Odszkodowanie dotyczące majątku firmy jest przychodem

Świadczenia otrzymane z ubezpieczeń majątkowych za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych. W konsekwencji otrzymane odszkodowania należy zaliczyć do przychodów z działalności gospodarczej i oprowadzić od nich podatek dochodowy. Jeżeli jednak przedsiębiorca uzyskuje odszkodowanie wprawdzie związane z prowadzoną działalnością, ale niedotyczącą składników majątku firmy, zwolnienie podatkowe może mieć zastosowanie.

Przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Wynika to z art. 805 par. 1 kodeksu cywilnego. Przy ubezpieczeniu majątkowym świadczenie ubezpieczyciela polega w szczególności na zapłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku (art. 805 PAR. 2 pkt 1 k.c.). Celem umowy ubezpieczenia jest więc udzielenie ubezpieczonemu ochrony na wypadek określonego w umowie ryzyka, w zamian za zapłatę składki.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o PIT opodatkowaniu podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów zwolnionych z podatku, które zostały wymienione w art. 21, 52, 52a i 52c, oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Ustawodawca generalnie zwalnia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych różnego rodzaju świadczenia, które mają charakter odszkodowawczy. Jak potwierdzają organy podatkowe, wypłata odszkodowania poprzedzona jest zaistnieniem szkody, dlatego też ma ono służyć jej naprawieniu, zatem nie stanowi realnego przysporzenia majątkowego.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT wolne od podatku dochodowego są kwoty otrzymane z ubezpieczeń majątkowych i osobowych. Od tej zasady są jednak wyjątki. Zwolnienie nie obejmuje m.in. odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane zgodnie z art. 27 ust. 1 lub art. 30c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Chodzi tu zatem o dochody przedsiębiorcy opodatkowane według skali podatkowej lub 19-proc. stawki liniowej.

Pojęcie składników majątku zostało zdefiniowane w ustawie o PIT w art. 5a pkt 2. Stanowi on, że ilekroć w ustawie jest mowa o składnikach majątkowych, oznacza to aktywa w rozumieniu ustawy o rachunkowości pomniejszone o przejęte długi funkcjonalnie związane z prowadzoną działalnością gospodarczą zbywcy (o ile długi te nie zostały uwzględnione w cenie nabycia, o której mowa w art. 22g ust. 3 ustawy).

Za przychód z działalności gospodarczej uważa się kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont. U podatników dokonujących sprzedaży towarów i usług opodatkowanych VAT za przychód z tej sprzedaży uważa się przychód pomniejszony o należny VAT. Jednocześnie art. 14 ust. 2 pkt 12 ustawy o PIT stanowi, że przychodem z działalności gospodarczej są również otrzymane odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, jako otrzymane pieniądze.

Zatem generalnie kwoty otrzymane z ubezpieczeń majątkowych jako naprawienie szkody w składnikach majątku związanych z prowadzoną firmą stanowią przychód z działalności gospodarczej. Może się jednak zdarzyć, że kwota wypłacona przez ubezpieczyciela w związku z działalności przedsiębiorcy podlegać będzie zwolnieniu z podatku. Dotyczy to sytuacji, gdy wyrządzona szkoda nie dotyczy bezpośrednio jego składników majątkowych. Takie przypadki w praktyce dotyczą np. przewoźników. Zdarza się, że przedsiębiorca, świadcząc usługi transportowe, przewozi na zlecenie klienta towar, który w trakcie transportu ulega uszkodzeniu. Przewoźnik ponosi koszty uszkodzonego towaru, ale od firmy ubezpieczeniowej, z którą zawarł polisę, otrzymuje odszkodowanie za towar, który uległ uszkodzeniu. Kwota otrzymanego przez przewoźnika odszkodowania od ubezpieczyciela za szkodę, która nie dotyczyła składników majątku związanego z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym (por. interpretację dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, nr IPPB1/415-417/09-2/AM, interpretacja naczelnika Urzędu Skarbowego w Łukowie z 24 czerwca 2005 r., nr PD-415/17/2005).

Ponadto odszkodowanie nie zawsze będzie stanowiło przychód do opodatkowania w całości. Wynika to z art. 14 ust. 3 pkt 3a ustawy o PIT, który stanowi, że do przychodów z działalności gospodarczej nie zalicza się zwróconych innych wydatków niezaliczonych do kosztów uzyskania przychodów. W sytuacji gdy podatnik poniósł wydatki, które zostały mu następnie zwrócone w formie wypłaconego odszkodowania, to mamy do czynienia ze zwrotem poniesionych wydatków nie tylko pod względem ekonomicznym, ale również prawnym. Odszkodowanie ma wyrównać uszczerbek majątkowy powstały w wyniku zdarzenia wyrządzonego szkodą. Celem odszkodowania jest naprawienie szkody, które zgodnie z kodeksem cywilnym może nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłacenie odpowiedniej sumy pieniężnej. Naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Przykładem może być przypadek przedsiębiorcy, który świadczy usługi transportowe. Samochody, którymi dysponuje, uzyskał na podstawie zawartych umów leasingu operacyjnego. Usługi transportowe są specyficzną branżą, w której dość często występują kolizje drogowe (szkody komunikacyjne). Firma leasingowa oprócz obciążeń w formie rat leasingowych obciąża podatnika ubezpieczeniem OC, AC, podatkiem transportowym i innymi opłatami. W momencie wystąpienia szkody ubezpieczyciel wysyła informację o wypłacie odszkodowania do firmy leasingowej. Odszkodowania wypłacane przez ubezpieczyciela wpływają na konto leasingodawcy, który zalicza je na poczet rat leasingowych, ubezpieczeń, odsetek karnych za nieterminową płatność rat leasingowych, raty, które są regulowane odszkodowaniem, są księgowane jako koszty uzyskania przychodu. Z zawartej umowy leasingowej wynika, że korzystający jest zobowiązany niezwłocznie przystąpić do naprawy przedmiotu leasingu. Koszty naprawy będą pokryte z odszkodowania otrzymanego od ubezpieczyciela, o ile zostanie przyznane i wypłacone w odpowiedniej wysokości i we właściwym czasie. W innym przypadku koszty naprawy finansuje w całości korzystający. Koszty te są mu zwracane do wysokości otrzymanego od ubezpieczyciela odszkodowania.

Zatem otrzymane odszkodowanie nie stanowi przychodu dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych do wysokości odpowiadającej kosztom remontu powypadkowego samochodu, które nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Natomiast nadwyżka otrzymanego odszkodowania nad poniesionymi kosztami remontu powypadkowego uszkodzonego samochodu będzie stanowiła przychód (por. interpretację dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 4 lipca 2008 r., nr ITPB1/415-205/08/DP).

Przedsiębiorcy ponoszący w związku działalnością gospodarczą wydatki na ubezpieczenia majątkowe, np. ubezpieczenia budynków, maszyn, środków transportu - samochodów ciężarowych i osobowych mogą tego rodzaju wydatki zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Trzeba jednak pamiętać, że ponoszone wydatki na ubezpieczenia majątkowe są związane z uzyskaniem przychodu, ale tylko w sposób pośredni, tzn. ich ponoszenie nie przysparza bezpośrednio konkretnego przychodu. Nie ma jednak wątpliwości, że wydatki na ubezpieczenie składników majątku obrotowego wykorzystywanego przez przedsiębiorcę w prowadzonej działalności gospodarczej przedsiębiorca ponosi w celu zachowania i zabezpieczenia źródła przychodów.

Koszty pośrednie są potrącalne w dacie ich poniesienia. Jeżeli koszty te dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy, a nie jest możliwe określenie, jaka ich część dotyczy danego roku podatkowego, w takim przypadku stanowią koszty uzyskania przychodów proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczą.

Kwota otrzymanego odszkodowania nie stanowi przychodu, jeżeli wydatki związane z kompensatą nie zostały uprzednio zaliczone do kosztów uzyskania przychodów

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 14 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 12, art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).