Z ulgi skorzysta więcej podatników

W rozliczeniu z fiskusem za 2009 rok podatnicy po raz pierwszy będą odliczać ulgę prorodzinną na nowych zasadach. Zmiany najbardziej odczują podatnicy, którzy nabyli prawo do ulgi w trakcie roku podatkowego (np. zostali rodzicami w październiku). Osoby te nie będą mogły obniżyć podatku o pełną kwotę ulgi, która w rozliczeniu podatku dochodowego za 2009 rok wynosi 1112,04 zł. Zamiast tego dokonają odliczeń wyłącznie za miesiące, w których wychowywali dziecko. Nie będą też mogli zrobić tego za pośrednictwem płatnika. Jednocześnie będzie też większe grono osób uprawnionych do ulgi. Są to osoby pełniące funkcję rodziny zastępczej oraz opiekunowie prawni.

Więcej uprawnionych

Zasady korzystania z ulgi prorodzinnej reguluje znowelizowany od 1 stycznia 2009 r. art. 27f ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.). Przepis ten w obecnym brzmieniu przyznaje prawo do ulgi większej liczbie podatników. W rozliczeniu z fiskusem za 2009 rok odliczenia mogą dokonać nie tylko rodzice, ale również opiekunowie prawni i osoby pełniące funkcję rodziny zastępczej. Dotychczas przywilej ten przysługiwał wyłącznie podatnikom wychowującym własne lub przysposobione dzieci.

Rozszerzenie uprawnienia do odliczenia ulgi na rodziny zastępcze dotyczy zarówno podatników sprawujących tę funkcję na podstawie orzeczenia sądu, jak i zawartej umowy ze starostą. Umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej następuje co do zasady na podstawie orzeczenia sądu. Jednak w przypadku pilnej konieczności zapewnienia dziecku opieki zastępczej umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej jest możliwe na wniosek lub za zgodą rodziców dziecka, na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej między rodziną zastępczą a starostą właściwym ze względu na miejsce zamieszkania tej rodziny. O zawartej umowie starosta zawiadamia niezwłocznie sąd.

Ulga od tego roku przysługuje również opiekunom prawnym dziecka, którzy zostali ustaleni prawomocnym orzeczeniem sądu. Opieka ustanawiana jest dla osoby małoletniej (takiej, która nie ukończyła 18 lat) przez sąd opiekuńczy. Dzięki zmianie przepisów z ulgi prorodzinnej będą mogli skorzystać np. dziadkowie lub rodzeństwo, którzy po śmierci rodziców zostali ustanowieni prawnymi opiekunami dziecka. Do tej pory osoby te nie miały prawa do odliczenia ulgi, pomimo faktycznego wychowywania dziecka i ponoszenia wszelkich związanych z tym ciężarów. Ulga przysługuje podatnikowi, który w roku podatkowym pełnił funkcję opiekuna prawnego, jeżeli dziecko z nim zamieszkiwało. Nie wystarczy zatem sam fakt prawomocnego ustanowienia opieki nad dzieckiem.

Opiekunowie prawni odliczają ulgę prorodzinną wyłącznie na dzieci małoletnie, gdyż tylko w stosunku do takich dzieci zastosowanie może mieć instytucja opieki prawnej. Inaczej jest w przypadku pełnienia funkcji rodziny zastępczej, która z mocy prawa ustaje z dniem osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości, z zastrzeżeniem wypadku gdy dziecko po osiągnięci pełnoletniości kontynuuje naukę i pozostaje w rodzinie zastępczej. Osoby pełniące funkcję rodziny zastępczej mogą zatem na ogólnych zasadach odliczać ulgę również na dzieci pełnoletnie do ukończenia 25 lat, uczące się.

Wysokość ulgi

Wysokość ulgi określa się proporcjonalnie do liczby miesięcy wychowywania dziecka. Do tej pory podatnicy objęci ulgą mogli zawsze odliczyć jej pełną kwotę.

Począwszy od rozliczeń podatkowych za 2009 rok, odliczenie przysługuje za każdy miesiąc kalendarzowy, w którym podatnik wykonywał władzę rodzicielską, pełnił funkcję rodziny zastępczej albo sprawował opiekę prawną. Kwota ulgi za każdy miesiąc wynosi 1/6 kwoty zmniejszającej podatek, o której mowa w pierwszym przedziale skali podatkowej, czyli 92,67 zł (1/6 z 556,02 zł). Przykładowo podatnik, któremu dziecko urodziło się we wrześniu tego roku, będzie mógł odliczyć od podatku ulgę wyłącznie za cztery miesiące, tj. 370,68 zł.

Sprawa komplikuje się w sytuacji, gdy w tym samym miesiącu kalendarzowym w stosunku do dziecka wykonywana była zarówno władza rodzicielska, jak i pełniona funkcja rodziny zastępczej albo sprawowana opieka prawna. W takiej sytuacji każdemu z podatników przysługuje odliczenie w kwocie stanowiącej 1/30 kwoty 92,67 zł za każdy dzień sprawowania pieczy.

Odliczenie nie przysługuje, poczynając od miesiąca kalendarzowego, w którym dziecko:

●  na podstawie orzeczenia sądu zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych,

●  wstąpiło w związek małżeński.

W rezultacie tylko osoby, które przez cały rok podatkowy sprawowały władzę rodzicielską, funkcję opiekuna prawnego lub rodziny zastępczej mają prawo odliczyć pełną kwotę ulgi, tj. za 12 miesięcy w wysokości 1112,04 zł.

Rozliczanie przez płatnika

W rozliczeniach podatkowych za 2007 i 2008 rok istniała możliwość rozliczenia ulgi prorodzinnej za pośrednictwem pracodawcy w sporządzanym przez niego rocznym obliczeniu podatku dochodowego (PIT-40). Wystarczyło złożyć pracodawcy oświadczenie określające liczbę wychowywanych dzieci i przysługującą kwotę ulgi. Możliwość ta została zniesiona, począwszy od rozliczeń podatkowych za 2009 rok. Odliczanie ulgi przez płatników miało bowiem swoje wady. Skorzystanie z wysokiej ulgi prorodzinnej zwykle skutkuje powstaniem nadpłaty podatku. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jeżeli z obliczenia rocznego wynika nadpłata, pracodawca zalicza ją na poczet zaliczki należnej za marzec, a jeżeli po pobraniu tej zaliczki pozostaje nadpłata, płatnik zwraca ją podatnikowi w gotówce. W konsekwencji ekonomiczny ciężar zwrotu tych nadpłat często musiał ponosić pracodawca rozliczający swoich pracowników. Z tego względu ustawodawca zlikwidował możliwość odliczenia ulgi prorodzinnej przez pracodawcę w PIT-40 od rozliczeń podatkowych składanych za 2009 rok. Podatnik, który zamierza z tej ulgi skorzystać, musi zatem samodzielnie złożyć zeznanie podatkowe.

Dokumentowanie ulgi

Od tego roku w ustawie o PIT obowiązują także przepisy regulujące zasady dokumentowania prawa do odliczenia ulgi prorodzinnej. Odliczenia dokonuje się w zeznaniu, podatkowym, podając liczbę dzieci i ich numery PESEL, a w przypadku braku tych numerów - imiona, nazwiska oraz daty urodzenia dzieci. Na żądanie organów podatkowych lub organów kontroli skarbowej, podatnik jest obowiązany przedstawić zaświadczenia, oświadczenia oraz inne dowody niezbędne do ustalenia prawa do odliczenia.

Dokumenty te powinny potwierdzać zarówno prawo do odliczenia ulgi przez podatnika, jak i jej wysokość. Podatnik może przedstawić w tym celu m.in. odpis aktu urodzenia dziecka, zaświadczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka, odpis orzeczenia sądu o ustaleniu rodziny zastępczej lub umowę zawartą między rodziną zastępczą a starostą, a w przypadku dzieci pełnoletnich, do ukończenia 25 lat także zaświadczenie o uczęszczaniu dziecka do szkoły. Do końca 2008 roku w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych brak było wyraźnej regulacji uprawniającej organy podatkowe do żądania dokumentów na potwierdzenie prawidłowości dokonanego odliczenia z tytułu ulgi na dzieci, co często poczytywane było za brak uprawnienia. Obecnie nie ma wątpliwości, że podatnik odliczający ulgę na dzieci ma obowiązek jej udokumentowania, podobnie jak to jest w przypadku innych ulg i odliczeń podatkowych.

Podatnicy uprawnieni do ulgi

Prawo do odliczenia ulgi prorodzinnej za 2009 rok przysługuje podatnikowi, który w roku podatkowym:

●  wykonywał władzę rodzicielską,

●  sprawował opiekę poprzez pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą,

●  pełnił funkcję opiekuna prawnego, jeżeli dziecko z nim zamieszkiwało,

Dzieci objęte ulgą

●  małoletnie,

●  bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

●  do ukończenia 25 roku życia uczące się w szkołach (polskich lub zagranicznych), jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu według skali podatkowej (z wyjątkiem renty rodzinnej) lub na zasadach w art. 30b ustawy o PIT w łącznej wysokości przekraczającej 3089 zł.

Przepisy dotyczące ulgi prorodzinnej stosuje się do podatników utrzymujących pełnoletnie dzieci, w związku z wykonywaniem przez tych podatników ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego oraz w związku ze sprawowaniem funkcji rodziny zastępczej.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl