Przychodu od jednostek nabytych w drodze spadku nie pomniejsza się o koszty nabycia

Celem funkcjonowania funduszy inwestycyjnych otwartych jest zbywanie jednostek uczestnictwa i dokonywanie ich odkupienia na żądanie uczestnika funduszu. Z chwilą odkupienia jednostki uczestnictwa są umarzane z mocy prawa. Jednostki uczestnictwa nie mogą być zbywane przez uczestnika na rzecz osób trzecich, mogą być jednak przedmiotem zastawu i podlegają dziedziczeniu.

Podstawą spadkobrania jednostek po zmarłym uczestniku jest przedstawienie w placówce dystrybuującej jednostki danego funduszu aktu zgonu uczestnika, prawomocnego postanowienia sądu stwierdzającego nabycie praw do spadku oraz prawomocnego postanowienia sądu o dziale spadku albo pisemnej umowy zawartej przez spadkobierców o dziale spadku.

Przepisy o funkcjonowaniu funduszy inwestycyjnych przewidują również możliwość dokonania zapisu na wypadek śmierci i tym na podstawie pisemnej dyspozycji wskazania osoby, która w razie śmierci uczestnika będzie uprawniona do otrzymania środków z tytułu odkupienia przez fundusz jednostek uczestnictwa z rejestru zmarłego. W takim wypadku fundusz na żądanie osoby wskazanej w dyspozycji obowiązany jest odkupić jednostki uczestnictwa uczestnika zapisane w rejestrze uczestników funduszu do wartości nie wyższej niż przypadające na ostatni miesiąc przed śmiercią uczestnika funduszu 20-krotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszane przez prezesa GUS, oraz nieprzekraczającej łącznej wartości jednostek uczestnictwa zapisanych w rejestrze uczestnika.

Wskazanie przez uczestnika osoby uprawnionej w dyspozycji powoduje wyłączenie środków objętych dyspozycją na wypadek śmierci z masy spadkowej po uczestniku.

Nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek śmierci podlega przepisom ustawy o podatku od spadku i darowizn. Obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu jednostek uczestnictwa określonych z chwilą śmierci uczestnika funduszu. Podstawą opodatkowania jest wartość jednostek uczestnictwa, którą przyjmuje się w wysokości ustalonej przez fundusz inwestycyjny, zgodnie z przepisami ustawy o funduszach inwestycyjnych.

W przypadku nabycia jednostek w drodze postępowania spadkowego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu. W przypadku gdy nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej na fakt nabycia.

Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca, zgodnie z ogólnymi zasadami przewidzianymi w ustawie o podatku od spadków i darowizn.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przychody z tytułu udziału w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 1c tego artykułu zaliczają się do grupy przychodów z kapitałów pieniężnych. Zryczałtowanemu podatkowi dochodowemu podlegają wszelkie dochodu z tytułu udziału w funduszach kapitałowych, uzyskane w Polsce, zgodnie z art. 30a ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT, z zastrzeżeniem przedmiotowych zwolnień przewidzianych w ustawie o PIT. Podatek odprowadza właściwe towarzystwo jako płatnik.

Wskazane wyżej zastrzeżenia określają, że nie ustala się przychodu w przypadku konwersji (zamiany) jednostek między subfunduszami tego samego funduszu inwestycyjnego. Zwolnione od podatku dochodowego są również dochody z tytułu udziału w funduszach, jeżeli dochody te są wypłacane podatnikowi na podstawie umów zawartych lub zapisów dokonanych przez podatnika przed 1 grudnia 2001 r.

W przypadku opodatkowania dochodu z jednostek uczestnictwa nabytych w drodze spadku zasadniczym problemem jest, czy opodatkowaniu podlega dochód czy też przychód. Praktyka różnych TFI w tej kwestii nie jest jednak jednolita. W ostatnich indywidualnych interpretacjach prawa podatkowego organy podatkowe stwierdzają, że przy opodatkowaniu jednostek uczestnictwa nabytych w drodze spadku należy rozpoznawać tylko przychód bez pomniejszania go o koszty.

Zgodnie z interpretacją dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 13 października 2008 r. (sygn. IPPB2 /415-993/08-5/SP), przy nabyciu jednostek uczestnictwa w drodze spadku nie rozpoznaje się kosztów ich nabycia. Fundusz w przypadku złożenia zlecenia odkupienia tych jednostek nabytych przez podatnika w drodze dziedziczenia powinien ustalić podstawę opodatkowania, przyjmując, że przychód równy będzie dochodowi. Oznacza to, że opodatkowaniu podlega cała kwota otrzymana ze zbycia odziedziczonych jednostek uczestnictwa funduszu, niepomniejszona o wydatki na nabycie tych jednostek poniesionych przez spadkodawcę. Obciążony podatkiem zostaje więc przychód, a nie faktyczny zysk wynikający ze wzrostu cen jednostek.

Organ kierował się argumentacją, że aby dany wydatek mógł zostać zaliczony do kosztów uzyskania przychodu, to wydatek ten powinien zostać poniesiony przez podmiot uzyskujący przychód ze zbycia przedmiotowych jednostek uczestnictwa, tj. przez spadkobiercę. Spadkobierca faktycznie jednak nie wydatkował kwoty na nabycie tych jednostek.

Zgodnie z tym towarzystwa zarządzające funduszami inwestycyjnymi odkupujące jednostki uczestnictwa od spadkobiercy jako płatnicy zryczałtowanego 19-proc. podatku dochodowego przy ustalaniu podstawy opodatkowania nie powinny brać pod uwagę kwoty wydatkowanej na nabycie jednostek uczestnictwa przez spadkodawcę.

Podatnik, nabywając jednostki uczestnictwa w drodze spadku, nie ponosi kosztów ich nabycia, w związku z tym fundusz w przypadku odkupienia jednostek nabytych przez podatnika w drodze dziedziczenia powinien ustalić podstawę opodatkowania, przyjmując, iż przychód równy będzie dochodowi.