Jak prawidłowo rozliczyć dochody z samozatrudnienia

Będzie to możliwe, jeżeli działalność gospodarcza opodatkowana była na ogólnych zasadach, tj. przy zastosowaniu skali podatkowej ze stawkami 18 proc. i 32 proc. W takim wypadku podatnicy rozliczą wszystkie uzyskane dochody w zeznaniu podatkowym PIT-36. Formularz ten przeznaczony jest dla podatników, którzy niezależnie od liczby źródeł przychodów prowadzili m.in. pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną na ogólnych zasadach przy zastosowaniu skali podatkowej. W części D zeznania należy wykazać kwoty przychodów, koszty uzyskania przychodów, dochody lub straty.

W wierszu 1. podatnicy powinni wykazać należności ze stosunku pracy na podstawie przesłanej przez pracodawcę informacji PIT-11. Natomiast wiersz 3. przeznaczony jest na uwzględnienie przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Należy tu wykazać przychody z tego źródła, tj. przychody należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych VAT za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny VAT.

Dochody z obu źródeł wykazane w części D zeznania PIT-36 jako podlegające opodatkowaniu według skali podatkowej zostaną zsumowane.

Art. 45 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

To, że podatnik dokonał rejestracji działalności gospodarczej, nie przesądza kwestii dotyczącej zaliczenia uzyskiwanych przez niego przychodów do określonego źródła przychodów. Organy podatkowe mogą zakwestionować kwalifikowanie uzyskiwanych przez podatnika przychodów do pozarolniczej działalności gospodarczej z tego powodu, że uprawianie sportu wprost zostało zaliczone przez ustawę do działalności wykonywanej osobiście.

Trzeba pamiętać, że ustalając, czy dany przychód pochodzi z działalności gospodarczej, należy w pierwszej kolejności podjąć próbę przypisania go do jednego z pozostałych źródeł przychodów wymienionych w ustawie o PIT. W praktyce nie jest więc wykluczone, że pewna działalność - istniejąca na pewnym stopniu zorganizowania i stałości - nie będzie uznawana za działalność gospodarczą tylko z tego powodu, że w ustawie określona zostanie za inne źródło przychodów. Źródłem przychodów jest zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych działalność wykonywana osobiście. Za przychody z takiej działalności uważa się m.in. przychody z osobiście wykonywanej działalności artystycznej, literackiej, naukowej, trenerskiej, oświatowej i publicystycznej, w tym z tytułu udziału w konkursach z dziedziny nauki, kultury i sztuki oraz dziennikarstwa, jak również przychody z uprawiania sportu, stypendia sportowe przyznawane na podstawie odrębnych przepisów oraz przychody sędziów z tytułu prowadzenia zawodów sportowych (art. 13 pkt 2 ustawy o PIT).

Zatem przychody z tytułu uprawiania sportu nie mogą być kwalifikowane jako przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, lecz z działalności wykonywanej osobiście. Od dochodu z tego rodzaju działalności podatek ustala się na zasadach ogólnych, według skali podatkowej określonej w art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji podatnik nieprawidłowo zalicza uzyskiwane z uprawiania sportu przychody jako przychody z działalności gospodarczej i jego zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym na PIT-36 może być przez organy podatkowe zakwestionowane. Przychody te powinny być rozliczone w zeznaniu PIT-37. Takie stanowisko zostało potwierdzone w wyroku WSA w Krakowie (sygn. akt I SA/Kr 1623/08).

Art. 10 ust. 1 pkt 2, art. 13 pkt 2 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Zawieszenie działalności gospodarczej nie oznacza, że podatnik stracił status przedsiębiorcy. W trakcie roku nie musiał on opłacać zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, ale nie został zwolniony z obowiązku złożenia rocznego zeznania podatkowego, nawet gdy działalność wstrzymana była przez cały rok podatkowy. Zasadą jest, że w okresie zawieszenia przedsiębiorca nie może osiągać przychodów z działalności gospodarczej. Jednak ustawodawca, w drodze wyjątku, dopuścił możliwość uzyskiwania w okresie zawieszenia przychodów określonego rodzaju. Dotyczy to m.in. przychodów ze sprzedaży środka trwałego lub wyposażenia, a także przychodów finansowych takich jak odsetki na rachunku bankowym. Podatnik ma również prawo przyjmować należności powstałe przed datą zawieszenia działalności.

Zatem w praktyce może się okazać, że mimo niewykonywania działalności gospodarczej w danym roku podatkowym przedsiębiorca osiągnął dochód, który podlega opodatkowaniu. Jednak zeznanie należy złożyć także w przypadku, gdy przedsiębiorca nie uzyskał żadnych dochodów.

Ponieważ przedsiębiorca, który zawiesił prowadzenie firmy, jest zobowiązany do regulowania zobowiązań powstałych przed datą zawieszenia oraz ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem firmy, nie jest także wykluczone, że w zeznaniu podatkowym za 2010 rok wykaże stratę. Będzie ona podlegała rozliczeniu za zasadach ogólnych, w kolejnych latach podatkowych, pod warunkiem osiągnięcia dochodu z działalności gospodarczej.

Art. 44 ust. 10 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 14a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447 z późn. zm.).

Łączne opodatkowanie dochodów przez małżonków uzależnione zostało od wielu wymogów. Przede wszystkim małżeństwo i wspólność majątkowa muszą trwać cały rok podatkowy. Jednak nawet jeśli podstawowe wymogi są spełnione, może się okazać, że złożenie wspólnego PIT nie będzie możliwe. Przepisy o łącznym opodatkowaniu małżonków nie mogą mieć zastosowania m.in. w sytuacji, gdy do jednego lub obojga małżonków w roku podatkowym miały zastosowanie przepisy dotyczące opodatkowania dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej 19-proc. stawką podatku. Nie ma przy tym znaczenia, że firma nie odnotowała zysku za 2010 rok i że podatnik nie wykaże w zeznaniu podatkowym przychodu lub wykaże stratę. Samo zgłoszenie firmy do opodatkowania liniowym PIT wyłącza możliwość łącznego opodatkowania.

Art. 6 ust. 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Za przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. Przychodem z działalności gospodarczej są również dotacje, subwencje, dopłaty i inne nieodpłatne świadczenia otrzymane na pokrycie kosztów albo jako zwrot wydatków, z wyjątkiem gdy przychody te są związane z otrzymaniem, zakupem albo wytworzeniem we własnym zakresie środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, od których dokonuje się odpisów amortyzacyjnych. Jednocześnie wolne od podatku dochodowego są dotacje, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, otrzymane z budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Zatem dotacja udzielona niepublicznemu przedszkolu z jednostki samorządu terytorialnego wolna jest od podatku dochodowego od osób fizycznych.

Natomiast koszty bezpośrednio sfinansowane z dotacji zwolnionych z PIT nie będą stanowiły kosztów uzyskania przychodów, co wynika z art. 23 ust. 1 pkt 56 ustawy o PIT. W konsekwencji koszty poniesione w związku z funkcjonowaniem przedszkola (wydatki bieżące), które zostały sfinansowane otrzymanym dofinansowaniem, nie mogą być kosztem podatkowym. Prawidłowym postępowaniem jest zatem wyłączenie z kosztów kwoty odpowiadającej kwocie otrzymanej dotacji zwolnionej od opodatkowania.

Art. 10 ust. 1 pkt 3, art. 14 ust. 2 pkt 2, art. 21 ust. 1 pkt 129, art. 22 ust. 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

W ustawie o PIT działalność gospodarcza stanowi oddzielne źródło przychodów od tzw. działalności wykonywanej osobiście. Samozatrudnienie może więc być rozliczane podatkowo w ramach działalności gospodarczej lub w ramach działalności wykonywanej osobiście. W jednym i drugim przypadku musi to być działalność wykonywana samodzielnie.

Rozliczenie samozatrudnienia przy działalności wykonywanej osobiście odnosi się tylko do przychodów z tytułu wykonywania usług, na podstawie umowy-zlecenia lub umowy o dzieło, uzyskiwanych od osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, którzy pełnią funkcję płatnika. Wypłacane świadczenia płatnicy pomniejszają o miesięczne koszty uzyskania przychodów oraz o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki emerytalno-rentowe oraz chorobowe. Koszty uzyskania przychodów z umów-zleceń, co do zasady, wynoszą 20 proc. Jeżeli podatnik udowodni, że koszty uzyskania przychodów były wyższe niż wynikające z zastosowania tej normy procentowej, koszty uzyskania przyjmuje się w wysokości kosztów faktycznie poniesionych. Płatnicy nie są zobowiązani do poboru zaliczek od należności z osobiście wykonywanej działalności artystycznej, literackiej, naukowej, trenerskiej, oświatowej i publicystycznej oraz na podstawie umowy-zlecenia i umowy o dzieło, jeżeli podatnik złoży oświadczenie, że wykonywane przez niego usługi wchodzą w zakres prowadzonej działalności gospodarczej. Po zakończeniu roku podatniczka uzyskująca przychody z działalności wykonywanej osobiście powinna rozliczyć się z fiskusem. Służy do tego celu zeznanie podatkowe PIT-37.

Art. 13 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl