Sposób opodatkowania emerytur łotewskich zależy od źródła finansowania

Państwowy system emerytalny na Łotwie podobnie jak polski składa się z 2 obowiązkowych filarów, plus dodatkowego trzeciego filaru - tj. prywatnego dobrowolnego programu emerytalnego:

I filar - podstawowy obowiązkowy system emerytalny (system niekapitałowy), funkcjonuje z zachowaniem indywidualnej ewidencji składek. Jednak środki przekazywane ze składek są jedynie ewidencjonowane na indywidualnych rachunkach osób pracujących, a następnie przeznaczane na wypłaty emerytur dla aktualnych świadczeniobiorców.

Iwona Boniecka, starszy konsultant w dziale doradztwa prawno-podatkowego PricewaterhouseCoopers, wyjaśnia, że składka emerytalna pobierana jest od wszystkich dochodów z zatrudnienia i samozatrudnienia do poziomu około 10-krotności przeciętnego wynagrodzenia. Składka pobierana na system emerytalny to 20 proc. wynagrodzenia, z czego w I filarze pozostaje 18 proc., a 2 proc. jest przekazywane do II filaru (dane na rok 2010).

II filar - dodatkowy obowiązkowy schemat emerytalny (system kapitałowy) funkcjonuje w postaci kapitałowego planu emerytalnego, zorganizowanego przez władze państwowe. Przewiduje inwestowanie części wpłaconych składek ubezpieczeniowych na rynku finansowym (w akcje i inne papiery wartościowe), w celu zapewnienia przyrostu dodatkowych zysków kapitałowych dla każdego ubezpieczonego. Składka emerytalna przekazywana do tego schematu wynosi 2 proc. wynagrodzenia (dane na rok 2010). Zgromadzone zasoby inwestowane są na rynkach kapitałowych. Po osiągnięciu wieku emerytalnego, czyli 62 lat, możliwe jest przekazanie zgromadzonych zasobów do wybranej instytucji ubezpieczeniowej celem wypłacania dożywotniej emerytury lub dodanie do kapitału zgromadzonego na indywidualnym rachunku w I filarze.

III filar - dodatkowy dobrowolny schemat emerytalny - to dobrowolne ubezpieczenie prywatne, czyli takie, w którym dana osoba zawiązuje umowę z funduszem emerytalnym wyłącznie z własnej inicjatywy i całkowicie dobrowolnie. Może w ten sposób gromadzić dodatkowe oszczędności na emeryturę. Po osiągnięciu wieku 55 lat uczestnik schematu może zadecydować o tym, czy chce otrzymać cały zgromadzony kapitał, czy też gromadzić go dalej, realizując wypłaty częściowe. Co ważne, wypłaty z tego schematu są opodatkowane tak jak dochody kapitałowe na Łotwie, tj. stawką 10-proc.

Składki na ubezpieczenia emerytalne są finansowane po części przez ubezpieczonego, a po części przez pracodawcę. Iwona Boniecka podkreśla, że całość składek odprowadza, podobnie jak w Polsce, pracodawca, który jest płatnikiem składek. Podstawą kalkulacji składki na państwowe ubezpieczenie emerytalne jest wysokość otrzymanego dochodu.

Obecnie obowiązujące składki na ubezpieczenia społeczne na Łotwie wynoszą 33,09 proc., z czego:

● 24,09 proc. podstawy wynagrodzenia brutto - to wysokość płaconej przez pracodawcę łotewskiego stawki na ubezpieczenie społeczne,

● 9 proc. wynagrodzenia wpłaca pracownik ze swoich środków jako składkę na fundusz emerytalny.

Z czego 21,66 proc. jest przekazywane na poczet przyszłych świadczeń emerytalnych.

- Obecnie wiek emerytalny na Łotwie wynosi 62 lata (dla kobiet i mężczyzn) - wyjaśnia Iwona Boniecka.

Ekspert dodaje, że do emerytury uprawnione są osoby zamieszkałe na Łotwie oraz ubezpieczone (zatrudnione) w momencie przejścia na emeryturę przez co najmniej 10 lat, które osiągnęły wiek emerytalny.

Na wysokość samego świadczenia emerytalnego (wypłacanego w ramach I lub II filaru) - jak tłumaczy Iwona Boniecka - mają wpływ m.in. minimalne i maksymalne kwoty zawężające podstawę wymiaru składek. Obecnie średnia miesięczna wysokość emerytury wynosi 155 LVL (870 zł).

- W łotewskim systemie funkcjonuje emerytura minimalna, zależna od poziomu państwowego świadczenia socjalnego - przy okresie ubezpieczenia w systemie emerytalnym do 20 lat wartość ta mnożona jest przez wskaźnik 110 proc. (49,50 LVL), przy okresie ubezpieczenia 21 - 30 lat wskaźnik wynosi 130 proc. (58,50 LVL), przy okresie ubezpieczenia 31 - 40 lat wskaźnik wynosi 150 proc. (67,50 LVL), a przy okresie ubezpieczenia ponad 40 lat wskaźnik wynosi 170 proc. (76,50 LVL) - argumentuje Iwona Boniecka.

Dodaje także, że w przypadku śmierci osoby ubezpieczonej na Łotwie zgromadzony kapitał emerytalny będzie uwzględniany przy obliczaniu renty dla osoby otrzymującej świadczenie dla członka rodziny zmarłego w przypadku niepracujących członków rodziny, będących na utrzymaniu osoby ubezpieczonej. Renta dla członka rodziny zmarłego jest obliczana na podstawie emerytury, jaką zmarły by otrzymał.

Powyżej progu, który dla osób w wieku emerytalnym na Łotwie wynosi 1980 LVL rocznie, wypłaty świadczeń opodatkowane są podatkiem dochodowym na poziomie 26 proc.

- Na uwagę zasługuje fakt, że świadczenia emerytalne wypłacane z III filaru (również z prywatnych funduszy) opodatkowane są tak jak dochody kapitałowe na Łotwie, tj. na poziomie 10 proc. - wyjaśnia Iwona Boniecka.

Z danych naszej ekspert wynika także, że wartość składek jest odejmowana od podstawy naliczania podatku dochodowego od osób fizycznych. Pracodawca może zaliczyć do kosztów prowadzenia działalności składki na fundusze dobrowolne do poziomu 10 proc. zarobków pracownika lub nie więcej niż 300 LVL rocznie.

Na wewnętrzne regulacje łotewskie w zakresie ubezpieczenia emerytalnego oraz opodatkowania nakładają się przepisy mające zastosowanie do pracowników przemieszczających się po terytorium Unii Europejskiej, w tym Łotwy i Polski.

Obecnie - jak podkreśla Iwona Boniecka - stosunki w zakresie zabezpieczenia społecznego między Polską a innymi państwami UE, w tym Łotwy, są regulowane przez przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i 987/2009 (które zastąpiły od 1 maja 2010 r. - 1408/71 oraz 574/72). Rozporządzenia te regulują kwestię ustalania właściwego ustawodawstwa (odpowiadają na pytanie, do systemu którego kraju należy wpłacać składki na ubezpieczenia społeczne, w tym emerytalne) oraz porządkują zasady dotyczące nabywania uprawnień do świadczeń należnych z państwowych systemów ubezpieczenia (w tym emerytur).

Na przykład: polski pracownik (posiadający umowę z polskim pracodawcą oraz stałe miejsce zamieszkania w Polsce), który swoją pracę wykonuje fizycznie na terytorium Łotwy, powinien podlegać łotewskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych. Jednak - jak zastrzega nasza rozmówczyni z PricewaterhouseCoopers - w niektórych sytuacjach możliwe jest zastosowanie przepisu szczególnego (np. dotyczącego delegowania personelu), na mocy którego osoba taka będzie mogła pozostać w polskim systemie ubezpieczeń oraz jednocześnie będzie zwolniona z obowiązku opłacania składek do systemu łotewskiego. W takiej sytuacji niezbędne będzie uzyskanie odpowiedniego dokumentu, tzw. certyfikatu A1 (wcześniej E101). Podobnie uzyskanie przyszłego świadczenia z Łotwy będzie regulowane przepisami koordynacyjnymi wspomnianych rozporządzeń. Co do zasady, okresy przepracowane w którymkolwiek z krajów Unii Europejskiej będą zsumowane i ich wspólny wymiar posłuży do ustalenia prawa do emerytury i jej wysokości.

Wszyscy pracownicy zatrudnieni na Łotwie podlegają obowiązkowemu systemowi ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych bez względu na obywatelstwo czy siedzibę pracodawcy. Podstawą do naliczenia składek jest wynagrodzenie wypłacane pracownikowi

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl