IS w Katowicach o ustanowieniu służebności przesyłu...

Nr IBPB-2-1/4511-21/16/HK

z 7 kwietnia 2016 r.

W kwietniu 2015 r. podatniczka wraz z mężem zawarła w formie aktu notarialnego umowę ze spółką akcyjną o ustanowienie służebności przesyłu, płatną jednorazowo i nieograniczoną w czasie. Jednorazowe wynagrodzenie, ustalone w wysokości 29 500 zł, obejmuje: wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu (19 000 zł) oraz wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości za nieprzedawniony okres ostatnich 10 lat (10 500 zł). Całą kwotę otrzymała w maju 2015 r.

Czy w związku z otrzymanym wynagrodzeniem podatniczka i jej mąż powinni zapłacić podatek?

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o PIT (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.) opodatkowaniu podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c, oraz dochodów, od których na podstawie ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.) zaniechano poboru podatku.

Z uwagi na to, że opisane wynagrodzenie często mylnie utożsamiane jest z odszkodowaniem, należy przywołać przepisy o zwolnieniu z opodatkowania odszkodowań, tj. art. 21 ust. 1 pkt 3 i 3b oraz pkt 120 i pkt 120a ustawy o PIT. Uregulowania te wskazują jednoznacznie, że nie wszystkie odszkodowania otrzymane przez osoby fizyczne wolne są od podatku dochodowego. Ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT korzystają jedynie te odszkodowania, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów rangi ustawy lub aktów wykonawczych wydanych na ich podstawie, z wyjątkiem wyłączonych ze zwolnienia wolą ustawodawcy.

Natomiast zakres zwolnienia wynikający z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT obejmuje tylko odszkodowania (inne niż wymienione w wyżej cytowanym przepisie), które zostały otrzymane na podstawie wyroku sądowego lub ugody sądowej oraz które nie zostały otrzymane w związku z prowadzoną działalnością i są odszkodowaniami za szkodę rzeczywistą, czyli poniesione straty. Wskazany przepis nie dotyczy utraconych korzyści. Te zostały wyłączone z katalogu zwolnień. Specyfika prawa podatkowego nakazuje inaczej traktować odszkodowanie z tytułu poniesionych przez poszkodowanego strat i odszkodowanie z tytułu utraconego zysku. Odszkodowanie z tytułu utraconych korzyści podlega bowiem opodatkowaniu podatkiem dochodowym jako wyłączone ze zwolnienia.

Z art. 21 ust. 1 pkt 120 ustawy o PIT wynika, że wolne od podatku dochodowego są odszkodowania wypłacone, na podstawie wyroków sądowych i zawartych umów (ugód), posiadaczom gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, z tytułu:

1) ustanowienia służebności gruntowej,

2) rekultywacji gruntów,

3) szkód powstałych w uprawach rolnych i drzewostanie

- w wyniku prowadzenia na tych gruntach, przez podmioty uprawnione na podstawie odrębnych przepisów, inwestycji dotyczących budowy infrastruktury przesyłowej ropy naftowej i produktów rafinacji ropy naftowej oraz budowy urządzeń infrastruktury technicznej.

Z kolei art. 21 ust. 1 pkt 120a ustawy o PIT stanowi, że wolne od podatku dochodowego są wynagrodzenia otrzymane za ustanowienie służebności przesyłu w rozumieniu przepisów prawa cywilnego.

Należy tu wskazać, że bezumowne korzystanie z rzeczy ma miejsce, gdy osoba trzecia bez tytułu prawnego wchodzi w strefę uprawnień właścicielskich, a właściciel zostaje pozbawiony faktycznego władztwa nad rzeczą oraz możliwości czerpania z niej pożytków.

W myśl art. 224 par. 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380) samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jej posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne.

Jednak od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również zapłacić wartość tych, które zużył.

Na podstawie art. 225 k.c. obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same, jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest ponadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.

W orzecznictwie przyjmuje się, że wynagrodzenie, o jakim mowa w przywoływanych normach, nie jest odszkodowaniem. Stanowi ono natomiast sposób regulowania stosunków między właścicielem a nieuprawnionym posiadaczem, ochronę interesów właściciela i przywracania zakłóconej równowagi między tymi podmiotami.

Skoro zatem świadczenie (wynagrodzenie) z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy nie ma charakteru odszkodowawczego, to nie może ono korzystać ze zwolnienia przedmiotowego na podstawie żadnego z przepisów zawartych w katalogu zwolnień. Stanowi ono przychód z innych źródeł i podlega wykazaniu w rocznym zeznaniu podatkowym i opodatkowaniu na zasadach ogólnych.

@RY1@i02/2016/074/i02.2016.074.07100060a.802.jpg@RY2@

Linia interpretacyjna

Oprac. Ewa Ciechanowska