku, a w rezultacie wysokość zobowiązania podatkowego. Dlatego podatnik, który otrzymał spadek lub darowiznę, powinien się w pierwszej kolejności upewnić, do której grupy należy. I grupa obejmuje: małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki itd.), wstępnych (rodzice, dziadowie itd.), pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów.

Do grupy II należą: zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych. Inni nabywcy zaliczani są do III grupy podatkowej, w której obciążenia podatkowe są najwyższe.

Od 2007 roku część osób należących do I grupy podatkowej została całkowicie zwolniona z podatku od spadków i darowizn. Dotyczy to małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwa, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy. Osoby te po spełnieniu warunków formalnych nie muszą płacić podatku bez względu na to, jaka jest wartość nabytego majątku. Jeżeli jednak formalności nie dopełnią, to zapłacą podatek na ogólnych zasadach, tzn. określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej.

Podstawowy warunek skorzystania ze zwolnienia, istniejący bez względu na formę nabycia (spadek, darowizna), to poinformowanie urzędu skarbowego o nabyciu majątku. Służy do tego specjalny formularz SD-Z2. Termin na jego złożenie wynosi 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny albo uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzenia notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.

Oznacza to, że w przypadku dziedziczenia w pierwszej kolejności należy uregulować sprawy spadkowe w sądzie lub u notariusza. Odpis sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia trzeba dołączyć do zgłoszenia składanego w urzędzie skarbowym.

Podatnik otrzymał w spadku samochód. Jego wartość to 70 tys. zł. Uzyskał sądowe potwierdzenie nabycia spadku, lecz nie zgłosił tego nabycia w urzędzie skarbowym w 6-miesięcznym terminie. Sankcją za brak zgłoszenia jest opodatkowanie nabycia spadku na takich samych zasadach jak dla pozostałych nabywców z I grupy podatkowej. Trzeba zatem złożyć zeznanie, a podatek będzie obliczony według skali podatkowej ze stawkami 3 proc., 5 proc. lub 7 proc. (w tym przypadku z uwagi na wartość spadku będzie to stawka 7 proc.). Kwota wolna od podatku w tej grupie podatkowej wynosi 9637 zł.

W przypadku darowizny pieniężnej, żeby skorzystać ze zwolnienia, nie wystarczy złożenie samego zawiadomienia. Trzeba spełnić dodatkowy warunek, tj. udokumentować otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym. Dowód ten należy dołączyć do druku SD-Z2. Przekazując pieniądze w taki sposób, trzeba ponadto zadbać o to, żeby w tytule przelewu lub na przekazie pocztowym wyraźnie zaznaczyć, że pieniądze przekazywane są nabywcy tytułem darowizny. Takiego przekazania urząd skarbowy nie będzie mógł podać w wątpliwość.

Problem powstaje w sytuacji, gdy wprawdzie pieniądze zostały przekazane w sposób, o którym mowa w ustawie, ale nie zostały przesłane bezpośrednio na konto obdarowanego lub z konta darczyńcy.

Podatnik otrzymał od ojca darowiznę w wysokości 9 tys. zł. Jest zwolniony z zapłaty podatku, ale ze względu na wartość darowizny nie musi jej zgłaszać w urzędzie skarbowym. Obowiązek zgłoszenia wyłączony jest w dwóch przypadkach. Po pierwsze, jeżeli wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby lub po tej samej osobie w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, nie przekracza 9637 zł. Po drugie, gdy nabycie następuje na podstawie aktu notarialnego.

Podatnicy, którzy nie korzystają z przywileju całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, muszą złożyć zeznanie podatkowe, a w nim określić podstawę opodatkowania. Na tej podstawie urząd skarbowy wyda decyzję określającą wysokość podatku. Podatnik sam nie wylicza podatku.

Podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Zatem podstawowa zasada to wskazanie wartości nabytego majątku według ceny rynkowej. Należy ją określić na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku. Można jednak uwzględnić ich miejsce położenia, stan i stopień zużycia. Naruszenie zasad ustalania podstawy opodatkowania może spowodować, że urząd skarbowy wezwie podatnika do jej zmiany, pod rygorem jej samodzielnego określenia. Jeżeli organ podatkowy powoła biegłego, a wartość określona z uwzględnieniem jego opinii różni się o więcej niż 33 proc. od wartości podanej przez nabywcę, koszty opinii biegłego poniesie podatnik.

Podatnik jest spadkobiercą testamentowym. Ustalając podstawę opodatkowania spadku, może odliczyć długi i ciężary. Są to w szczególności: koszty leczenia, opieki spadkodawcy, pogrzebu, postępowania spadkowego, wynagrodzenie wykonawcy testamentu, obowiązki wykonania zapisów i poleceń zamieszczonych w testamencie czy wypłaty z tytułu zachowku.

Zeznanie podatkowe składa się na formularzu SD-3 w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego (otrzymania darowizny, uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku).

Do zeznania należy dołączyć dokumenty mające wpływ na ustalenia podstawy opodatkowania. Powinny one potwierdzać w szczególności nabycie (np. orzeczenie sądu, testament, umowę); posiadanie przez zbywcę tytułu prawnego (np. wypis z księgi wieczystej, umowę sprzedaży, zaświadczenie spółdzielni mieszkaniowej); istnienie długów i ciężarów, które uwzględnił podatnik określając podstawę opodatkowania (np. faktury dotyczące kosztów ostatniej choroby oraz pogrzebu spadkodawcy).

Obowiązek złożenia zeznania podatkowego jest wyłączony, jeżeli płatnikiem podatku jest notariusz.

Podatnik otrzymał mieszkanie w darowiźnie, która musi być dokonana w formie aktu notarialnego. Ponieważ darowizna pochodzi od osoby obcej, jest on zobowiązany do zapłaty podatku. Darowizna nieruchomości pod rygorem nieważności musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Przy jego sporządzaniu notariusz jako płatnik podatku pobierze go od podatnika i odprowadzi do urzędu skarbowego. Notariusze określają w treści sporządzanych aktów notarialnych podstawę prawną pobrania podatku i sposób jego obliczenia. Podsumowania kwoty podatku pobranego w każdym miesiącu, za jaki dokonywane jest rozliczenie podatku z organem podatkowym, płatnicy dokonują w specjalnym rejestrze podatku.

Ustawodawca uregulował wiele zwolnień szczególnych dla podatników zobowiązanych do zapłaty podatku. Podatnik, który składa zeznanie podatkowe, uzupełnia część H zeznania SD-3 - uwagi składającego zeznanie. W tym miejscu wpisuje informacje o ulgach podatkowych, z jakich może korzystać. Urząd skarbowy, wydając decyzję określającą wysokość podatku, uwzględni wskazane przez podatnika zwolnienie, jeżeli oczywiści uzna je za zasadne.

Zwolnienia z podatku są różnorodne. Do najważniejszych zwolnień należy zwolnienie, z którego można korzystać przy nabyciu mieszkania lub domu w spadku lub darowiźnie. Pozwala ono nie płacić podatku w przypadku nieruchomości do 110 mkw. (przy większych podatek płaci się tylko od nadwyżki). Zwolnienie przysługuje podatnikom, którzy nie mają własnego mieszkania (dotyczy to również spółdzielczych praw do lokalu), ewentualnie przeniosą własność na dzieci, wnuki czy gminę. Z kolei najemca musi rozwiązać umowę najmu.

Ponadto w nabytym mieszkaniu trzeba się zameldować i mieszkać przez 5 lat. Jeżeli podatnik tego warunku nie dotrzyma, to straci prawo do zwolnienia. W konsekwencji będzie musiał zapłacić podatek od nabytego mieszkania na ogólnych zasadach. Do innych zwolnień szczególnych można zaliczyć m.in. zwolnienie przy nabyciu gospodarstwa rolnego, zwolnienia dla spadkobierców, którzy nabywają rzeczy osobiste spadkodawcy, tj. odzież, pościel, przedmioty wyposażenia mieszkania, a także dzieła sztuki będące przedmiotem twórczości spadkodawcy.

magdalena.majkowska@infor.pl

Ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768).