Jakie skutki podatkowe ma wynagradzanie akcjami

Zarząd przedsiębiorstwa produkcyjnego postanowił zmienić system wynagradzania załogi. Oprócz pensji i premii pieniężnych chce przyznawać pracownikom akcje - własnej spółki oraz innych firm, w tym zagranicznych. Jakie są tego konsekwencje podatkowe?

ODPOWIEDZI UDZIELAJĄ

Ministerstwo Finansów

Stosownie do art. 24 ust. 11 i 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.) dochód stanowiący nadwyżkę między wartością rynkową akcji objętych (nabytych) przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie) nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) tych akcji. Zasadę określoną w zdaniu pierwszym stosuje się odpowiednio do dochodu stanowiącego nadwyżkę między wartością rynkową akcji a wydatkami poniesionymi na ich nabycie od spółki posiadającej osobowość prawną, która objęła (nabyła) te akcje wyłącznie w celu przeniesienia tytułu ich własności na osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji.

Powyższa zasada nie ma jednak zastosowania do dochodu osiągniętego ze zbycia akcji przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. Wówczas dochód podlega opodatkowaniu zgodnie z art. 30b ustawy o PIT. Oznacza to, że w przypadku zbycia akcji podatnik ma obowiązek zapłacić podatek dochodowy w wysokości 19 proc. uzyskanego dochodu.

Natomiast w przypadku gdy pracownik otrzymuje od pracodawcy akcje na innej podstawie niż uchwała walnego zgromadzenia, przychód z tego tytułu zaliczany jest do przychodów z tytułu stosunku pracy i podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych, według skali podatkowej.

EKSPERT RADZI

Kiedy nieodpłatne objęcie udziałów podlega PIT

W firmach często się zdarza, że pracownicy nieodpłatnie obejmują akcje. Rodzi to wątpliwości z zakresu ustalenia momentu powstania przychodu do opodatkowania. Kiedy więc przychód podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym?

@RY1@i02/2013/174/i02.2013.174.071001200.805.jpg@RY2@

Ewa Ścierska, doradca podatkowy, dyrektor departamentu cen transferowych ECDDP

Kwalifikacja nieodpłatnego objęcia akcji przez pracownika na gruncie ustawy o PIT budzi istotne wątpliwości. Organy podatkowe konsekwentnie twierdzą, iż przychód powstaje w momencie, w którym osoba otrzymująca akcje uzyska prawa akcjonariusza (w tym prawo do dywidendy), gdyż jest to nieodpłatne przysporzenie, opodatkowane jako przychód ze stosunku pracy, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ustawy o PIT, albo ewentualnie jako przychód z innych źródeł (art. 20 ust. 1 ustawy o PIT).

W konsekwencji wyłączenie opodatkowania w chwili objęcia akcji jest możliwe jedynie przy spełnieniu przesłanek, określonych w art. 24 ust. 11 ustawy o PIT. Przepis ten przewiduje rozwiązanie, polegające na braku opodatkowania objęcia (nabycia) akcji przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia. W takim przypadku fakt, iż akcje zostały nabyte bądź objęte nieodpłatnie, znajdzie odzwierciedlenie przy ustalaniu wysokości dochodu, ale dopiero w momencie odpłatnego zbycia tych akcji. Pracownik zapłaci bowiem podatek od całego przychodu ze sprzedaży, niepomniejszony o koszt objęcia (nabycia), który w przypadku nieodpłatnego przekazania akcji pracownikowi po prostu nie wystąpił.

Niemniej jednak ustawodawca przewidział, iż taka preferencja ma zastosowanie wyłącznie do dochodu uzyskanego przez osoby uprawnione z tytułu objęcia (nabycia) akcji spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Gdyby więc nawet uznać, iż nie muszą to być akcje obejmowane (nabywane) na podstawie uchwały walnego zgromadzenia emitenta akcji, ale np. uchwały walnego zgromadzenia spółki pracodawcy, w zakresie przyznania pracownikom akcji innej spółki, to w naszej opinii skorzystanie z zasad opodatkowania przewidzianych w art. 24 ust. 11 ustawy o PIT jest niemożliwe, jeśli są to akcje spółek, mających siedzibę poza UE lub EOG (czyli spółek z siedzibą w USA).

Niezależnie jednak od rozwiązań przewidzianych w tym przepisie można spotkać się z poglądem, wyrażanym coraz częściej przez sądy administracyjne w opozycji do stanowiska władz skarbowych, iż specyfika akcji jako papieru wartościowego pozwala przesunąć moment opodatkowania przychodu na moment sprzedaży akcji. Zgodnie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy o PIT za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych. Akcje są papierami wartościowymi inkorporującymi zarówno prawa, jak i obowiązki wobec spółki będącej emitentem akcji. W momencie otrzymania akcji pracownik otrzymuje określone przysporzenie, które jednak wykazuje wartość jedynie hipotetyczną (tak uznał np. WSA w Warszawie w wyroku z 17 września 2012 r., sygn. akt III Sa/Wa 3562/11, nieprawomocny).

Charakterystyczną cechą akcji jest to, iż generują one przychód dopiero w przyszłości w postaci dywidendy lub też w przypadku odpłatnego ich zbycia - w postaci różnicy między przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na ich nabycie. W myśl art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT nie uważa się za koszt uzyskania przychodów - wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych. Wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu przy ustalaniu dochodu z odpłatnego zbycia akcji, wkładów oraz innych papierów wartościowych.

Przyjęcie powyższego poglądu oznacza, że w przypadku nabywania akcji na preferencyjnych warunkach dochód podlegający opodatkowaniu pojawia się dopiero w momencie zbycia akcji i to niezależnie od sposobu objęcia oraz od tego, gdzie ma siedzibę emitent akcji. Sprzedaż akcji nabytych nieodpłatnie oznaczać będzie brak kosztów uzyskania przychodów, a więc w konsekwencji zwiększenie podstawy opodatkowania i wyższy podatek dochodowy. Wobec faktu, iż taki kierunek zdają się przyjmować sądy, jest duża szansa na obronę tego korzystnego stanowiska w razie sporu z organem podatkowym. Zaznaczyć należy, iż powyższe rozważania dotyczą wyłącznie akcji jako papierów wartościowych. Nie można zatem rozciągać preferencji z art. 24 ust. 11 omawianej ustawy do sytuacji, w której pracownik otrzymuje nieodpłatnie obligacje.

W przypadku nabycia opcji na akcje, również wykorzystywanych jako instrument motywujący pracowników (najczęściej dają pracownikowi prawo do zakupu określonej liczby akcji po ustalonej z góry cenie w ustalonym czasie od momentu ich otrzymania), istotne jest, iż są one na ogół niezbywalne i nietransferowalne, tym samym nie mają wartości rynkowej. Nie można zatem twierdzić, iż w momencie ich otrzymania nie powstaje po stronie pracownika przychód. Natomiast otrzymana kwota rozliczenia z tytułu realizacji praw wynikających z kontraktu opcyjnego stanowić będzie przychód, który sądy administracyjne nakazują traktować jako przychód z kapitałów pieniężnych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o PIT (np. wyrok WSA w Warszawie z 10 marca 2011 r., sygn. akt III Sa/Wa 1953/10, prawomocny) - czyli opodatkowane w sposób zryczałtowany (choć tu również w opozycji do poglądu władz skarbowych, widzących w takim przypadku przychody ze stosunku pracy).

@RY1@i02/2013/174/i02.2013.174.071001200.806.jpg@RY2@

Paweł Greszta, doradca podatkowy w Instytucie Studiów Podatkowych Modzelewski i Wspólnicy

Coraz powszechniejszą praktyką jest wynagradzanie pracowników innymi niż świadczenie pieniężne gratyfikacjami. W ramach programów motywacyjnych pracodawcy decydują się na przekazanie pracownikom własnych akcji bądź też akcji spółek zależnych. Taki rodzaj premiowania jest szczególnie atrakcyjny dla tych pracowników, którzy mogą przekroczyć bądź przekroczyli już pierwszy próg skali podatkowej w PIT. Pracownik ma świadomość, że uzyskał od swojego pracodawcy pewien rodzaj premii, która nie zostanie opodatkowana 32-proc. stawką PIT (w przypadku przekroczenia pierwszego progu). Dodatkowo opodatkowanie tego rodzaju przychodu jest odłożone w czasie, tj. do momentu, kiedy pracownik zdecyduje się na zbycie otrzymanych od pracodawcy akcji.

Ten sposób premiowania od lat budził spory z organami podatkowymi w zakresie konieczności przypisania pracownikowi przychodu ze stosunku pracy, zaś rozwiązaniem miało być znowelizowanie art. 24 ust. 11 ustawy o PIT. Rzeczywiście w pewnym zakresie spory te zostały zażegnane, ale występują one jednak w szczególności w przypadkach, kiedy pracownicy nabywają akcje zagranicznej spółki matki, tj. innej aniżeli ta, w której pracują. Niektóre bowiem organy podatkowe stoją na stanowisku, że powołany przepis ma zastosowanie w sytuacji, kiedy spełnione są łącznie dwa warunki. Po pierwsze, musi nastąpić objęcie (nabycie) akcji. Po drugie, osoby obejmujące (nabywające) te akcje muszą być uprawnione do takiego nabycia na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej ich emitentem.

Uważam, że pogląd ten jest jednak błędny, gdyż z przepisu wynika, że warunkiem jego zastosowania jest wskazanie w uchwale walnego zgromadzenia osób uprawnionych do objęcia (nabycia) akcji. Przepis ten nie wskazuje, że uchwała ta ma zostać podjęta przez walne zgromadzenie spółki będącej emitentem akcji. W przeciwnym razie mielibyśmy do czynienia z niedopuszczalną wykładnią zawężającą. Stanowisko takie wyraził m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 24 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I Sa/Gd 237/12). Pamiętać jednak należy, że objęcie i nabycie akcji, o którym mowa w art. 24 ust. 11 ustawy o PIT, dotyczy również akcji zagranicznych spółek kapitałowych, z tym że od 1 stycznia 2011 r. tylko akcji spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Interpretując ten przepis, należy mieć również na uwadze cel jego wprowadzenia. Z uzasadnienia do nowelizacji możemy się bowiem dowiedzieć, że "zmiana tego przepisu ma jednoznacznie przesądzić, że przewidziane w art. 24 ust. 11 ustawy zwolnienie ma zastosowanie również przy przyznaniu akcji nabytych w tym celu na rynku wtórnym".

Zatem pracownik, który na zasadach opisanych powyżej otrzymał od swojego pracodawcy akcje, rozpozna przychód dopiero w momencie zbycia akcji. Będzie zobowiązany do rozliczenia podatku w deklaracji PIT-38 składanej za rok, w którym uzyskał przychód ze zbycia akcji. Ponieważ pracownik w analizowanym przypadku nabywa akcje nieodpłatnie, podstawą będzie cała wartość przychodu, która będzie opodatkowana stawką wynoszącą 19 proc. Ten sposób rozliczenia pozwala jednocześnie na ewentualne skompensowanie uzyskanego przychodu ze stratami z tytułu zbycia innych akcji zbytymi przez podatnika w roku podatkowym.

Problemy interpretacyjne pojawiają się ponadto przy programach motywacyjnych, których przedmiotem są np. warranty emitowane odpłatnie bądź opcje na akcje. Organy podatkowe w tym zakresie uznają, że pracownik taki uzyskuje przychód ze źródła stosunek pracy. Należy jednakże stwierdzić, że pogląd ten jest błędny, gdyż źródłem w tym przypadku są kapitały pieniężne, a zatem opodatkowanie powinno nastąpić dopiero w momencie zbycia papierów wartościowych. W przeciwnym razie będziemy mieli do czynienia z podwójnym opodatkowaniem tego samego dochodu. Stanowisko to znajduje uzasadnienie w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych, np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II FSK 2176/09).

Oprac. Przemysław Molik