Z jakich nowych zwolnień podatkowych można korzystać w 2009 roku

Znowelizowany od 1 stycznia 2009 r. katalog zwolnień od podatku dochodowego obejmuje nie tylko określone rodzaje odszkodowań, lecz także zadośćuczynienia. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 21 ust. 1 pkt 3, 3a i 3b ustawy o PIT zwolnione z opodatkowania są zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw (z pewnymi wyjątkami); zadośćuczynienia otrzymane na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego; inne zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie (z pewnymi wyjątkami).

Dotychczasowe przepisy wprost zwalniały z podatku jedynie określone odszkodowania. Tymczasem w prawie cywilnym istnieją dwa pojęcia: odszkodowanie (za szkodę majątkową) i zadośćuczynienie (za szkodę niemajątkową). Zadośćuczynienia nie były wyraźnie objęte zwolnieniami. W praktyce urzędy skarbowe często odmawiały podatnikom stosowania zwolnienia dla uzyskanego zadośćuczynienia, co budziło liczne spory. Choć zdarzały się i takie urzędy, które twierdziły, że pojęcie odszkodowania zawarte w przepisach ustawy o PIT odnosi się również do zadośćuczynienia. Nowelizacja ustawy o PIT z 6 listopada 2008 r. jednoznacznie rozstrzygnęła wątpliwości.

Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała świadczenia nienależnie, jest zobowiązana do ich zwrotu. Jednak organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Dotyczy to sytuacji, w których zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W świetle znowelizowanego od 1 stycznia 2009 r. brzmienia art. 21 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT w przypadku umorzenia nienależnie pobranych świadczeń nie powstanie obowiązek zapłaty podatku. Zwolnienie podatkowe obejmuje bowiem świadczenia otrzymane, a nie jak to miało miejsce przed zmianą wypłacone.

W poprzednim stanie prawnym w przypadku umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych po stronie podatnika występował przychód podlegający opodatkowaniu. Organy podatkowe stały na stanowisku, że kwota umorzonych nienależnie pobranych świadczeń świadczeniobiorców jest przychodem z innych źródeł, a świadczeniobiorca uzyskuje przychód w wysokości umorzonego nienależnie pobranego świadczenia. W związku z tym gminy w takich wypadkach miały obowiązek sporządzenia informacji o wysokości przychodów z innych źródeł na druku PIT-8C dla świadczeniobiorcy w terminie do końca lutego roku następującego po roku podatkowym, w którym dokonano umorzenia.

Alimenty na rzecz dzieci, bez względu na wiek, które otrzymują dodatek pielęgnacyjny lub rentę socjalną od 1 stycznia 2009 r., zostały w całości zwolnione z opodatkowania. Wcześniej podatkowe zwolnienie w przypadku takich dzieci było uzależnione od otrzymywania przez nie wyłącznie zasiłku pielęgnacyjnego.

Obecnie katalog świadczeń uprawniających do zwolnienia wypłacanych alimentów z podatku jest szerszy i obejmuje również dodatek pielęgnacyjny oraz rentę socjalną. Ze zwolnienia w pełnej wysokości w dalszym ciągu korzystają też alimenty wypłacone na rzecz dzieci, które nie ukończyły 25 lat.

W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych od 1 stycznia 2009 r. zostało zapisane zwolnienie dla kwot stanowiących zwrot kosztów z tytułu opieki nad dzieckiem lub osobą zależną. Chodzi tu o kwoty otrzymane na podstawie przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych do tych ustaw, finansowane z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego lub z budżetu Unii Europejskiej. Zwolnienie ma zatem zastosowanie m.in. do kwot refundacji kosztów opieki nad dzieckiem lub dziećmi do lat siedmiu, dla bezrobotnego, który podjął zatrudnienie lub inną pracę zarobkową lub został skierowany na staż, przygotowanie zawodowe dorosłych lub szkolenie oraz pod warunkiem osiągania z tego tytułu miesięcznie przychodów nieprzekraczających minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Wcześniej takie świadczenia podlegały zwolnieniu z podatku na podstawie rozporządzenia ministra finansów z 14 marca 2008 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych od niektórych dochodów (przychodów).

W przypadku alimentów wypłacanych na rzecz osób dorosłych ustawa o PIT reguluje zwolnienie do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 700 zł. Przed 1 stycznia 2009 r. z limitowanego zwolnienia korzystały wyłącznie alimenty ustalone w wyroku sądowym. Taka regulacja powodowała zróżnicowanie opodatkowania osób w zależności od tego, czy wypłacane im alimenty zasądził sąd, czy uzyskały je w wyniku ugody zawartej przed sądem. Przepisy uległy zmianie od 1 stycznia 2009 r. Począwszy od tego roku, zwolnieniem podatkowym zostały również objęte alimenty wypłacane na podstawie zawartej przed sądem ugody.

Od początku 2009 roku gry i zakłady wzajemne urządzane i prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego są objęte tymi samymi zwolnieniami podatkowymi co gry organizowane w Polsce.

Oznacza to, że ze zwolnienia korzystają wygrane w kasynach gry, wideoloteriach, grach na automatach, grach na automatach o niskich wygranych oraz grach bingo pieniężne i fantowe w całości. Natomiast wygrane w grach liczbowych, loteriach pieniężnych, grze telebingo, zakładach wzajemnych, loteriach promocyjnych, auditeksowych i fantowych - jeżeli jednorazowa wartość tych wygranych nie przekracza 2280 zł. Warunkiem zwolnienia jest urządzanie i prowadzenie gier przez uprawniony podmiot na podstawie przepisów o grach i zakładach wzajemnych obowiązujących w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Konieczne jest także istnienie podstawy prawnej do wymiany informacji przez polskie organy podatkowe z organami podatkowymi państwa, na którego terytorium loterie, gry lub zakłady wzajemne są urządzane i prowadzone.

Zmiana przepisów wynikała z konieczności dostosowania polskich przepisów do regulacji wspólnotowych. Komisja Europejska zarzuciła Polsce niezgodne z prawem unijnym różnicowanie opodatkowania wygranych w loteriach, grach i zakładach wzajemnych w zależności od tego, czy dochody te zostały uzyskane na terytorium Polski czy poza nim.

Od 1 stycznia 2009 r. zwolnione z podatku są nagrody uzyskane przez podatnika za wybitne osiągnięcia z dziedziny nauki, kultury i sztuki oraz z tytułu działalności na rzecz praw człowieka. Zwolnienie dotyczy jednak wyłącznie części nagrody przekazanej przez podatnika na rzecz instytucji realizującej cele określone w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego i jest obwarowane kilkoma warunkami.

Konieczne jest także udokumentowanie wysokości przekazanej nagrody dowodem wpłaty na rachunek bankowy obdarowanej instytucji, a w przypadku innej niż pieniężna - dokumentem, z którego wynika wartość przekazanej nagrody oraz oświadczenie obdarowanej instytucji o przyjęciu. Ponadto nagroda musi zostać przekazana najpóźniej do dnia upływu terminu do złożenia zeznania podatkowego, składanego za rok podatkowy, w którym podatnik nagrodę otrzymał.

W wyniku ostatniej nowelizacji ustawy o PIT z podatku zostały zwolnione świadczenia otrzymane przez osoby fizyczne z tytułu jednorazowej pomocy materialnej finansowanej ze środków budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego w związku z zaistniałym zdarzeniem losowym. Nowy przepis miał zastosowanie już do dochodów uzyskanych od stycznia 2008 r.

W dalszym ciągu zwolnieniem objęte są także zapomogi otrzymane w przypadku indywidualnych zdarzeń losowych lub klęsk żywiołowych, przy czym zwolnienie to jest limitowane do wysokości nieprzekraczającej 2280 zł. Nadwyżka ponad tę kwotę podlega opodatkowaniu.