Jak skorzystać z abolicji podatkowej i rozliczyć dochody zagraniczne

Podatnicy, którzy w 2008 roku pracowali za granicą i podlegają w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, muszą rozliczyć zarobione pieniądze w polskim urzędzie skarbowym. Ostatnim dniem na złożenie rocznego PIT jest 30 kwietnia 2009 r. Dochody zagraniczne trzeba wykazać w formularzu PIT-36 i dołączyć do niego załącznik PIT/ZG, czyli informację o uzyskanym poza krajem dochodzie i zapłaconym tam podatku.

Podatnicy, którzy zarabiali za granicą, mogą skorzystać z rozwiązań specjalnej ustawy abolicyjnej. Pozwala ona podatnikom na prawidłowe rozliczenie się z urzędem skarbowym z zagranicznych zarobków, jeśli podatnik mimo pracy poza krajem, podlegał w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu.

Ustawę abolicyjną stosuje się do podatnika, który przynajmniej w jednym roku podatkowym, w okresie od 2002 do 2007 roku, podlegał nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce i uzyskiwał w tym roku przychody z pracy, do których miał zastosowanie art. 27 ust. 9 albo 9a ustawy o podatku dochodowym - metoda proporcjonalnego odliczenia.

Jak podaje Ministerstwo Finansów, w latach 2002-2007 metoda proporcjonalnego odliczenia obowiązywała w umowach z następującymi krajami: Armenią, Australią, Austrią (od 1 stycznia 2006 r.), Belgią (od 1 stycznia 2005 r.), Chile (od 1 stycznia 2004 r.), Danią, Egiptem, Finlandią, Gruzją (od 1 stycznia 2007 r.), Holandią (od 1 stycznia 2004 r.), Iranem (od 1 stycznia 2007 r.), Islandią, Kazachstanem, Kirgistanem (od 1 stycznia 2005 r.), Koreą Południową, Macedonią, Malezją, Mołdową, Rosją, Stanami Zjednoczonymi, Syrią (od 1 stycznia 2004 r.), Szwecją (od 1 stycznia 2006 r.), Tadżykistanem (od 1 stycznia 2005 r.), Uzbekistanem i Wielką Brytanią (od 1 stycznia 2007 r.). Metoda proporcjonalnego odliczenia ma zastosowanie również do przychodów uzyskanych w krajach, z którymi Polska nie zawarła umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (np. Arabia Saudyjska, Libia, Afganistan, Brazylia).

Ustawy nie stosuje się do przychodów uzyskiwanych w krajach i na terytoriach stosujących szkodliwą konkurencje podatkową, czyli w tzw. rajach podatkowych.

Co ważne, na skorzystanie z abolicji podatkowej podatnicy mają określony termin. Nie jest to rozwiązanie, które może być stosowane w nieskończoność. Podatnicy, którzy zarabiali za granicą w 2002 roku, wnioski o abolicję podatkową składali do 6 października 2008 r. Naczelnicy urzędów skarbowych mieli na wydanie decyzji w tym zakresie czas do 30 listopada 2008 r. Jeśli chodzi o podatników, którzy uzyskali przychody zagraniczne w latach 2003-2007, na wykorzystanie abolicji podatkowej mają czas do 6 lutego 2009 r. Oznacza to, że odpowiedni wniosek o przyznanie jednej z form abolicji podatnik musi złożyć w urzędzie skarbowym najpóźniej 6 lutego.

Zgodnie z polskimi przepisami szkodliwa konkurencja podatkowa jest stosowana w systemach podatkowych w następujących krajach oraz terytoriach: Księstwo Andory; Anguilla - Terytorium Zamorskie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej; Antigua i Barbuda; Aruba - Terytorium Królestwa Niderlandów; Wspólnota Bahamów; Królestwo Bahrajnu; Barbados; Belize; Bermudy - Terytorium Zamorskie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej; Brytyjskie Wyspy Dziewicze - Terytorium Zamorskie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej; Wyspy Cooka - Samorządne Terytorium Stowarzyszone z Nową Zelandią; Wspólnota Dominiki; Gibraltar - Terytorium Zamorskie Korony Brytyjskiej; Grenada; Guernsey/Sark/Alderney - Terytoria Zależne Korony Brytyjskiej; Hongkong - Specjalny Region Administracyjny Chińskiej Republiki Ludowej; Jersey - Terytorium Zależne Korony Brytyjskiej; Kajmany - Terytorium Zamorskie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej; Republika Liberii; Księstwo Liechtensteinu; Makau - Specjalny Region Administracyjny Chińskiej Republiki Ludowej; Republika Malediwów; Wyspa Man - Terytorium Zależne Korony Brytyjskiej; Republika Wysp Marshalla; Republika Mauritiusu; Księstwo Monako; Montserrat - Terytorium Zamorskie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej; Republika Nauru; Antyle Niderlandzkie - Terytorium Królestwa Niderlandów; Niue - Samorządne Terytorium Stowarzyszone z Nową Zelandią; Republika Panamy; Niezależne Państwo Samoa; Republika Seszeli; Federacja Sant Christopher i Nevis; Saint Lucia; Saint Vincent i Grenadyny; Królestwo Tonga; Turks i Caicos - Terytorium Zamorskie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej; Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych - Terytorium Nieinkorporowane Stanów Zjednoczonych; Republika Vanuatu.

Zgodnie z ustawą abolicyjną abolicja może przybrać różną formę, która będzie zależała od tego, czy podatnik rozliczył się z zagranicznych zarobków w Polsce, czy zataił je przed polskim urzędem skarbowym.

Organ podatkowy, na wniosek podatnika, sporządzony według ustalonego wzoru:

1) umarza zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych, powstałą za dany rok podatkowy, którego dotyczy wniosek abolicyjny, w wysokości stanowiącej różnicę między podatkiem należnym wynikającym z zeznania podatkowego albo z decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego a kwotą odpowiadającą podatkowi obliczonemu za ten rok podatkowy przy zastosowaniu do przychodów z pracy zasad określonych w art. 27 ust. 8 ustawy o PIT - metoda wyłączenia z progresją (umorzenie zaległości), lub

2) zwraca kwotę stanowiącą różnicę między podatkiem należnym wynikającym z zeznania podatkowego albo z decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego a kwotą odpowiadającą podatkowi obliczonemu za dany rok podatkowy, którego dotyczy wniosek, przy zastosowaniu do przychodów z pracy zasad określonych w art. 27 ust. 8 ustawy o PIT (metoda wyłączenia z progresją) - w przypadku dokonania wpłaty podatku dochodowego należnego za ten rok podatkowy wynikającego ze złożonego zeznania podatkowego albo z decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego (zwrot), lub

3) umarza zaległość i dokonuje zwrotu za dany rok podatkowy - przy czym łączna kwota umorzenia zaległości i zwrotu nie może przekroczyć kwoty stanowiącej różnicę między podatkiem należnym wynikającym z zeznania podatkowego albo z decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego a kwotą odpowiadającą podatkowi obliczonemu za ten rok podatkowy przy zastosowaniu do przychodów z pracy zasad określonych w art. 27 ust. 8 ustawy o PIT (metoda wyłączenia z progresją).

Umorzenie zaległości powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość. Natomiast zwrot obejmuje również wpłacone odsetki za zwłokę, w części odpowiadającej kwocie zwrotu. Zasady te stosuje się odpowiednio do opłaty prolongacyjnej.

Podatnik, który spełni warunki do skorzystania z rozwiązań abolicyjnych, aby je otrzymać, będzie musiał złożyć wniosek do naczelnika urzędu skarbowego. Wniosek ten trzeba złożyć na przewidzianym do tego formularzu PIT-AZ (patrz wzór). Dodatkowo do wniosku będzie trzeba załączyć oświadczenie potwierdzające uzyskanie przychodów z pracy oraz zapłatę podatku za granicą. Zgodnie bowiem z przepisami ustawy abolicyjnej podatnik jest zobowiązany dołączyć do wniosku o przyznanie abolicji:

1) oświadczenie, sporządzone według ustalonego wzoru - AZ-O, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, potwierdzające wysokość:

a) uzyskanych przychodów z pracy,

b) zapłaconego za granicą podatku, jeżeli podatnik był zobowiązany do jego zapłaty

- wykazanych we wniosku o przyznanie abolicji;

2) zeznanie podatkowe za rok podatkowy, którego dotyczy wniosek - w przypadku gdy wniosek dotyczy umorzenia zaległości.

Wniosek o przyznanie abolicji podatkowej PIT-AZ to wniosek o umorzenie zaległości podatkowych oraz o zwrot podatku dochodowego od osób fizycznych. Składa się z czterech stron.

Pozycje 1 i 2 przeznaczone są na wpisanie NIP podatnika i NIP małżonka, jeżeli w zeznaniu podatkowym podatnik (który uzyskał dochody z pracy, do których zastosowana została metoda proporcjonalnego odliczenia) dokonał rozliczenia wspólnie z małżonkiem.

Następnie trzeba wpisać rok podatkowy, którego wniosek dotyczy (poz. 5). W pozycji 6 należy wpisać kolejny numer składanego wniosku za rok podatkowy. Pozycji tej nie wypełnia się w przypadku składania korekty wniosku.

Potem trzeba przejść do części A wniosku: miejsce i cel składania wniosku. W tej części podatnik wpisuje urząd skarbowy, do którego adresowany jest wniosek. Trzeba zaznaczyć kwadrat z odpowiedzią, czy podatnik wnioskuje o umorzenie zaległości podatkowej, czy o zwrot podatku. Pozycja 10 to zaznaczenie kwadratu: złożenie wniosku lub korekta wniosku. Przez korektę wniosku rozumie się rozszerzenie zakresu żądania lub zgłoszenie nowego żądania zgodnie z art. 167 Ordynacji podatkowej.

Po wypełnieniu części A podatnik musi przejść do części B, która podzielona jest na B.1. i B.2. W części B.1. trzeba podać: nazwisko, imię, datę urodzenia, PESEL, kraj, województwo, powiat, gminę, ulicę, nr domu i lokalu, miejscowość, kod pocztowy i pocztę. Część B.2. poświęcona jest danym małżonka i wypełnić ją trzeba tylko wtedy, gdy podatnik (który uzyskał dochody z pracy, do których zastosowana została metoda proporcjonalnego odliczenia) dokonał rozliczenia wspólnie z małżonkiem. Trzeba podać takie dane małżonka, jak: nazwisko, imię, datę urodzenia, PESEL, kraj, województwo, powiat, gminę, ulicę, nr domu i lokalu, miejscowość, kod pocztowy i pocztę.

W części C.1. trzeba podać dochody (przychody) z zagranicy, kraj ich uzyskania i zapłacony podatek. Kwoty trzeba podać po przeliczeniu na złote. Jeśli podatnik uzyskał dochody w więcej niż jednym zagranicznym państwie, wypełni również część C.2., która jest analogiczna do części C.1.

W części C.1.1. trzeba podać dochody podlegające opodatkowaniu według progresywnej skali podatkowej podatnika. Są tu rubryki przeznaczone na wpisanie przychodów ze: stosunku pracy, służbowego, spółdzielczego i z pracy nakładczej (o których mowa w art. 12 ust. 1 ustawy o PIT); pozarolniczej działalności gospodarczej (o której mowa w art. 14 ustawy o PIT); działalności wykonywanej osobiście (o której mowa w art. 13 ustawy o PIT, w tym umowy o dzieło i zlecenia); praw majątkowych w zakresie praw autorskich i praw pokrewnych (w rozumieniu odrębnych przepisów, z wykonywanej poza terytorium Polski działalności artystycznej, literackiej, naukowej, oświatowej i publicystycznej, z wyjątkiem dochodów (przychodów uzyskanych z tytułu korzystania z tych praw lub rozporządzania nimi); pozostałych dochodów uzyskanych za granicą, do których zastosowana została metoda proporcjonalnego odliczenia. Ta część podzielona jest odpowiednio na przychód (przeliczony na złote), koszty uzyskania przychodów, dochód i podatek zapłacony za granicą (również przeliczony na złoty).

Podatnik, który wypełnia wniosek abolicyjny dotyczący rozliczenia dokonanego wspólnie z małżonkiem, będzie musiał wypełnić dodatkowo część C.1.2., która zawiera analogiczne dane jak C.1.1. tylko dotyczą one małżonka.

Część C.1.3. przeznaczona jest na wpisanie dochodów podlegających opodatkowaniu zgodnie z art. 30c ustawy o PIT - podatek liniowy.

Część C.1.4. jest poświęcona przychodom podlegającym opodatkowaniu zgodnie z ustawą o podatku zryczałtowanym. Tu podatnik może wpisać przychody: z działalności prowadzonej na własne nazwisko; z działalności prowadzonej w formie spółki osób fizycznych, w której podatnik był wspólnikiem; z najmu, podnajmu, dzierżwy lub innych umów o podobnych charakterze; określone przez organ podatkowy na podstawie art. 17 ustawy o podatku zryczałtowanym. W tej części podatnik podaje przychody przeliczone na złote według stawek: 3; 5,5; 8,5; 10; 17 i 20 proc.

Część C kończy pozycja 67, w której trzeba wpisać podatek zapłacony za granicą przeliczony na złote.

W części D trzeba wskazać sposób wypłaty kwoty zwrotu podatku. Podatnik musi tu wybrać jeden z kwadratów: w kasie; za pośrednictwem poczty; za pośrednictwem banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej. Jeżeli podatnik wybierze trzeci sposób, będzie musiał też wypełnić poz. 40 i podać numer rachunku, na który mają być przekazane pieniądze.

Część E to informacja o załączonych dokumentach. W przypadku wniosku o umorzenie zaległości podatkowej podatnik do wniosku PIT-AZ musi dołączyć zeznanie podatkowe, którego dotyczy wniosek. W poz. 41 trzeba podać, jakie zeznanie jest dołączane do wniosku: PIT-36, PIT-36L, PIT-28, inne. Gdy podatnik wraz z PIT-AZ składa oświadczenie potwierdzające uzyskanie przychodów z pracy oraz zapłatę podatku za granicą AZ-O, musi w poz. 45 zaznaczyć kwadrat 45: tak.

W części F podatnik podaje dodatkowe informacje. Tu trzeba wpisać urząd skarbowy, do którego zostało złożone zeznanie podatkowe za rok objęty wnioskiem abolicyjnym, w przypadku złożenia zeznania w urzędzie innym niż urząd, do którego adresowany jest wniosek PIT-AZ.

W rubryce tej należy też podać dane dotyczące adresu korespondencji (jeżeli jest inny niż wskazany w części B: dane identyfikacyjne). Dodatkowo należy podać swój numer telefonu, faksu lub e-mail.

Część G to podpis podatnika/małżonka/pełnomocnika składającego wniosek. W przypadku gdy w zeznaniu podatkowym podatnik dokonał rozliczenia wspólnie z małżonkiem, wniosek może podpisać jeden z małżonków lub obydwoje małżonkowie.

Część H przeznaczona jest na adnotacje urzędu.

Do wniosku PIT-AZ podatnicy muszą dołączyć oświadczenie potwierdzające uzyskanie przychodów z pracy oraz zapłatę podatku za granicą. Służy do tego formularz AZ-O. Składa się on z jednej strony i 16 pozycji.

W pozycjach 1 i 2 trzeba podać NIP podatnika i małżonka. Pozycje dotyczące małżonka należy wypełniać, jeżeli w zeznaniu podatkowym podatnik (który uzyskał dochody z pracy, do których zastosowana została metoda proporcjonalnego odliczenia) dokonał rozliczenia wspólnie z małżonkiem.

Część A to dane podatnika, w których trzeba podać, nazwisko, imię, datę urodzenia, PESEL. W części A.2. wpisuje się te same dane, ale małżonka, jeśli podatnik dokonał rozliczenia wspólnie z małżonkiem.

Część B to oświadczenie, które brzmi:

oświadczam, że wysokość przychodów z pracy i zapłaconego za granicą podatku wykazane we wniosku o umorzenie zaległości podatkowej oraz o zwrot podatku dochodowego od osób fizycznych za rok podatkowy ... (trzeba podać rok, którego abolicja ma dotyczyć) zgodne są ze stanem faktycznym.

Złożenie tego oświadczenia następuje zgodnie z kodeksem karnym. Zgodnie z art. 233 par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.), kto składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech. Podatnik musi oświadczyć, że zapoznał się z treścią art. 233 par. kodeksu karnego o odpowiedzialności za fałszywe zeznania.

Część C oświadczenia przeznaczona jest na podpis osoby składającej wniosek o umorzenie zaległości podatkowej oraz o zwrot podatku dochodowego od osób fizycznych.

Jak przypomina Ministerstwo Finansów w przypadku przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej osiągniętych w latach 2002-2006, przychody w walutach obcych przelicza się na złote według kursów średnich z dnia uzyskania przychodu ogłaszanych przez Narodowy Bank Polski. Za rok 2007 przychody w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu.

Natomiast koszty uzyskania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej poniesione w walutach obcych, w latach 2002-2006, przelicza się na złote według kursów średnich ogłaszanych przez Narodowy Bank Polski z dnia poniesienia kosztu. Za rok 2007 koszty poniesione w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanegoprzez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu.

W sprawie umorzenia zaległości oraz zwrotu organ podatkowy wydaje, bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie sześciu miesięcy od dnia złożenia wniosku o udzielenie abolicji podatkowej, decyzję, w której określa wysokość umorzonej kwoty zaległości lub kwoty zwrotu.

W przypadku wniosku dotyczącego roku 2002 decyzje urzędy skarbowe wydały do 30 listopada 2008 r.

Również na odzyskanie pieniędzy z abolicji przepisy przewidują ustawowy termin. Zgodnie z ustawą abolicyjną zwrot po udzieleniu abolicji może nastąpić:

1) w gotówce,

2) na wskazany rachunek bankowy podatnika lub rachunek podatnika w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej

- w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji określającej wysokość kwoty zwrotu.

Warto wiedzieć, że kwota zwrotu wypłacana za pośrednictwem poczty na podstawie przekazu pocztowego jest pomniejszana o koszty jej przesłania.

Za dzień wypłaty zwrotu uważa się dzień:

1) obciążenia rachunku bankowego organu podatkowego na podstawie polecenia przelewu;

2) złożenia przekazu pocztowego;

3) wypłacenia kwoty zwrotu przez organ podatkowy lub postawienia kwoty zwrotu do dyspozycji podatnika w kasie.

Jeśli urząd skarbowy spóźni się z wydaniem decyzji lub wypłatą pieniędzy podatnikowi, będą się należały odsetki. Kwota zwrotu z abolicji podlega bowiem oprocentowaniu w wysokości opłaty prolongacyjnej, wyłącznie w przypadku gdy decyzja określająca wysokość kwoty zwrotu nie została wydana w terminie lub kwota zwrotu nie została wypłacona w terminie. Oprocentowanie ustala się według stawki obowiązującej w dniu, w którym upłynął termin wypłaty kwoty zwrotu.

Wskazane oprocentowanie przysługuje za okres:

1) od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin na wydanie decyzji, do dnia wypłacenia kwoty zwrotu włącznie - w przypadku gdy decyzja określająca wysokość kwoty zwrotu nie została wydana w terminie,

2) od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin wypłacenia kwoty zwrotu, do dnia jej wypłacenia włącznie - w przypadku gdy kwota zwrotu nie została wypłacona w terminie

- chyba że do opóźnienia w wydaniu decyzji lub w zwrocie kwoty przyczynił się podatnik lub opóźnienie powstało z przyczyn niezależnych od organu podatkowego.

Trzeba też wiedzieć, że kwota zwrotu nie podlega wypłacie, jeżeli podatnik posiada zaległości podatkowe lub bieżące zobowiązania podatkowe.

Umorzenie zaległości oraz zwrot stanowią pomoc de minimis udzielaną w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis.

W przypadku gdy w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok podatkowy, którego dotyczy wniosek abolicyjny, toczy się postępowanie podatkowe albo postępowanie przed sądem administracyjnym, postępowanie w sprawie umorzenia zaległości lub zwrotu zawiesza się do dnia, w którym decyzja kończąca postępowanie w sprawie zobowiązania podatkowego stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się.

Wszczęte postępowanie egzekucyjne oraz postępowanie karne skarbowe dotyczące zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok podatkowy, którego dotyczy wniosek abolicyjny, zawiesza się do dnia, w którym decyzja w sprawie umorzenia zaległości lub decyzja w sprawie zwrotu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się.

Co istotne, nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe - w zakresie dotyczącym przychodów z pracy za rok podatkowy, którego dotyczy wniosek abolicyjny, podatnik, w stosunku do którego organ podatkowy wydał decyzję o umorzeniu zaległości lub zwrocie. W przypadku gdy umorzenie zaległości dotyczy tylko części zaległości podatkowej, tę samą zasadę stosuje się pod warunkiem zapłaty pozostałej części zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę.

Informacji o umorzeniu postępowania karnego skarbowego nie zamieszcza się w Krajowym Rejestrze Karnym.

O abolicję podatkową nie mogą ubiegać się podatnicy, którzy pracowali za granicą po 1 stycznia 2008 r. Dla nich przewidziano specjalną ulgę w podatku dochodowym. Zgodnie z art. 27g ustawy o PIT podatnik podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce rozliczający na zasadach proporcjonalnego odliczenia uzyskane w roku podatkowym poza terytorium Polski dochody:

1) ze źródeł, o których mowa w art. 12 ust. 1, art. 13, art. 14 ustawy o PIT, lub

2) z praw majątkowych w zakresie praw autorskich i praw pokrewnych w rozumieniu odrębnych przepisów, z wykonywanej poza terytorium Polski działalności artystycznej, literackiej, naukowej, oświatowej i publicystycznej, z wyjątkiem dochodów (przychodów) uzyskanych z tytułu korzystania z tych praw lub rozporządzania nimi

- ma prawo odliczyć od podatku dochodowego, obliczonego zgodnie z progresywną skalą PIT, pomniejszonego o kwotę składki zdrowotnej, kwotę obliczoną w poniżej opisany sposób.

Odliczeniu podlega kwota stanowiąca różnicę między podatkiem obliczonym zgodnie z metodą proporcjonalnego odliczenia a kwotą podatku obliczonego od wskazanych dochodów przy zastosowaniu do tych dochodów metody wyłączenia z progresją.

Odliczenia nie stosuje się, gdy dochody ze wskazanych źródeł uzyskane zostały w krajach i na terytoriach, które stosują nieuczciwą konkurencję podatkową.

Takie odliczenie ma zastosowanie również do podatku obliczanego zgodnie z art. 30c ustawy o PIT - liniowy PIT.

Taka sama zasada została wprowadzona do ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Polscy podatnicy, którzy w 2008 roku pracowali za granicą, powinni sprawdzić, czy zagranicznych zarobków nie trzeba wykazać przed polskim fiskusem. Rozważania te trzeba zacząć od określenia obowiązku podatkowego w Polsce. Od tego będzie zależało, czy w ogóle zagraniczne zarobki trzeba wykazywać w krajowym zeznaniu podatkowym. Ważna też będzie metoda przewidziana w konkretnej umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania (podpisana między Polską a krajem, w którym podatnik pracuje), która będzie miała zastosowanie do odpowiedniej kategorii dochodów.

Obowiązki podatkowe w Polsce zależą od miejsca zmieszkania, czyli rezydencji danej osoby. Uwaga: miejsce zamieszkania nie jest tożsame z miejscem zameldowania. Dla ustalenia miejsca zamieszkania potrzebne będą przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z art. 3 ustawy o PIT osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania w Polsce, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy).

Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę fizyczną, która:

posiada na terytorium RP centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub

przebywa na terytorium RP dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Zatem określenie miejsca zamieszkania jest uzależnione od dwóch warunków. Pierwszy z nich to długość pobytu - 183 dni. Jeśli podatnik przebywa w Polsce powyżej 183 dni, jest rezydentem podatkowym w Polsce. Drugi warunek: jeśli podatnik posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, jest polskim rezydentem.

Zasada 183 dni jest jasna. Gorzej z określeniem centrum interesów osobistych. Niestety polskie przepisy nie rozstrzygają, co to jest ośrodek interesów życiowych. Pomocny będzie tu komentarz do Modelowej Konwencji OECD, który wskazuje na cztery aspekty decydujące o określeniu centrum interesów życiowych danej osoby. Przede wszystkim bierze się pod uwagę powiązania rodzinne danej osoby. Trzeba więc ustalić, z którym państwem wiążą ją ściślejsze powiązania rodzinne, np. gdzie przebywa rodzina, jak utrzymywane są więzi rodzinne. Jako pomocnicze kryteria komentarz wskazuje powiązania gospodarcze i polityczne.

Trzeba jednak wiedzieć, że dla polskiego fiskusa przy określaniu centrum życiowego zawsze ważniejsza będzie rodzina, a nie np. powiązania gospodarcze.

Osoby fizyczne, jeżeli nie mają w Polsce miejsca zamieszkania, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów (przychodów) osiąganych w Polsce (ograniczony obowiązek podatkowy).

Za dochody (przychody) osiągane w Polsce uważa się w szczególności dochody (przychody) z:

pracy wykonywanej na terytorium Polski na podstawie stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia,

działalności wykonywanej osobiście w Polsce, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia,

działalności gospodarczej prowadzonej w Polsce,

położonej w Polsce nieruchomości, w tym ze sprzedaży takiej nieruchomości.

Podatnik, który pracuje za granicą, może mieć czasem problem z ustaleniem swojego miejsca zamieszkania, a tym samym rezydencji podatkowej. Kłopoty pojawią się, gdy podatnik w roku podatkowym przebywa np. w dwóch krajach. Wtedy mówimy o powstaniu konfliktu rezydencji. Są pewne sposoby na jego rozwiązanie. Przewidują je umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

W celu rozwiązania konfliktu rezydencji przepisy nakazują stosować cztery następujące po sobie kryteria: gdzie dana osoba przebywa; ściślejsze powiązania gospodarcze i osobiste; gdzie podatnik posiada miejsce stałego zamieszkania - ognisko domowe. Po zastosowaniu w odpowiedniej kolejności wskazanych warunków podatnik otrzyma odpowiedź, gdzie tak naprawdę ma rezydencję podatkową. Jeśli trzy wymienione warunki nie pozwolą na ustalenie odpowiedzi, pozostaje obywatelstwo. Gdy mimo zastosowania tych czterech kryteriów konflikt rezydencji nie zostanie rozstrzygnięty, wtedy administracje podatkowe obu państw ustalają, gdzie rezydencja się znajduje. W praktyce jednak zazwyczaj wszystko kończy się na zastosowaniu dwóch pierwszych kryteriów.

Przedstawione zasady ustalania miejsca zamieszkania dla celów podatkowych powinien znać każdy podatnik, który pracował lub ma zamiar pracować poza krajem. To podatnik ma obowiązek udowodnienia przed organami podatkowymi, gdzie znajduje się jego miejsce zamieszkania. Co więcej, im podatnik będzie posiadał więcej dokumentów potwierdzających swoje miejsce zamieszkania, tym lepiej.

Jednym z nich może być certyfikat rezydencji. Jest to dokument potwierdzający uzyskanie przez osobę przebywającą w danym kraju rezydentury. Inaczej mówiąc, jest to potwierdzenie miejsca zamieszkania lub siedziby za granicą. O taki certyfikat należy postarać się w państwie, w którym się pracuje, gdyż jest on wystawiany przez właściwą zagraniczną administrację podatkową. Każde państwo, również Polska, ma też swoje zasady jego przyznawania.

Certyfikat to jeden sposób na udokumentowanie miejsca zamieszkania. Innym jest aktualizacja NIP. Zmieniając miejsce zamieszkania z polskiego na zagraniczne, warto w urzędzie skarbowym złożyć aktualizację NIP-3. Składając zgłoszenie identyfikacyjne NIP-3 (o nadanie numeru identyfikacji podatkowej), podajemy w nim m.in. adres zamieszkania. Przy każdej zmianie danych z takiego zgłoszenia mamy obowiązek w ciągu 30 dni od daty zmiany złożyć we właściwym organie skarbowym zgłoszenie aktualizacyjne. Robi się to również na druku NIP-3, zaznaczając odpowiedni kwadrat - aktualizacja. W takim zgłoszeniu podajemy jako nowy adres zamieszkania adres zagraniczny. Oczywiście, złożenie aktualizacji NIP nie będzie przesądzało o tym, że podatnik już w Polsce nie mieszka. Ale będzie jednym z dokumentów, potwierdzających zmianę centrum interesów życiowych podatnika.

Dwustronne umowy podatkowe, które Polska podpisała z innymi państwami, zawierają podobne postanowienia, choć nie zawsze są one identyczne. Umowy te pozwalają rozgraniczyć roszczenia podatkowe przysługujące obu umawiającym się państwom. Przepisy te są istotne, gdyż nie dopuszczają do sytuacji, kiedy ten sam dochód byłby opodatkowany dwa razy.

W przypadku wystąpienia kolizji prawnej między umową a obowiązującymi ustawami krajowymi pierwszeństwo przed przepisami ustawy będą miały postanowienia zawarte w umowie.

Polska do tej pory podpisała ponad 80 umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Każda osoba, która pracuje za granicą, poza regulacjami krajowymi dotyczącymi rozliczeń podatkowych powinna znać przepisy zawarte w umowach podatkowych.

Z postanowień umów o unikaniu podwójnego opodatkowania wynika, że wynagrodzenie z tytułu pracy najemnej wykonywanej przez osobę mającą miejsce zamieszkania w jednym z umawiających się państw podlega opodatkowaniu tylko w tym państwie, chyba że praca wykonywana jest w drugim państwie. Jeżeli praca jest wykonywana w drugim z umawiających się państw, wynagrodzenie z tego tytułu może być opodatkowane w drugim państwie. Oznacza to, że w takim przypadku dochód może być opodatkowany zarówno w państwie miejsca zamieszkania, jak i w państwie, w którym wykonywana jest praca.

Jednak od tej zasady są wyjątki. Wynagrodzenie za pracę najemną wykonywaną w drugim państwie może być opodatkowane tylko w państwie zamieszkania osoby uzyskującej wynagrodzenie. Z taką sytuacją będziemy mieć do czynienia wtedy, gdy spełnione zostaną równocześnie trzy warunki:

odbiorca wynagrodzenia przebywa w drugim państwie nie dłużej, niż przez określony czas (najczęściej są to 183 dni w roku kalendarzowym lub w ciągu kolejnych 12 miesięcy, licząc od dnia przybycia do tego państwa);

wynagrodzenie jest wypłacane przez pracodawcę lub w imieniu pracodawcy, który nie ma miejsca zamieszkania lub siedziby w drugim państwie;

wynagrodzenie nie jest wypłacane przez zakład lub stałą placówkę, którą pracodawca posiada w drugim państwie.

Niespełnienie któregokolwiek z tych warunków oznacza, że otrzymane wynagrodzenie może być opodatkowane zarówno w państwie, w którym praca jest wykonywana, jak i w państwie, w którym osoba uzyskująca wynagrodzenie ma miejsce zamieszkania.

W takim przypadku, jeżeli osoba mająca miejsce zamieszkania w Polsce uzyskuje przychody z tytułu pracy najemnej wykonywanej za granicą, które mogą być również opodatkowane w drugim państwie, podwójnemu opodatkowaniu tego dochodu zapobiega się poprzez zastosowanie właściwej metody unikania podwójnego opodatkowania, określonej w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania.

W podpisanych przez Polskę umowach można spotkać dwie metody.

Albo dochód z tytułu pracy wykonywanej i tam opodatkowany - zgodnie z miejscowym prawem podatkowym, będzie już zwolniony od opodatkowania w Polsce, z jednoczesnym uwzględnieniem go dla potrzeb ustalenia tzw. stopy podatkowej, która zostanie zastosowana do opodatkowania pozostałej części dochodu danej osoby, uzyskanego już w Polsce (tzw. metoda wyłączenia z progresją), albo też zagraniczny podatek uiszczony już za granicą zostanie zaliczony na poczet podatku polskiego, obliczonego od całości dochodów - w takiej proporcji, w jakiej zagraniczny dochód pozostaje w stosunku do całości dochodu danego podatnika (tzw. metoda odliczenia proporcjonalnego).

Może się jednak zdarzyć, że Polska z jakimś państwem nie ma podpisanej umowy. Wtedy stosujemy metodę proporcjonalnego odliczenia.

Podatnicy, którzy w 2008 roku pracowali za granicą, ale mają obowiązek rozliczania się w Polsce, mogą w swoim zeznaniu rocznym uwzględnić diety z tytułu podróży zagranicznej. Przepisy ustawy o PIT przewidują bowiem, że wolna od podatku dochodowego jest część przychodów osób o nieograniczonym obowiązku podatkowym, przebywających czasowo za granicą i uzyskujących przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy, za każdy dzień pobytu za granicą, w którym podatnik pozostawał w stosunku służbowym, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczym stosunku pracy, w kwocie odpowiadającej 30 proc. diety, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju.

Pomniejszone o diety z tytułu podróży służbowej przychody przelicza się na złote według kursów z dnia otrzymania lub postawienia do dyspozycji podatnika, ogłaszanych przez bank, z którego usług korzystał podatnik, i mających zastosowanie przy kupnie walut. Jeżeli podatnik nie korzysta z usług banku, przychody przelicza się na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu.

Jeżeli bank, z którego usług korzysta podatnik, stosuje różne kursy walut obcych i nie jest możliwe zastosowanie kursu kupna lub bank nie ogłasza kursu walut, do przeliczenia przychodu uzyskanego przez podatnika na złote, stosuje się kurs średni walut obcych ogłaszany przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu.

Przy rozliczaniu diet podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych będzie stanowić pozostała część dochodu w walucie obcej (pomniejszona o równowartość diet) przeliczona na złote. W przypadku dochodów, do których ma zastosowanie metoda proporcjonalnego odliczenia podatku zapłaconego za granicą, należy według tych zasad przeliczyć na złote podatek zapłacony za granicą.

Koszty uzyskania przychodu osobie uzyskującej dochody ze stosunku pracy przysługują w formie kosztów zryczałtowanych.

Praca za granicą i konieczność rozliczania zarobków zagranicznych w kraju nie pozbawia podatnika możliwości korzystania z polskich odliczeń podatkowych. Każdy może z nich korzystać w taki sam sposób, jakby w kraju rozliczał zarobki polskie, po spełnieniu oczywiście przesłanek dających prawo do skorzystania z tych ulg.

Zgodnie z ustawą o PIT dochód ulega obniżeniu o kwotę pobranych bądź opłaconych składek na powszechne ubezpieczenia społeczne, określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Co ważne, w rozliczeniu za 2008 rok podatnicy po raz pierwszy mają prawo uwzględnić składki ubezpieczeniowe zapłacone za granicą. Zgodnie z art. 26 ustawy o PIT mają prawo odliczyć od dochodu składki zapłacone w roku podatkowym ze środków podatnika na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne podatnika lub osób z nim współpracujących, zgodnie z przepisami dotyczącymi obowiązkowego ubezpieczenia społecznego obowiązującymi w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w Konfederacji Szwajcarskiej.

W zeznaniu rocznym można uwzględnić także składki zdrowotne. Zgodnie z przepisami ustawy o PIT podatek dochodowy obliczony zgodnie z obowiązującą w danym roku skalą podatkową w pierwszej kolejności ulega obniżeniu o kwotę pobranej bądź opłaconej składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne, o którym mowa w ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Podatnik, osiągający dochody z pracy wykonywanej za granicą, ma możliwość odliczenia opłaconych w roku podatkowym składek na ubezpieczenie zdrowotne. Odliczenie nie może jednak przekroczyć 7,75 proc. podstawy wymiaru składki. Również w tym przypadku w rozliczeniu za 2008 rok podatnik może po raz pierwszy w polskim zeznaniu uwzględnić składki zdrowotne zapłacone za granicą. Przepisy ustawy o PIT przewidują, że odliczeniu od podatku podlegają też składki zapłacone w roku podatkowym ze środków podatnika na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne podatnika lub osób z nim współpracujących, zgodnie z przepisami dotyczącymi obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego obowiązującymi w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, lub w Konfederacji Szwajcarskiej.

Jeżeli w zeznaniu rocznym podatnik wykaże dochód do opodatkowania, może skorzystać również z odliczeń od dochodu, czyli: darowizn, wydatków rehabilitacyjnych, ulgi na spłatę odsetek od kredytów (pożyczek) zaciągniętych na cele mieszkaniowe, wydatków z tytułu użytkowania internetu w lokalu (budynku), będącym miejscem zamieszkania podatnika.

Ponadto podatnik ma prawo do skorzystania z ulg zmniejszających jego podatek dochodowy: odliczenia z tytułu wpłaty na rzecz organizacji pożytku publicznego czy ulgi na dziecko.

Podatnicy, którzy pracują za granicą, a podlegają nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, mają możliwość złożenia zeznania rocznego PIT wspólnie z małżonkiem. Po spełnieniu ustawowych warunków mogą też skorzystać z rozliczenia przewidzianego dla rodziców samotnie wychowujących dzieci.

Przypomnijmy, że małżonkowie podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, między którymi istnieje przez cały rok podatkowy wspólność majątkowa, pozostający w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, mogą być na wniosek wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym opodatkowani łącznie od sumy swoich dochodów określonych, po uprzednim odliczeniu, odrębnie przez każdego z małżonków, kwot przysługujących ulg i odliczeń; w tym przypadku podatek określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany.

Jeśli chodzi o rozliczenie preferencyjne PIT rodziców samotnie wychowujących dzieci, to ustawa o PIT przewiduje, że od osób o nieograniczonym obowiązku podatkowym w Polsce, samotnie wychowujących w roku podatkowym dzieci:

1) małoletnie,

2) bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

3) do ukończenia 25. roku życia uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Polska państwie, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach skali PIT lub z kapitałów pieniężnych w łącznej wysokości przekraczającej kwotę stanowiącą iloraz kwoty zmniejszającej podatek oraz stawki podatku, określonych w pierwszym przedziale skali podatkowej, z wyjątkiem renty rodzinnej

- podatek może być określony, na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci.

Warto tu dodać, że już w rozliczeniu za 2008 rok podatnicy, którzy podlegają ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, czyli nierezydenci, również będą mogli skorzystać z obu preferencji - wspólnego rozliczenia z małżonkiem i rozliczenia przewidzianego dla rodziców samotnie wychowujących dzieci.

Zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zasady dotyczące wspólnego rozliczenia małżonków dotyczą także:

1) małżonków, którzy mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej,

2) małżonków, z których jeden podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, a drugi ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej

- jeżeli osiągnęli podlegające opodatkowaniu na terytorium Polski przychody w wysokości stanowiącej łącznie co najmniej 75 proc. całkowitego przychodu osiągniętego przez oboje małżonków w danym roku podatkowym i udokumentowali certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

Zasada i sposób opodatkowania przewidziane dla rodziców samotnie wychowujących dzieci mają zastosowanie również do osób, które w Polsce podlegają ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, samotnie wychowujących w roku podatkowym dzieci, jeżeli łącznie spełniają następujące warunki:

1) mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej,

2) osiągnęły podlegające opodatkowaniu na terytorium Polski przychody w wysokości stanowiącej co najmniej 75 proc. całkowitego przychodu osiągniętego w danym roku podatkowym,

3) udokumentowały certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

Podatnicy, którzy w 2008 roku uzyskali dochody za granicą i muszą wykazać je w Polsce, wypełnią zeznanie PIT-36. Rozliczając dochody zagraniczne w Polsce, do zeznania PIT-36 należy dołączyć wypełniony załącznik PIT/ZG. Jest to informacja o wysokości dochodów z zagranicy i zapłaconym podatku w roku podatkowym.

Załącznik ten składają osoby, które w roku podatkowym uzyskały dochody z tytułu działalności wykonywanej za granicą lub ze źródeł przychodów położonych za granicą i dochody te podlegają opodatkowaniu w Polsce.

W załączniku podatnik wykazuje dochody z tytułu działalności wykonywanej za granicą lub ze źródeł przychodów położonych za granicą oraz podatek zapłacony za granicą (jeżeli do dochodów tych ma zastosowanie metoda odliczenia podatku zapłaconego za granicą), rozliczane w zeznaniu podatkowym PIT-36.

W formularzu PIT/ZG wykazujemy uzyskane poza granicami Polski dochody i zapłacony tam podatek po uprzednim przeliczeniu ich na złote. Takiego przeliczenia dokonujemy według zasad wynikających z przepisów ustawy o PIT.

Jeśli ktoś pracował w kilku krajach w 2008 roku, to załącznik będzie musiał złożyć odrębnie dla każdego państwa uzyskania dochodu. W przypadku łącznego opodatkowania dochodów małżonków, jak i małżonków rozliczających się indywidualnie załącznik PIT/ZG wypełnia odrębnie każdy z małżonków. W załączniku tym pozycję przeznaczoną do wpisania numeru PESEL wypełniają wyłącznie te osoby, które mają nadany ten numer.

Załącznik PIT/ZG składa się z trzech głównych części. Część pierwsza zawiera podstawowe dane o podatniku, takie jak jego NIP (numer identyfikacji podatkowej), nazwisko, imię, data urodzenia. W tej części trzeba też określić rok, za który składana jest informacja PIT/ZG oraz wskazać liczbę składanych załączników i numer wypełnianego załącznika, czyli wskazać, który to formularz z ogólnej liczby składanych informacji PIT/ZG.

W części drugiej trzeba będzie podać tylko nazwę kraju, w którym uzyskano dochód (poz. 7 - państwo uzyskania dochodu). Z uwagi na to, że rubryka ta przewiduje podanie nazwy tylko jednego państwa, w przypadku uzyskiwania dochodów na terytorium więcej niż jednego państwa dla każdego z państw, w których podatnik zarabiał, konieczne będzie złożenie oddzielnego PIT/ZG.

W części trzeciej trzeba wykazać zarówno uzyskane poza granicami Polski dochody, jak i zapłacony tam podatek. Ta część podzielona została na odrębne sekcje, dotyczące różnych źródeł dochodów.

Wiele osób, które pracowały za granicą, nie rozliczało się z zarobionych poza krajem pieniędzy. Wynikało to przede wszystkim bardziej z niewiedzy niż chęci oszukania urzędu skarbowego. Niestety takie działania mogą wyjść na jaw, a to wiąże się ze szczegółową kontrolą. W jej wyniku podatnik będzie musiał zapłacić powstałą zaległość podatkową wraz z odsetkami. Co więcej, urząd skarbowy może w takiej sytuacji wszcząć wobec podatnika kontrolę w zakresie nieujawnionych źródeł dochodów. Organy podatkowe wyjątkowo skrupulatnie sprawdzają podatników, wobec których istnieje podejrzenie, że zataili oni swoje dochody. Co więcej, sankcyjny podatek od nieujawnionych dochodów wynosi 75 proc. Dodatkowo na podatnika może zostać nałożona kara wynikająca z kodeksu karnego skarbowego.

Skąd urząd skarbowy zdobędzie informacje o zagranicznych zarobkach podatnika? Pomijając donosy - które często są powodem wszczęcia kontroli przez fiskusa - warto wiedzieć, że polskie organy skarbowe mogą wymieniać się informacjami podatkowymi z państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Takie możliwości daje organom podatkowym Ordynacja podatkowa.

Wymiana ta obejmuje wszelkie informacje istotne dla prawidłowego określania podstaw opodatkowania i wysokości zobowiązania podatkowego w zakresie:

opodatkowania dochodu, majątku lub kapitału, bez względu na sposób i formę opodatkowania, w tym opodatkowania dochodu ze sprzedaży rzeczy lub praw majątkowych oraz przyrostu wartości majątku lub kapitału,

opodatkowania składek ubezpieczeniowych.

Minister właściwy do spraw finansów publicznych występuje do obcych władz o udzielenie informacji oraz udziela im informacji. Informacje są udzielane na wniosek obcych władz lub z urzędu.

Właściwy organ udziela z urzędu informacji obcym władzom, gdy:

uprawdopodobnione jest uszczuplenie należności podatkowych lub obejście prawa podatkowego państwa członkowskiego Unii Europejskiej;

korzystanie przez podatnika z ulg podatkowych może być podstawą powstania obowiązku podatkowego lub zwiększenia zobowiązania podatkowego w państwie członkowskim Unii Europejskiej;

ustalenia postępowania podatkowego lub kontrolnego, dokonane na podstawie informacji uzyskanych od obcej władzy, mogą być użyteczne dla prawidłowego określania podstaw opodatkowania i wysokości zobowiązania podatkowego.

Podatnik, który nie rozliczy się z zagranicznych zarobków, a urząd skarbowy dowie się o tym i udowodni to po przeprowadzeniu kontroli, może zostać ukarany karami przewidzianymi w kodeksie karnym skarbowym.

Kodeks karny skarbowy przewiduje, że podatnik, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania lub nie składa deklaracji, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.

Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie jest małej wartości, podatnik podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych.

Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza ustawowego progu podatnik podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.

Kara grzywny za przestępstwo skarbowe orzekana jest w stawkach dziennych od 10 do 720 stawek dziennych, a w warunkach nadzwyczajnego obostrzenia kary - do 1080 stawek dziennych. Jedna stawka dzienna nie może być niższa od 1/30 części minimalnego wynagrodzenia. Nie może też przekraczać jej czterystukrotności. Rozpiętość stawki dziennej w 2009 roku kształtuje się od 42,53 zł do 17 012 zł.

Kara pozbawienia wolności obecnie może być wymierzana od pięciu dni do pięciu lat. Natomiast kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć dziesięciu lat kary pozbawienia wolności.