Rozliczenie strat w prowadzonej firmie

Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą.

O wysokość straty poniesionej w roku podatkowym można obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym, że wysokość obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50 proc. kwoty tej straty. Rozliczanie strat ma zastosowanie także do strat z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną, papierów wartościowych, w tym z odpłatnego zbycia pożyczonych papierów wartościowych (sprzedaż krótka) i odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających, oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Zasada rozliczania strat nie ma zastosowania do strat:

1) z odpłatnego zbycia rzeczy i praw majątkowych, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o PIT, oraz

2) ze źródeł przychodów, z których dochody są wolne od podatku dochodowego.

Rozliczenie strat ma zastosowanie też do straty z działów specjalnych produkcji rolnej, jeżeli dochód z tego źródła przez okres następnych pięciu kolejnych lat ustalany jest na podstawie ksiąg.

U podatników rozliczających się w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych nie jest możliwe, aby koszty przewyższyły przychody i tym samym powstała strata podatkowa. Wszystko dlatego, że ryczałt płacimy od przychodu. Nie ma możliwości w tym przypadku uwzględniania kosztów uzyskania przychodów. Wydawać by się więc mogło, że skoro strata nie może powstać u ryczałtowca, to nie może także nastąpić jej odliczenie. Jednak odliczenie takie jest możliwe, choć może dotyczyć wyłącznie strat, które podatnik poniósł w latach poprzednich, gdy opodatkowany był na zasadach ogólnych, a więc wtedy, gdy płacił podatek według skali podatkowej. Rozliczenie strat następuje na takich samych zasadach, jak przy odliczaniu straty od dochodu opodatkowanego według skali PIT. Oznacza to, że o wysokość straty ze źródła przychodów poniesionej w roku podatkowym można obniżyć przychód uzyskany z tego źródła w najbliższych, kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, z tym, że wysokość obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50 proc. kwoty tej straty. Oznacza to, że jeśli przed zmianą formy opodatkowania nie udało się podatnikowi odliczyć straty od dochodu opodatkowanego według skali, może takiego odliczenia dokonać od przychodu opodatkowanego ryczałtem.

Omówimy jeszcze zasady rozliczania strat przez osoby opodatkowane na zasadach liniowego, 19-proc. PIT (art. 30c ustawy o PIT).

W przypadku działalności gospodarczej dochodem jest nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów. Dotyczy to także tych podatników, którzy opłacają podatek według stawki liniowej. Ze względu na to, że przepisy art. 9 ustawy o PIT nie zastrzegają, że przypadająca do odliczenia w danym roku część straty powinna być rozliczana przez cały rok podatkowy, całą kwotę straty w części przypadającej do odliczenia w danym roku podatkowym wolno nam odliczyć już w pierwszym miesiącu roku podatkowego za który jest płacona zaliczka miesięczna na podatek dochodowy według stawki 19 proc.

Podatnik nabył w 2007 r. 153,237 jednostki uczestnictwa funduszu o wartości 53,7 tys. zł. W 2008 r. odkupił 153,237 jednostki uczestnictwa funduszu o wartości 26 957 zł 45 gr. Strata wyniosła 26 742 zł 55 gr. W 2009 r. sprzedał akcje z zyskiem 7769 zł 5 gr. Całą kwotę rozliczył ze stratą z 2008 r. i pozostała kwota do rozliczenia w kolejnych 4 latach (do 2013 roku). Czy podatnik prawidłowo rozlicza stratę z 2008 r.?

Artykuł 9 ust. 6 ustawy o PIT wylicza straty ze źródeł kapitałowych, podlegające odliczeniu od dochodu z tego źródła przychodów i nie uwzględnia strat pochodzących z tytułu udziału w funduszach kapitałowych.

Poza tym zasada opodatkowania dochodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, wyrażona w art. 30b ustawy o PIT, wyklucza odliczenie od tego dochodu straty z udziału w funduszach inwestycyjnych, gdyż reguły opodatkowania dochodów z tytułu udziału w funduszach kapitałowych reguluje art. 30a ust. 1 pkt 5 ustawy o PIT. Istotne w tej mierze jest to, że podatnik w pierwszym przypadku opodatkowuje się samodzielnie, składając zeznanie według PIT-38, do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Z kolei obowiązek poboru 19-proc. zryczałtowanego podatku dochodowego m.in. od dochodów z tytułu udziału w funduszach kapitałowych ciąży na płatniku.

W konsekwencji podatnik nie posiadał uprawnienia do odliczenia straty z tytułu udziału w funduszach inwestycyjnych od dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Potwierdza to dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji z 30 lipca 2010 r. (nr ITPB1/415-441/10/MR).

W okresie 7 - 8 stycznia 2010 r. nieustaleni przez policję sprawcy włamali się do pomieszczenia biurowego (wynajmowanego na potrzeby prowadzonej działalności) i ukradli 44 399,66 zł, czym spowodowali straty o łącznej wartości 45 399 zł. Sprawców nie wykryto i dochodzenie umorzono 3 marca 2010 r. Skradzione pieniądze były przeznaczone na bieżącą działalność firmy. Czy kradzież gotówki do celów podatkowych może stanowić koszty?

Aby dany wydatek zaliczyć do kosztów, musi spełniać łącznie następujące przesłanki:

● musi być poniesiony w celu osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu,

● nie może być wymieniony w art. 23 ustawy o PIT, wśród wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów,

● musi być należycie udokumentowany.

W przypadku strat w majątku obrotowym (np. środkach pieniężnych) trudno mówić, że zmierzają one do osiągnięcia przychodów. Mogą jednak stanowić element kosztowy w prowadzonej działalności gospodarczej. Możliwość zaliczenia straty do kosztów uzyskania przychodów zależy jednak od spełnienia następujących warunków: strata musi być związana z całokształtem prowadzonej działalności; jej powstanie musi być spowodowane działaniem niezawinionym przez podatnika; musi być właściwie udokumentowana; podatnik powinien wykazać, że podjął właściwe działania zabezpieczające przed powstaniem straty.

Dla celów podatkowych tylko kradzież powstałą na skutek zdarzeń nieprzewidywalnych, nie do uniknięcia przez racjonalnie działający podmiot można uznać za zdarzenie losowe, które uzasadnia zaliczenie powstałej straty w ciężar kosztów uzyskania przychodów. Przy czym kradzież ta nie może być skutkiem działań lub zaniedbań podatnika, np. niewłaściwego zabezpieczenia składników majątkowych czy braku nadzoru nad zatrudnianymi pracownikami.

Jeżeli podatnik dochował należytej staranności w przechowywaniu skradzionej gotówki, to powstała w wyniku kradzieży strata może stanowić koszty uzyskania przychodu prowadzonej działalności, o ile została właściwie udokumentowana. Taką opinię przedstawił m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach z 25 czerwca 2010 r. (nr IBPBI/1/415-366/10/KB).

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Art. 9 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).