Jakie są skutki dla polskich firm z tytułu wpłat do OPOC/PDOK

Świadczenie usług w innych państwach stawia przed polskimi przedsiębiorcami dodatkowe wymagania związane z działalnością w kilku systemach prawnych. Jedną z branż, w której często świadczone są usługi za granicą, jest budownictwo. Realizacja zagranicznych inwestycji nie jest niczym zaskakującym. Duża liczba firm działa na terenie Belgii, gdzie chcąc świadczyć usługi budowlane, muszą spełnić dodatkowe warunki. Należy do nich opłacanie składek na OPOC/PDOK.

Składki na OPOC/PDOK nie są małe. Stanowią 9,12 proc. wynagrodzeń otrzymywanych przez pracowników przedsiębiorcy wykonujących pracę na terenie Belgii. Jest to więc znacząca pozycja w kosztach firmy. Część składki jako dochód OPOC/PDOK służy do utrzymania instytucji. Większość przeznaczana jest jednak na premie lojalnościowe. Są to roczne premie wypłacane pracownikom za pracę w sektorze budownictwa. Należą się zatrudnionym zgłoszonym przez zarejestrowanych w tym sektorze przedsiębiorców.

Możliwe zwolnienie

Firma może zostać zwolniona od obowiązku odprowadzenia składek OPOC/PDOK. Musi w tym celu udowodnić, że jej pracownicy podlegają porównywalnemu systemowi zabezpieczenia w kraju pochodzenia. W uproszczeniu chodzi o to, aby pracownicy uzyskiwali świadczenia odpowiadające premiom lojalnościowym. W Polsce taki system nie istnieje. To powoduje, że przedsiębiorca może być zwolniony z obowiązku wpłat tylko w przypadku, gdy sam stworzy na własny użytek w przepisach wewnętrznych (np. regulaminie wynagradzania) taki system, który zagwarantuje pracownikom wypłaty świadczeń zbliżonych do premii lojalnościowych w odpowiednich kwotach.

Jeżeli pracodawca wypłaca jakiekolwiek świadczenia, są one przychodem pracownika w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: u.p.d.o.f.), od którego należy odprowadzać podatek dochodowy oraz składki ZUS. Tym samym wypłata świadczenia odpowiadającego premii lojalnościowej na podstawie stworzonego przez pracodawcę własnego systemu podlega podatkowi i składkom na ubezpieczenia społeczne. Gdy więc firma wprowadzi we własnym zakresie wypłaty dla zatrudnionych odpowiadające premii lojalnościowej po to, aby być zwolnionym z ich zapłaty do belgijskiej instytucji, będzie zobowiązana odprowadzić od nich składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Przymusowa zapłata

Inaczej sytuacja wygląda, gdy przedsiębiorca odprowadza składki do OPOC/PDOK, a instytucja ta wypłaca należności z tytułu premii lojalnościowych jego pracownikom. W takim przypadku pracodawca nie jest bowiem podmiotem wypłacającym świadczenie na rzecz zatrudnionego. Nie można wtedy uznać, że zatrudniający przekazuje świadczenia za pośrednictwem OPOC/PDOK. Składki są przymusowe i pobierane często wbrew woli przedsiębiorcy (większość z pewnością wolałaby nie ponosić takiego kosztu działalności). W związku z wykonywaniem usług budowlanych przedsiębiorca zobowiązany jest do opłacania składek na rzecz organizacji, do której przynależność jest przymusowa, a ich uiszczanie jest ściśle powiązane z możliwością wykonywania działalności gospodarczej w budownictwie. [przykład 1] Składki te stanowią koszt uzyskania przychodów, ale jednocześnie nie jest to koszt wynagrodzeń. Przedsiębiorca nie nalicza wówczas od takiej składki podatku czy też należności ZUS. Inaczej ujmując, w związku z zapłatą na rzecz OPOC/PDOK firma nie ma statusu płatnika dla celów ubezpieczeń społecznych i podatku dochodowego.

Instytucja OPOC/PDOK z otrzymanych kwot finansuje w pierwszej kolejności swoją działalność i tym samym część składki zatrzymuje. Następnie raz w roku wypłaca świadczenie pracownikom przedsiębiorcy uwzględnionym przy obliczaniu składki. Przekazanie środków następuje poza przedsiębiorcą, w drodze bezpośredniego kontaktu między OPOC/PDOK i pracownikami. W efekcie, przedsiębiorca nie posiada nawet informacji dotyczących dokonanych wypłat, a w szczególności nie zna daty faktycznego ich otrzymania przez poszczególne osoby.

Przychód z innego źródła

Od strony podatkowej premia lojalnościowa wypłacona przez OPOC/PDOK stanowi przychód pracownika. Pojawia się jednak wątpliwość, z jakiego źródła przychód ten pochodzi. Powiązanie go ze stosunkiem pracy może sugerować, że jest to przychód z zatrudnienia. Podkreślić trzeba, że wypłaty dokonuje jednak inny podmiot niż zatrudniający, a związek ze stosunkiem pracy jest tylko pośredni. Tym samym premia powinna być potraktowana jako przychód z innych źródeł w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 u.p.d.o.f., a nie jako przychód ze stosunku pracy.

Wypłata premii zbliżona jest pod względem konstrukcji do niektórych świadczeń wypłacanych zgodnie z polskim prawem. Przykładowo, płatnik odprowadza składki ZUS, a pracownik uzyskuje w zamian świadczenia z nich finansowane. Albo też opłaca on składkę ubezpieczeniową, a ubezpieczyciel wypłaca pracownikowi świadczenie po zaistnieniu określonego zdarzenia. W tych przypadkach także można mówić o pewnym powiązaniu ze stosunkiem pracy, a przecież nie są to przychody ze stosunku pracy.

Przedsiębiorca nie rozlicza podatku dochodowego od premii. Nie jest ona po pierwsze przez niego wypłacana, a poza tym nie zna on szczegółów transakcji dokonywanej przez belgijską instytucję. Dodatkowo, skoro przychodem jest kwota faktycznie wypłacona lub pozostawiona do dyspozycji podatnika, przedsiębiorca nie ma nawet możliwości naliczenia podatku. Wynika to z faktu, że nie ma on konkretnej wiedzy, czy dany pracownik w ogóle otrzymał premię, jaka była jej dokładna kwota z uwzględnieniem kursu waluty obcej oraz kiedy została wypłacona. Dodatkową trudnością może być też to, że umowa o pracę może zostać rozwiązana, a kontakt z pracownikiem może być utrudniony lub w ogóle nie istnieć. Podkreślić trzeba, że część informacji można uzyskać od OPOC/PDOK, ale nawet dysponując taką wiedzą wciąż trudno jest uznać, że mamy do czynienia z przychodami ze stosunku pracy. W efekcie przyjąć trzeba, że to pracownik sam rozlicza podatek z otrzymanej z OPOC/PDOK premii lojalnościowej, wykazując jej wartość w swoim zeznaniu rocznym w rubrykach dotyczących przychodów z innych źródeł. W terminie do złożenia zeznania podatkowego powinien też zapłacić podatek z tego tytułu.

Brak składek na rzecz ZUS

Konsekwencją uznania, że mamy do czynienia z przychodem z innych źródeł, jest brak obowiązku odprowadzania składek ZUS. Opłaca się je bowiem tylko w przypadku zaistnienia określonych przez ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych okoliczności, wśród których nie zostały wymienione otrzymane kwoty zaliczane do przychodów z innych źródeł. Podkreślenia wymaga, że wypłata nie jest w omawianym przypadku dokonywana przez przedsiębiorcę, który jest pracodawcą. Nie jest także dokonywana w imieniu przedsiębiorcy. Brak jest więc podstaw, żeby uznać ją za przychód ze stosunku pracy.

Wypłaty dokonuje oddzielny podmiot, czyli belgijska instytucja OPOC/PDOK w oparciu o swój statut i przepisy regulujące jej działanie. Jedyny związek z zatrudniającym przedsiębiorcą jest taki, że świadczenie dla pracownika jest faktycznie finansowane z jego środków przekazanych tej instytucji w formie obowiązkowych składek.

Innymi słowy, powstają dwa odrębne stosunki prawne. Przedsiębiorca jest zobowiązany do wpłaty na rzecz OPOC/PDOK na podstawie belgijskiego prawa i jest uprawniony jedynie do rozliczenia wpłaty w kosztach uzyskania przychodu. Następnie powstaje odrębny obowiązek po stronie OPOC/PDOK wypłaty premii. Jest ona dokonywana przez instytucję we własnym imieniu z posiadanych przez nią środków. Fakt, że otrzymała je od pracodawcy nie ma znaczenia, ponieważ wypłata nie następuje w jego imieniu. Składka wpłacona do OPOC/PDOK staje się z chwilą wpłaty majątkiem instytucji i przestaje być związana z zatrudniającym. Skoro wypłata następuje z kwot OPOC/PDOK, to nie jest przychodem ze stosunku pracy łączącego pracownika z przedsiębiorcą.

Warto przy tym podkreślić, że nawet gdyby przyjąć, że premia lojalnościowa jest przychodem ze stosunku pracy, a tym samym podlega oskładkowaniu, przedsiębiorca i tak nie miałby możliwości ustalenia podstawy wymiaru należności do ZUS (analogicznie jak w przypadku podatku dochodowego). Brak danych o terminie wypłaty powoduje, że nie można ustalić wysokości otrzymanego przez zatrudnionego świadczenia. Przychody w Polsce rozlicza się w złotych, a zgodnie z art. 11a ust. 1 u.p.d.o.f. przelicza się je na złotówki według średniego kursu NBP z dnia poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. Oznacza to, że trzeba dokonać stosownego przeliczenia wypłaty dokonanej w innej walucie. Jednak nie znając daty powstania przychodu, nie ma możliwości zastosowania kursu waluty. Tym samym nie można ustalić podstawy oskładkowania.

Polskie przepisy nie regulują wprost tej kwestii, wobec czego należy ona do interpretacji, które mogą być różne. Brak konieczności odprowadzania składek przez przedsiębiorcę od wypłat dokonywanych przez inny podmiot jest jednak logiczny i możliwy do obrony. Mimo to ZUS może mieć inne zdanie. [przykład 2]

Ważne

W przypadku obciążenia obowiązkiem składkowania premii lojalnościowej wypłacanej przez belgijską instytucję strona (tak pracownik, jak i pracodawca) może się odwołać do sądu, gdzie dla obrony swojego stanowiska warto przytoczyć argumenty omówione w artykule

W skrócie:

● OPOC (Office Patronal d’Organisation et de Contrôle des Régimes de Sécurité d’Existence), znana również we Flandrii pod nazwą PDOK (Patronale Dienst voor organisatie en controle van de bestaanszekerheidsstelsels), jest to instytucja, która gromadzi fundusze pochodzące ze składek przedsiębiorców do niej należących.

● Działa przy belgijskiej Konfederacji Budownictwa. Rejestracja i opłacanie do niej składek jest obowiązkowe dla przedsiębiorców prowadzących działalność w branży budowlanej na terenie Belgii. Dotyczy więc także polskich podmiotów.

● Najpierw konieczne jest zarejestrowanie się do systemu OPOC/PDOK.

● Istotny jest też wymóg składania kwartalnych deklaracji.

● Obowiązek rejestracji i opłacania składek nie dotyczy firm indywidualnych (czyli samozatrudnionych pracowników).

PRZYKŁAD 1

Bez względu na miejsce siedziby

Firma A sp. z o.o. mająca siedzibę w Polsce, świadczy usługi budowlane na terenie Belgii. Działa ona jako podwykonawca budowy. Zatrudnia pracowników, którzy wykonują tam swoją pracę. Są to osoby delegowane podlegające nie belgijskiemu, lecz polskiemu systemowi ubezpieczeń. Posiadają poświadczone formularze A1. Firma ma siedzibę na terytorium Polski. Pracodawca ma obowiązek zapisania się do funduszu OPOC/PDOK, składania co kwartał deklaracji i opłacania z tego tytułu składek. Obowiązek ten ma charakter bezwzględny. Nie ma więc znaczenia, że siedziba firmy jest poza terytorium Belgii oraz to, jakiemu systemowi ubezpieczeń podlegają jej pracownicy. Pracodawca zobowiązany jest do opłacania omawianych składek. Co więcej, jeżeli posiada on zadłużenie z tego tytułu, podlega obowiązkowi potrąceniowemu. Oznacza to, że nieuiszczanie opłat może spowodować potrącenie stosownych kwot przez wykonawcę (lub inwestora) belgijskiego, dla którego świadczone są usługi.

PRZYKŁAD 2

Trzeba wykazać w zeznaniu rocznym

Pracodawca X SA otrzymał zlecenie na wykonanie usługi budowlanej w Belgii. Tym samym powstał u niego obowiązek rejestracji w OPOC/PDOK i konieczność opłacania składek. Obowiązki te zostały dopełnione. Jednym z pracowników X SA jest pan Kowalski. W związku ze świadczoną pracą w Belgii na koniec roku uzyskał prawo do premii lojalnościowej. Otrzymał dokumentację z OPOC/PDOK stwierdzającą nabycie prawa do premii. Uzupełnił ją o numer swojego rachunku bankowego i odesłał. Następnie otrzymał na konto świadczenie w kwocie 2000 euro, co stanowiło 9 proc. jego sumy wynagrodzeń. Rachunek był złotówkowy, wobec czego kwota premii lojalnościowej została przeliczona przez bank na złote po kursie 4,2 zł (otrzymał więc 8400 zł). Otrzymana kwota nie jest obciążona składkami ZUS, ani też nie został od niej pobrany podatek dochodowy. Pan Kowalski nie jest zobowiązany do rozliczenia składek, ale musi pamiętać o wykazaniu przedmiotowej kwoty w swoim zeznaniu rocznym w rubryce "Inne źródła przychodów". Spowoduje to też konieczność samodzielnej zapłaty podatku dochodowego od otrzymanej kwoty. Powinien on zostać zapłacony do końca kwietnia roku następującego po roku otrzymania premii.

@RY1@i02/2013/192/i02.2013.192.033000100.803.jpg@RY2@

Paweł Ziółkowski specjalista w zakresie podatków i prawa pracy

Paweł Ziółkowski

specjalista w zakresie podatków i prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 10 ust. 1 pkt 9, art. 20, art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

Art. 6, art. 18 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).