Dopiero sprzedaż akcji pozwala uwzględnić koszty i straty

Składając zeznanie roczne warto pamiętać, że rozliczeniu podlegają wyłącznie zrealizowane transakcje sprzedaży akcji. Zatem nabycie akcji w 2012 roku nie przekłada się na konieczność rozliczenia. Może się więc okazać, iż mimo poniesienia wydatków na nabycie akcji nie będzie można rozliczyć ich z dochodem uzyskanym ze sprzedaży innych akcji.

Jednakowe zasady

Istotą opodatkowania dochodu ze sprzedaży akcji, osiąganego przez osoby fizyczne nieprowadzące w tym zakresie działalności gospodarczej, jest możliwość rozliczania kosztów poniesionych na nabycie zbywanych akcji, jak również strat powstałych w związku z ich zbyciem. Zgodnie z art. 30b ust. 1 ustawy o PIT zyski z tego tytułu nie podlegają sumowaniu z pozostałymi przychodami podatnika, opodatkowanymi według skali, a rozliczane są odrębnie i opodatkowane stawką 19 proc. Co więcej, wskazane przepisy w przypadku uzyskania dochodów z tych kapitałów pieniężnych nie przewidują opodatkowania zryczałtowanego, tak jak np. w przypadku odsetek, i pozwalają na odliczenie kosztów uzyskania przychodów w postaci wydatków poniesionych na ich nabycie (art. 30b ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT). Przepisy nie różnicują też zasad opodatkowania zależnie od sposobu zbycia papierów wartościowych. Zatem zasady te będą miały zastosowanie zarówno do dochodów z transakcji dokonanych za pośrednictwem biura maklerskiego, jak i uzyskanych wskutek zawarcia umowy sprzedaży bezpośrednio przez podatnika z nabywcą.

Rozliczenie kosztów nabycia akcji i ewentualnej straty z bieżącego roku możliwe będzie jednak dopiero w przypadku sprzedaży akcji. Wahania kursów na giełdzie i poniesienie straty wskutek spadku notowań nie przekłada się jeszcze na możliwość rozliczenia tej "straty" podatkowo. [przykład]

Jeżeli podatnik zbywał akcje pod koniec grudnia, powinien pamiętać o specyficznych zasadach rozliczania transakcji związanych ze sprzedażą papierów wartościowych na Giełdzie Papierów Wartościowych. Zgodnie z art. 7 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi umowa zobowiązująca do przeniesienia papierów wartościowych przenosi te papiery z chwilą dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych. W przypadku gdy ustalenie prawa do pożytków ze zdematerializowanych papierów wartościowych nastąpiło w dniu, w którym w depozycie papierów wartościowych powinno zostać przeprowadzone rozliczenie transakcji, lub później, a papiery te są nadal zapisane na rachunku zbywcy, pożytki przypadają nabywcy w chwili dokonania zapisu na jego rachunku papierów wartościowych.

Zgodnie zaś ze Szczegółowymi Zasadami Działania Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych, rozrachunek transakcji następuje dopiero po 3 dniach roboczych od dnia jej zawarcia (tzw. formuła T+3). Zasady te mają swoje przełożenie na dalsze postępowanie biura maklerskiego w zakresie przygotowania informacji PIT-8C będącej podstawą do rocznego rozliczenia dochodów ze sprzedaży akcji i ujęcia odpowiednio przychodów i kosztów z transakcji dokonywanych pod koniec roku podatkowego. Mają więc skutek dla samego podatnika, który mimo wykonania transakcji pod koniec grudnia 2012 r. może nie mieć informacji o dochodzie lub stracie w PIT-8C za 2012 rok.

Co na to przepisy

Opisane powyżej zasady rozliczania transakcji nie znajdują bezpośredniego umocowania w przepisach podatkowych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o PIT, przez przychody z kapitałów pieniężnych rozumie się przychody "należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane". Ustawa podatkowa łączy zatem moment powstania przychodu z samym zawarciem transakcji, niezależnie od innych zdarzeń (przykładowo faktycznego uzyskania zapłaty). Problem ten dostrzegły ostatnio także organy podatkowe. I tak dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 20 marca 2012 r. (nr IPPB2/415-52/12-5/MS1) wskazał, iż momentem powstania przychodu z tytułu zbycia akcji jest dzień zawarcia transakcji, nie zaś dzień dokonania odpowiedniego rozrachunku przez biuro maklerskie. Potwierdził tym samym możliwość rozliczenia sprzedaży z końca grudnia w zeznaniu rocznym składanym za rok podatkowy, w którym dokonano transakcji. Powyższe stanowisko może mieć istotne znaczenie dla skutków podatkowych operacji giełdowych dokonywanych pod koniec roku podatkowego, szczególnie gdy podatnik dokonał sprzedaży ze stratą.

5 lat

Jeśli w wyniku sprzedaży akcji podatnik poniósł stratę, co do zasady jej rozliczenie następuje z dochodami uzyskanymi w danym roku podatkowych na innych transakcjach. Gdyby poziom straty przekraczał dochód, wówczas podatnikowi będzie przysługiwało prawo do rozliczenia straty w ciągu najbliższych, kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, przy czym wysokość obniżenia dochodu w kolejnych latach nie może w żadnym roku przekroczyć 50 proc. kwoty straty. Stratę taką można rozliczyć wyłącznie z dochodami uzyskanymi z tego źródła przychodów, tj. ze sprzedaży papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, nie zaś np. z dochodami ze stosunku pracy.

Za granicą

Opisane zasady dotyczące strat będą miały także zastosowanie do rozliczenia przychodu z tytułu zbycia akcji nabytych za granicą. Wówczas konieczna będzie analiza konkretnej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Co do zasady jednak dochody ze sprzedaży akcji uzyskane za granicą podlegają opodatkowaniu w kraju miejsca zamieszkania podatnika. Gdyby zaś za granicą został pobrany podatek, podatnikowi będzie przysługiwało prawo do jego odliczenia w Polsce. Nie będzie ono jednak mogło przekroczyć tej części podatku obliczonego przed dokonaniem odliczenia, która proporcjonalnie przypada na dochód uzyskany za granicą (art. 30b ust. 5a ustawy o PIT).

Samonaliczenie

Podatnik jest zasadniczo zobowiązany samodzielnie rozliczyć się z zysków giełdowych, gdyż pośredniczące w transakcjach podmioty prowadzące działalność maklerską nie pełnią w tym przypadku funkcji płatnika. Zobowiązane są jednak do przekazania inwestorowi do końca lutego następnego roku podatkowego informacji PIT-8C, obejmującej przychody osiągnięte w danym roku podatkowym. Przychody te można pomniejszyć o koszty ich uzyskania, którymi oprócz kosztów nabycia danych papierów mogą być przykładowo opłaty i prowizje związane z obsługą transakcji i prowadzeniem rachunku maklerskiego. Organy podatkowe w nowszych rozstrzygnięciach odmawiają jednak podatnikom prawa do zaliczenia do kosztów wydatków na udział w szkoleniach giełdowych, zakup literatury fachowej czy korzystanie z serwisów giełdowych (tak np. dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacjach z 23 lipca 2010 r., nr IBPBII/2/415-550/10/CJS oraz z 11 czerwca 2010 r., nr IBPBII/2/415-382/10/CJS).

Dochody, pomniejszone o ewentualne straty z lat ubiegłych, wykazuje się na formularzu PIT-38, składanym do 30 kwietnia (fakt, że w danym roku inwestor osiągnął stratę, nie zwalnia z obowiązku złożenia zeznania). W tym terminie należy też dokonać wpłaty podatku. Małżonkowie, którzy osiągnęli przychody ze sprzedaży akcji i otrzymali osobne deklaracje PIT-8C, są zobowiązani złożyć osobne zeznania podatkowe.

Nie należy również zapominać o wyłączeniu z opodatkowania, pod pewnymi warunkami, zysków ze sprzedaży papierów wartościowych nabytych przed 2004 rokiem. Nie obejmuje ono jednak zbycia papierów wartościowych otrzymanych w drodze spadku lub darowizny, co potwierdza dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji z 3 czerwca 2008 r. (nr IBPB2/415-459/08/AA), choć w tym zakresie zapowiadane są zmiany w przepisach podatkowych.

Ważne

Zysków giełdowych podatnik nie może rozliczyć wspólnie z małżonkiem czy też - jako osoba samotnie wychowująca dziecko - z dzieckiem

PRZYKŁAD

Trzeba poczekać

Na początku 2012 roku podatnik zakupił 1000 akcji spółki A po kursie 5 zł. Pod koniec roku ich wartość spadła do 3 zł. Podatnik poniósł więc w znaczeniu ekonomicznym stratę w wysokości 2000 zł. O stratę tę nie będzie mógł pomniejszyć zysków, które osiągnął z innych inwestycji giełdowych, dopóki nie dojdzie do zbycia akcji. Dopiero bowiem zbycie akcji pozwoli na podatkowe rozliczenie tej straty poprzez wykazanie zarówno kwoty przychodu, jak i kosztów poniesionych na sprzedawane akcje.

@RY1@i02/2013/014/i02.2013.014.07100050a.804.jpg@RY2@

Anna Misiak, doradca podatkowy, szef zespołu ds. podatków osobistych w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Anna Misiak

doradca podatkowy, szef zespołu ds. podatków osobistych w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

@RY1@i02/2013/014/i02.2013.014.07100050a.805.jpg@RY2@

Karolina Szulc, starszy asystent w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Karolina Szulc

starszy asystent w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Podstawa prawna

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).