Jak rozliczać straty w PIT-38

Odkąd dochody z inwestycji giełdowych są opodatkowane, inwestorzy szukają sposobów na możliwe jak najbardziej efektywne zmniejszenie zobowiązania podatkowego dla fiskusa. Mimo wielu niejasności, a także różnego traktowania podatników uzyskujących dochody z różnych źródeł, przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z korzyścią dla inwestorów umożliwiają im rozliczanie strat poniesionych w wyniku dokonywanych inwestycji. Ta możliwość zredukowania poniesionych strat w pewnym stopniu niweluje psychologiczną barierę przed dalszym inwestowaniem, co szczególnie mogło nasilić się przy okazji ostatnich głębokich i długotrwałych spadków na giełdach (od jesieni 2007 do zimy 2009 roku).

Generalna zasada rozliczania strat w zakresie inwestycji giełdowych określa, że o wysokość straty ze źródła przychodów, poniesionej w roku podatkowym, można obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym że wysokość obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50 proc. kwoty tej straty.

Reguła ta ma zastosowanie do strat z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną, papierów wartościowych, w tym pożyczonych papierów wartościowych (tzw. sprzedaż krótka), odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz realizacji praw z nich wynikających, a także z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Straty uwzględnia się w rocznym zeznaniu podatkowym PIT-38 (do tego celu przewidziana jest w druku pozycja 29 w części D - obliczenie zobowiązania podatkowego). W przypadku rozliczenia za 2009 r. wpisane mogą być tam straty wykazane przez podatników w latach 2004-2008. Oznacza to, że jeżeli inwestor za okres bessy, tj. za lata 2007-2008 wykazał stratę, to dochód osiągnięty za 2009 rok może zostać zmniejszony o 50 proc. kwoty straty każdego z tych okresów. Kwoty te podlegają sumowaniu, ale w praktyce inwestorzy mogą mieć problemy z prawidłową kompensacją strat.

Co do zasady podatnicy mogą dla celów obliczenia dochodu z tytułu inwestycji kapitałowych uwzględniać straty poniesione w latach ubiegłych z tego samego źródła. Katalog źródeł przychodów, które mogą podlegać równoważeniu, określa art. 9 ust. 6 ustawy o PIT. Tym samym oznacza to, że w zeznaniu PIT-38 mogą być skompensowane (połączenie dochodów i strat) zyski z tytułu jednego rodzaju inwestycji (np. realizacji praw wynikających z papierów wartościowych czy instrumentów pochodnych) ze stratami z tytułu inwestycji, których przedmiotem są inne aktywa (np. ze sprzedaży udziałów i akcji w spółkach kapitałowych). Te dwie, wydawałoby się różne inwestycje pod względem przedmiotowym, mieszczą się w kategorii jednego źródła przychodów z kapitałów pieniężnych.

Nie oznacza to jednak jeszcze, że absolutnie wszystkie przychody uzyskane ze źródeł kapitały pieniężne mogą być wzajemnie kompensowane. Dochody z kapitałów pieniężnych dzieli się przede wszystkim ze względu na sposób opodatkowania - naliczenie i odprowadzenie zryczałtowanego 19-proc. podatku przez odpowiedniego płatnika oraz w drodze samoopodatkowania liniową stawką 19 proc. przez osobę fizyczną uzyskującą przychody z określonych źródeł.

I właśnie w odniesieniu do popularnych form inwestowania (oszczędzania) dochody takie jak: odsetki z rachunków bankowych oraz dochody wynikające ze wzrostu ceny jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych są rozliczane przez banki oraz towarzystwa funduszy inwestycyjnych, będące płatnikami. W przypadku zryczałtowanego podatku pobieranego przez płatnika podatnik nie musi wykazywać w zeznaniu przychodów ani również podatku od tych przychodów.

Pewne wątpliwości co do wzajemnego rozliczania dochodów i strat może budzić kwestia lokowania środków w fundusze inwestycyjne. Przepis art. 30a ust. 5 ustawy o PIT zakazuje pomniejszania dochodu z udziału w funduszach kapitałowych o stratę z takich funduszy lub inne straty z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych poniesione w roku podatkowym oraz w latach poprzednich. O straty z funduszy inwestycyjnych nie można pomniejszyć również dochodów z papierów wartościowych. W tym przypadku jednak przepisy pozostają niejasne, a organy podatkowe kwestionują taki sposób wzajemnego rozliczenia dochodów i strat.

Kwotę straty z inwestycji giełdowych wykazuje się w zeznaniu PIT-38, które jest składane indywidualnie (nie jest możliwe wspólne rozliczenie przez małżonków przychodów podlegających wykazaniu w tej deklaracji). Nie ma również możliwości rozliczenia straty poniesionej w związku z inwestycjami w akcje czy instrumenty pochodne z dochodami z innych źródeł, takich jak na przykład ze stosunku pracy, umów cywilnoprawnych, praw autorskich albo działalności gospodarczej.

Kwotę straty poniesionej za dany rok podatkowy inwestor oblicza na podstawie informacji PIT-8C wystawianej przede wszystkim przez domy maklerskie prowadzące indywidualny rachunek maklerski inwestora. Strata powstanie, kiedy uzyskane przez inwestora przychody są niższe od kosztów uzyskania przychodów, tj. gdy cena, po której zostały zbyte papiery wartościowe, jest niższa od ceny nabycia tych papierów.

Istotne jest, że prawo do odliczenia kwoty straty z inwestycji giełdowych uzyskuje inwestor, tylko jeśli uwzględnił ją w poprzednim zeznaniu podatkowym. Niewykazanie straty w zeznaniu i próba odliczenia tej straty przez inwestora w kolejnych latach podatkowych będzie naruszeniem przepisów podatkowych.

Przy wpisywaniu straty do zeznania podatkowego istotne jest również to, że kwota straty nie może przekraczać kwoty dochodu wykazanego w poz. 27 zeznania PIT-38 (część C - dochody/straty).

● papiery wartościowe (akcje, obligacje),

● pochodne instrumenty finansowe,

● certyfikaty inwestycyjne

● transakcje walutowe oparte na instrumentach finansowych

● udziały w spółkach posiadających osobowość prawną

Straty z lat ubiegłych wpisuje się w PIT-38 w części D, poz. 28

● 50 proc. kwoty straty z danego roku oraz nie więcej niż dochód uzyskany w 2009 roku (poz. 27)

● pozostałe 50 proc. kwoty straty przechodzi do odliczenia na kolejny rok

2007 rok - strata ze sprzedaży akcji: 4000 zł

2008 rok - strata na pochodnych instrumentach finansowych: 6000 zł

2009 rok - dochód: 10 000 zł

●

poz. 29 (straty z lat ubiegłych): 50 proc. x 4000 zł + 50 proc. x 6000 zł = 5000 zł

poz. 30 (podstawa obliczenia podatku): 10 000 zł - 5000 zł = 5000 zł

poz. 35 (podatek od dochodów): 5000 zł x 19 proc. = 950 zł

●

1900 zł - kwota podatku do zapłaty, gdy nie zostaną uwzględnione straty z lat poprzednich

2000 zł + 3000 zł - tyle maksymalnie podatnik może odliczyć z tytuły niewykorzystanych strat od dochodów uzyskanych w 2010 roku

- tyle wynosi podatek z odpłatnego zbycia instrumentów finansowych lub realizacji prawa z nich wynikających

przemysław.molik@infor.pl

Art. 9 ust. 6; art. 17 ust. 1; art. 30a ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).