Jak są opodatkowane otrzymane świadczenia alimentacyjne

Alimenty to świadczenia na rzecz osób fizycznych, do których zobowiązywane są inne osoby fizyczne. Obowiązek alimentacyjny może wynikać z: pokrewieństwa, powinowactwa, małżeństwa.

Krewni w linii prostej (tj. rodzice, dziadkowie, dzieci) oraz rodzeństwo zobowiązani są do wzajemnej alimentacji, jeżeli osoba do tego uprawniona znajduje się w potrzebie. Zakres tego obowiązku kształtuje się różnie i obejmuje środki niezbędne do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb życiowych (w przypadku dziecka także środków wychowania i wykształcenia). Przy ustalaniu zakresu alimentów należy brać pod uwagę zarówno potrzeby uprawnionego (np. dziecka), jak i możliwości zobowiązanego (np. ojca).

Warto wiedzieć, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Art. 128 - 144 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Zgodnie z generalną zasadą wyrażoną w art. 9 ust. 1 i ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o PIT oraz dochodów, od których na podstawie Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest suma dochodów z wszystkich źródeł przychodów.

Specyfikacja źródeł przychodów, z których dochód podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym, została ujęta w art. 10 ustawy o PIT. Źródłami przychodów są m.in. stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta.

Podatek dochodowy jest podatkiem osobistym i jego zapłata wiąże się z uzyskaniem przez konkretnego podatnika przychodu ze źródeł przychodu wymienionych w powołanych przepisach z uwzględnieniem przewidzianych w nim zwolnień i zaniechań poboru podatku.

Dla celów podatkowych przychody inne niż określone w art. 10 ust. 1 w punktach 1 - 8 ustawy o PIT są kwalifikowane jako przychody z tzw. innych źródeł. Przykładem takich przychodów są alimenty. Wyjątkiem są jednak alimenty na rzecz dzieci. Te bowiem korzystają ze zwolnienia od podatku dochodowego.

Art.9, 10, 21 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Niektóre alimenty są zwolnione z podatku. Zgodnie z ustawą o PIT wolne od podatku dochodowego są alimenty:

● na rzecz dzieci, które nie ukończyły 25. roku życia, oraz dzieci bez względu na wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymują zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

● na rzecz innych osób, otrzymane na podstawie wyroku sądu lub ugody sądowej, do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 700 zł.

Art. 21 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

W przypadku alimentów na rzecz innych osób niż dzieci zwolnione z PIT są tylko wypłaty do 700 zł miesięcznie. Oznacza to, że od nadwyżki ponad 700 zł trzeba zapłacić PIT. W takim przypadku kwotę, która jest wyższa w miesiącu niż 700 zł, osoba ją otrzymująca wykazuje w rocznym zeznaniu podatkowym w rubryce: inne źródła, i opodatkowuje wraz z innymi dochodami, stosując skalę PIT ze stawkami 18 i 32 proc.

Art. 10, 21, 45 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Na rodzicach ciąży obowiązek alimentacyjny względem dziecka, jeżeli nie jest ono w stanie utrzymać się samodzielnie, a dochody z majątku dziecka nie wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania lub dziecko jest wprawdzie w stanie utrzymać się samodzielnie, ale znajduje się w niedostatku. Świadczenia alimentacyjne mogą być spełniane przez zobowiązanego dobrowolnie i nie jest w tej mierze konieczne orzeczenie sądowe.

Alimenty płacone na rzecz dzieci są zwolnione z podatku. Zwolnieniem tym objęte są alimenty na rzecz dzieci, które m.in. nie ukończyły 25. roku życia. W art. 21 ust. 1 pkt 127 lit. a) ustawy o PIT ustawodawca nie zastrzegł dodatkowych - poza ograniczeniem wiekowym oraz szczególnym uregulowaniem dotyczącym dzieci otrzymujących zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną - warunków, które muszą być spełnione, aby otrzymana kwota alimentów była zwolniona od opodatkowania. Oznacza to, że z przepisu tego nie wynika, by zwolnione były świadczenia wyłącznie dla dzieci uczących się, czy też dzieci otrzymujących świadczenie alimentacyjne wyłącznie na podstawie wyroku sądu. Ustawodawca nie zakreślił również granicy wysokości alimentów na rzecz dzieci zwolnionych z opodatkowania podatkiem dochodowym oraz nie wskazał, że nie mogą one zostać wypłacone jednorazowo.

Zatem jeżeli kwota wpłacona np. na rachunek bankowy dziecka przez jego ojca jest świadczeniem alimentacyjnym, to kwota tego świadczenia jest wolna od podatku dochodowego od osób fizycznych.

Art. 21 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Dochodem do opodatkowania podatnika w opisanej sytuacji jest pełna wartość emerytury przed potrąceniem alimentów. Kwota alimentów pochodzi z emerytury. W ustawie o podatku dochodowy od osób fizycznych brak jest jakichkolwiek przepisów, które zwalniałyby z opodatkowania bądź pozwalały na odliczenie od dochodu środków przekazywanych przez podatnika lub potrącanych na alimenty dla byłego współmałżonka. Fakt, że były współmałżonek również otrzymuje emeryturę, pozostaje bez znaczenia. Otrzymując alimenty, były współmałżonek opodatkowuje całość dochodów.

Opodatkowanie dochodu, z którego alimenty były potrącone, nie jest równoznaczne z opodatkowaniem alimentów, nawet gdy podstawę do ich ustalenia stanowił dochód pomniejszony o zapłacony podatek. W myśl przepisów ustawy o PIT zarówno przychody podatnika, jak i jego byłej małżonki stanowią odrębne dochody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym po stronie osób, które taki dochód otrzymują.

Osoba przekazująca alimenty nie może ich odliczyć ani od dochodu, ani od podatku. Takiej ulgi nie ma w przepisach ustawy o PIT.

Art. 9, 10, 45 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

W art. 21 ust. 1 pkt 127 lit. b) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ustawodawca wskazał na dwa warunki, które muszą być spełnione łącznie, aby możliwe było skorzystanie ze zwolnienia: alimenty muszą być zasądzone przez sąd oraz ich wysokość nie może przekraczać miesięcznie 700 zł.

Ustalając kwotę objętą zwolnieniem, należy zatem stwierdzić, czy wysokość alimentów nie przekracza miesięcznie 700 zł. Nie jest więc istotna kwota wypłacana w danym miesiącu, ale miesięczna kwota zasądzonych alimentów. W konsekwencji, gdy podatnik otrzymuje w jednym miesiącu kwoty należne za kilka miesięcy bądź lat, a w orzeczeniu sądu przyznano alimenty w wysokości nieprzekraczającej 700 zł miesięcznie, to przychód z tego tytułu nie podlega opodatkowaniu. Bez znaczenia dla celów podatkowych jest fakt skumulowania ich wypłaty, bowiem podstawę opodatkowania dochodu z tego tytułu stanowi nadwyżka należnych za każdy miesiąc alimentów ponad 700 zł.

Zatem zaległe alimenty w wysokości 30 tys. zł zwolnione są z opodatkowania. W sytuacji gdyby w skład wypłaconej kwoty wchodziły odsetki za zwłokę, należy wyodrębnić należność główną, która jest zwolniona z podatku, oraz odsetki za zwłokę, które stanowią przychód z tzw. innych źródeł. Przychód ten powinien być wykazany w zeznaniu podatkowym za rok, w którym został otrzymany, składanym w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

Art. 10, 21, 45 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Kwoty umorzonych nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych oraz zaliczki alimentacyjnej (wraz z odsetkami) nie mieszczą się w zakresie regulacji art. 21 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT. Na podstawie tego przepisu wolne od PIT są świadczenia rodzinne wypłacone na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, dodatki rodzinne i pielęgnacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów oraz zasiłki porodowe wypłacone na podstawie odrębnych przepisów.

W konsekwencji umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz zaliczek alimentacyjnych (wraz z odsetkami) stanowi dla świadczeniobiorców przychód z innych źródeł. Świadczeniobiorca uzyskuje przychód w wysokości umorzonego nienależnie pobranego świadczenia.

Art. 10, 21 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Ewa Konderak

gp@infor.pl