Od odsetek od opóźnionych odszkodowań trzeba zapłacić PIT

Zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych dotyczą także odszkodowań oraz wypłaconych odsetek. Jednak z tego prawa nie zawsze można skorzystać, co w praktyce budzi wiele wątpliwości. Problem dotyczy opodatkowania zasądzonych odsetek tytułem opóźnienia w wypłacie odszkodowania. Zgodnie z przepisami w takim przypadku wypłacone odszkodowanie objęte jest zwolnieniem z podatku, natomiast odsetki nie.

Ze zwolnienia z podatku można korzystać na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT, jeżeli wysokość otrzymywanych odszkodowań lub zasady ich ustalania wynikają z przepisów odrębnych (z pewnymi wyjątkami). Ponadto zwolnienie z opodatkowania obejmuje odszkodowania wypłacone na podstawie wyroku sądowego.

Podatku nie trzeba płacić również od odszkodowań w postaci rent otrzymanych na postawie przepisów prawa cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia przez poszkodowanego, który utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość.

Ustawodawca zdecydował o zwolnieniu z opodatkowania jedynie odsetek:

● z tytułu nieterminowej wypłaty wynagrodzeń i świadczeń z tytułów, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT (tj. z pracy, emerytur i rent) - art. 21 ust. 1 pkt 95 ustawy o PIT,

● otrzymanych w związku ze zwrotem nadpłaconych zobowiązań podatkowych i innych należności budżetowych, a także oprocentowanie zwrotu różnicy podatku od towarów i usług - art. 21 ust. 1 pkt 111 ustawy o PIT,

● od papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa oraz obligacji emitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, w części odpowiadającej kwocie odsetek zapłaconych przy nabyciu tych papierów wartościowych od emitenta - art. 21 ust. 1 pkt 119 ustawy o PIT.

Regulacje dotyczące odsetek za zwłokę znajdują się w art. 481 kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł szkody i opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Odsetki za zwłokę (opóźnienie) stanowią świadczenie uboczne, niezależne od tego, czy i w jakiej wysokości podatnik poniósł szkodę.

Jak podkreśliło Ministerstwo Finansów w odpowiedzi na interpelację poselską (nr 11189/09), odsetek za zwłokę nie można utożsamiać z odszkodowaniem (naprawieniem szkody), stąd otrzymane odsetki za zwłokę w wykonywaniu zobowiązania cywilnoprawnego są - co do zasady - przychodem wierzyciela podlegającym opodatkowaniu. Potwierdził to NSA w wyroku z 9 stycznia 2007 r. (sygn. akt II FSK 36/06), stwierdzając, że posłużenie się w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT jedynie pojęciem odszkodowania, bez użycia słowa odsetki powoduje, że jedynie odszkodowania, a nie odsetki, mogą być uznane za zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych. Oznacza to, że otrzymane odsetki za zwłokę są przychodem podlegającym opodatkowaniu.

Wyjątek od powyższej reguły stanowią jedynie odsetki, które wolą ustawodawcy zostały wprost wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych. Mowa tu m.in. o wspomnianych odsetkach z tytułu nieterminowej wypłaty wynagrodzeń i świadczeń z tytułów, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1, tj. stosunku służbowego, stosunku pracy, spółdzielczego stosunku pracy, członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, pracy nakładczej oraz emerytury lub renty (art. 21 ust. 1 pkt 95 ustawy).

Przez rentę rozumie się łączną kwotę świadczeń rentowych wraz ze wzrostami i dodatkami, z wyłączeniem dodatków rodzinnych i pielęgnacyjnych oraz dodatków dla sierot zupełnych do rent rodzinnych. Przytoczona definicja nie ogranicza zatem pojęcia renty wyłącznie do świadczeń rentowych wypłacanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Obejmuje również renty mające charakter odszkodowawczy, otrzymane na podstawie przepisów prawa cywilnego. Potwierdziło to Ministerstwo Finansów w odpowiedzi na interpelację poselską (nr 1712/08).

W związku z tym zwolnienia z podatku obejmują zarówno odszkodowania w postaci renty otrzymane na podstawie przepisów prawa cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia przez poszkodowanego, który utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, jak i odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty renty, gdyż mieszczą się one w zakresie art. 21 ust. 1 pkt 95 ustawy o PIT. Natomiast odsetki od nieterminowej wypłaty świadczeń innych niż z tytułów wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy podlegają opodatkowaniu.

Można uznać, że ustawodawca nierówno traktuje poszkodowanych, którzy na mocy wyroku sądu w sprawach cywilnych uzyskali rekompensatę za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia wraz z odsetkami. W przypadku zasądzenia renty odszkodowawczej zarówno świadczenie, jak i odsetki są zwolnione z PIT. Z fiskusem nie trzeba rozliczać się także z tytułu otrzymanego na mocy wyroku sądu jednorazowego odszkodowania. Jednak już odsetki ustawowe wypłacone z tytułu nieterminowej wypłaty zasądzonego odszkodowania stanowią opodatkowany przychód. Odsetki od jednorazowego odszkodowania podlegają opodatkowaniu jako przychód z innych źródeł na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT.

1. Otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem:

● określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,

● odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,

● odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,

● odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,

● odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,

● odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej,

● odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe (art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT),

2. Odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego (art. 21 ust. 1 pkt 3a ustawy o PIT),

3. Inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień:

● otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,

● dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT),

4. Odszkodowania w postaci renty otrzymane na podstawie przepisów prawa cywilnego w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia przez poszkodowanego, który utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej, albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość (art. 21 ust. 1 pkt 3c ustawy o PIT).

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 21 ust. 1 pkt 3-3c, pkt 95 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).