Jak fiskus sprawdza ulgę rehabilitacyjną i jak się przed nim bronić

Ulgi podatkowe są wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania. W związku z tym muszą być interpretowane i stosowane ściśle z regułami zapisanymi w przepisach. Wykładnia rozszerzająca jest w tym przypadku niedopuszczalna.

Podatnicy bardzo chętnie korzystają z każdego zwolnienia. Nic w tym dziwnego, bo ulgi pozwalają zmniejszyć wysokość należnych podatków. Jednak każda ulga – w tym omawiana dziś rehabilitacyjna – obwarowana jest pewnymi warunkami, po spełnieniu których możliwe jest skorzystanie z niej.

Kontrole fiskusa w zakresie prawidłowości wykorzystanych zwolnień są częste. Urzędnicy sprawdzają przede wszystkim, czy podatnik miał prawo do danej ulgi oraz czy posiada wymagane prawem dokumenty, uprawniające do odliczenia.

Warto wiedzieć, że organy podatkowe mają sporo czasu na podjęcie czynności kontrolnych, bo aż do momentu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Zobowiązania podatkowe przedawniają się z upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

Ulga rehabilitacyjna przysługuje jedynie osobom niepełnosprawnym lub na utrzymaniu których są osoby niepełnosprawne. Odliczeniu w jej ramach podlegają wydatki na cele rehabilitacyjne oraz związane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych, poniesionych w roku podatkowym.

Warunkiem odliczenia od dochodu wydatków rehabilitacyjnych jest posiadanie przez osobę, której dotyczy wydatek:

● orzeczenia o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności, określonych w odrębnych przepisach, lub

● decyzji przyznającej rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, rentę szkoleniową albo rentę socjalną, albo

● orzeczenia o niepełnosprawności osoby, która nie ukończyła 16 roku życia, wydanego na podstawie odrębnych przepisów.

Osobom, które mają na utrzymaniu osoby niepełnosprawne, ulga rehabilitacyjna będzie przysługiwała, gdy opiekują się: współmałżonkiem, dziećmi własnymi i przysposobionymi, dziećmi obcymi przyjętymi na wychowanie, pasierbami, rodzicami, rodzicami współmałżonka, rodzeństwem, ojczymem, macochą, zięciami i synowymi – jeżeli w roku podatkowym dochody tych osób niepełnosprawnych nie przekraczają 9120 zł.

Zatem gdy urząd skarbowy będzie sprawdzał podatnika, który skorzystał z ulgi rehabilitacyjnej, zacznie od poproszenia podatnika o przedstawienie zaświadczeń potwierdzających niepełnosprawność. Osoba niepełnosprawna, ale bez potwierdzonej niepełnosprawności, nie ma prawa do ulgi.

Konsekwencją kontroli przez fiskusa konkretnych wydatkówmoe być nieuznanie dokonanego odliczenia. W ramach ulgi rehabilitacyjnej od dochodu można odliczyć jedynie te wydatki, które zostały wymienione w ustawie o PIT. Jednym z takich wydatków jest zakup i naprawa indywidualnego sprzętu, urządzeń i narzędzi technicznych niezbędnych w rehabilitacji oraz ułatwiających wykonywanie czynności życiowych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności, z wyjątkiem sprzętu gospodarstwa domowego.

Przy tego typu wydatkach trzeba zwrócić uwagę na to, aby sprzęt miał charakter indywidualny i był niezbędny w rehabilitacji. Określenie w ustawie o PIT: indywidualny sprzęt, urządzenia i narzędzia techniczne niezbędne w rehabilitacji oznacza, że można zaliczyć do nich tylko i wyłącznie sprzęt, urządzenia i narzędzia techniczne, mające cechy sprzętu, urządzeń czy narzędzi o charakterze szczególnym (niestandardowym), konieczne w rehabilitacji osoby niepełnosprawnej i ułatwiające tej osobie wykonywanie czynności życiowych, których utrudnienie wykonania wynika z niepełnosprawności. Oznacza to, że taki sprzęt musi posiadać właściwości leczniczo-rehabilitacyjne.

W konsekwencji, pomiędzy rodzajem nabytego sprzętu a rodzajem niepełnosprawności musi pozostawać ścisły związek, zakupiony sprzęt musi być wykorzystywany (używany) w rehabilitacji oraz służyć przywracaniu sprawności organizmu. Cechą zakupionego sprzętu musi być jego indywidualny charakter.

Od dochodu nie będą mogły być odliczone wydatki, np. na odkurzacz, lodówkę czy robot kuchenny. Nawet jeśli urządzenia te ułatwiają życie, nie można uznać ich za sprzęt rehabilitacyjny. Poza tym ustawa o PIT wyłącza z wydatków do odliczenia te poniesione na sprzęt gospodarstwa domowego.

Gdy urząd skarbowy będzie sprawdzał słuszność odliczenia wydatków na sprzęt rehabilitacyjny, po pierwsze, poprosi o dokument potwierdzający jego wysokość i fakt poniesienia. Po drugie – gdy nie będzie to oczywiste – może żądać od podatnika udowodnienia, że sprzęt ten jest mu niezbędny w rehabilitacji. Jak to udowodnić? Przykładowo, przedstawiając zaświadczenie od lekarza, że dane urządzenie jest konieczne do rehabilitacji.

Częstym wydatkiem rehabilitacyjnym uwzględnianym w rocznych zeznaniach są koszty poniesione na adaptację i wyposażenie mieszkań oraz budynków mieszkalnych stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności. I tu też trzeba uważać na przeprowadzane prace i ich koszty, które podatnik chce ująć w zeznaniu. Remont czy modernizacja muszą być związane z niepełnosprawnością. Może to być np. poszerzenie korytarzy do wielkości wózka inwalidzkiego czy remont łazienki, która ma ułatwić korzystanie z niej niepełnosprawnemu. Trzeba o tym pamiętać, bo urząd skarbowy ma prawo przyjść do mieszkania czy domu i sprawdzić, czy dany remont został wykonany i czy jego cel był związany z rehabilitacją i osobą niepełnosprawną. Urzędnik umówi się z podatnikiem na oględziny nieruchomości.

Warto tu jeszcze wspomnieć o odliczeniu wydatków poniesionych na przystosowanie pojazdów mechanicznych do potrzeb wynikających z niepełnosprawności. Tu podobnie jak przy remontach nieruchomości trzeba uważać. Jak podkreślił WSA w Gdańsku w wyroku z 10 lutego 2009 r. (sygn. akt I SA/Gd 855/08), w przypadku pojazdów mechanicznych za wydatki na cele rehabilitacyjne mogą być uznane tylko i wyłącznie te wydatki, które dotyczą przystosowania pojazdu mechanicznego do potrzeb wynikających z niepełnosprawności. Wydatek na zakup samochodu osobowego z automatyczną skrzynią biegów nie podlega odliczeniu w ramach ulgi rehabilitacyjnej.

Na koniec kilka słów o odliczeniu ulgi rehabilitacyjnej w ramach limitu. Pewne wydatki rehabilitacyjne mogą być bowiem odliczone tylko do kwoty 2280 zł rocznie. Dotyczy to wydatków poniesionych na opłacenie przewodnika, psa przewodnika oraz dojazdy samochodem osobowym na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne. I przy ostatnim przypadku się zatrzymajmy, bo to jeden z najpopularniejszych wydatków odliczanych przez osoby niepełnosprawne w zeznaniu podatkowym.

I od razu ważna uwaga: ulga rehabilitacyjna nie przysługuje z samego faktu inwalidztwa i posiadania samochodu osobowego wykorzystywanego także dla potrzeb osoby niepełnosprawnej. Określone wydatki muszą być faktycznie poniesione i to na określone cele.

Co ważne, przy wydatkach limitowanych podatnicy nie muszą gromadzić specjalnej dokumentacji potwierdzającej poniesienie wydatków. Jednak – jak zauważył WSA w Białymstoku w wyroku z 17 grudnia 2008 r. (sygn. akt I SA/Bk 246/08), w przypadku wydatków, których wysokość jest limitowana, ustawodawca nie wymaga dokumentu ponoszonych wydatków, co nie oznacza, że podatnik może skorzystać z ulgi bez konieczności ponoszenia wydatków na wskazane cele oraz bez obowiązku udowodnienia faktu ich poniesienia.

Brak konieczności gromadzenia dokumentów nie oznacza, że podatnik z urzędu wpisuje limit w rocznym PIT. Urząd skarbowy może poprosić podatnika o udowodnienie faktu, że dojeżdżał samochodem na niezbędne zabiegi rehabilitacyjne i poniósł na ten cel określone wydatki. Wtedy podatnik powinien przedstawić urzędowi każdy dokument, który te fakty potwierdzi. Może to być np. kserokopia karty zabiegowej.

Przykłady wydatków rehabilitacyjnych