Jak sądy interpretują warunki do rozliczenia z dzieckiem

@RY1@i02/2011/001/i02.2011.001.086.016b.001.jpg@RY2@

Piotr Chmieliński radca prawny, doradca podatkowy w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy

Judykatura wypracowała definicję osoby samotnie wychowującej dziecko znacznie zawężoną w stosunku do literalnego brzmienia ustawy o PIT. Zgodnie z obecnym brzmieniem ustawy o PIT za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, wobec której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się również osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Ustawa stanowi zatem, że o możliwości opodatkowania z dzieckiem decyduje, co do zasady, stan cywilny danej osoby. Osobą samotnie wychowującą dziecko nie będzie osoba pozostająca w związku małżeńskim, chyba że jej małżonek pozbawiony jest praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności. Ustawodawca nadał określeniu "osoba samotnie wychowująca dzieci" inne znaczenie niż przyjęte potocznie. Nie jest bowiem istotne, czy rodzic lub opiekun prawny wychowują dziecko samodzielnie, bez udziału innej osoby. Taki kształt regulacji wydaje się być wymuszony trudnościami dowodowymi, w przypadku przyjęcia, że tylko osoba faktycznie wychowująca sama dziecko może skorzystać z omawianego rozwiązania. Czy bowiem samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie bez drugiego rodzica, czy bez niczyjej innej pomocy, np. babci lub dziadka? Czy jeżeli dzieckiem zajmuje się inna osoba niż podatnik, ale niezwiązana z nim więzami krwi (partnerka lub partner rodzica, opiekunka), to czy również wówczas podatnik wychowuje dziecko sam? Można również zadać pytanie, jakiego wymiaru czasu pomocy nie można przekroczyć, aby uznać, że w danym przypadku cały czas mamy do czynienia z osobą samotnie wychowującą dziecko? Wydaje się zatem, że właśnie ze względów dowodowych definicja osoby samotnie wychowującej dziecko została celowo oparta na warunkach formalnych, a nie faktycznych.

Tymczasem poglądu tego nie podziela większość sądów administracyjnych, z Naczelnym Sądem Administracyjnym włącznie. Uznają one, że w rozumieniu ustawy o PIT osobą samotnie wychowującą dzieci jest osoba, która faktycznie samotnie wychowuje dziecko, natomiast "samotnie" oznacza bez udziału innej osoby. Zgodnie z wyrokiem NSA z 5 października 2010 r. (sygn. akt II FSK 890/09) art. 6 ust. 5 ustawy o PIT zawiera definicję legalną osoby samotnie wychowującej dziecko, jednak dokonując jego wykładni, nie można abstrahować od ust. 4 tego artykułu. Należy uznać, że art. 6 ust. 4 ustawy o PIT przyznaje osobie, która faktycznie samotnie wychowuje dziecko, prawo do preferencyjnego rozliczania się z podatku dochodowego. Artykuł 6 ust. 5 ustawy o PIT określa zaś krąg osób, które ze względu na swój stan cywilny mogą być uznane za samotnie wychowujące dzieci. Przepis ten nie może być jednak interpretowany w ten sposób, że każda osoba mająca dzieci i znajdująca się w stanie wolnym, w tym przepisie wskazanym jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Podstawowym bowiem warunkiem skorzystania z prawa do rozliczenia podatku na zasadach określonych w art. 6 ust. 4 ustawy o PIT jest ustalenie, że dana osoba rzeczywiście samotnie wychowuje dziecko. W kontekście omawianych przepisów oznacza to, że osoba taka stale troszczy się o byt materialny i rozwój emocjonalny dziecka bez udziału innej osoby. Przedstawiona wykładnia wydaje się być ugruntowana w sądownictwie administracyjnym, gdyż NSA odmówił podjęcia uchwały w przedmiotowej sprawie z uwagi na brak rozbieżności w orzecznictwie tego sądu (postanowienie z 11 października 2010 r., sygn. akt II FPS 3/10).

Ten pogląd nie jest jednak jednolity. Jak wskazano w wyroku WSA w Warszawie z 18 września 2007 r. (sygn. akt III SA/Wa 1133/07), intuicyjne czy słownikowe rozumienie tych słów pozostaje bez znaczenia dla skutków omawianego pojęcia przyjętego na gruncie ustawy o PIT. Za literalnym brzmieniem wskazanego przepisu opowiedziały się również WSA we Wrocławiu (sygn. akt I SA/Wr 1627/09) oraz w Warszawie (sygn. akt III SA/Wa 2498/08).

Omawiana regulacja ulega nowelizacji 1 stycznia 2011 r., przy czym nowelizacja ta raczej nie rozwieje istniejących wątpliwości, a wręcz przeciwnie, jeszcze bardziej je spotęguje. W ramach wskazanej nowelizacji ustawodawca rezygnuje bowiem z definicji osoby samotnie wychowującej dziecko. Organy podatkowe będą zatem same musiały ustalać, co de facto oznacza pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko i czy stała pomoc osoby takiej jak dziadek czy babcia oznacza, że nie mamy już do czynienia z osobą samotnie wychowującą dziecko.

EM