Małżonkowie i samotni rodzice skorzystają z preferencji w PIT

Uzyskiwanie dochodów w danym roku podatkowym wiąże się z obowiązkami podatkowymi. Fiskusa interesuje każda zarobiona złotówka. Przepisy podatkowe przewidują bowiem, że opodatkowaniu podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o PIT (są to m.in. zwolnienia ustawowe dotyczące dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku). Podatek dochodowy jest podatkiem osobistym, co oznacza, że płaci go każda osoba fizyczna osiągająca dochód. Zasada ta ma również zastosowanie do małżonków, chyba że wystąpią oni z wnioskiem o łączne opodatkowanie ich dochodów. Wtedy małżonkowie korzystają z preferencyjnego sposobu rozliczeń PIT. Podobne preferencje ustawodawca przewidział dla samotnych rodziców.

Małżonkowie, którzy chcą być opodatkowani wspólnie w jednym zeznaniu PIT, muszą złożyć odpowiedni wniosek. Złożenie wniosku to nic innego jak zaznaczenie na formularzu PIT kwadratu: rozliczenie wspólnie z małżonkiem. Z wnioskiem o wspólne opodatkowanie dochodów mogą wystąpić małżonkowie:

1) podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce (mający obowiązek rozliczania w Polsce wszystkich światowych dochodów uzyskanych w danym roku podatkowym),

2) pozostający w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy,

3) między którymi istnieje przez cały rok podatkowy wspólność majątkowa,

4) jeżeli do żadnego z nich w roku podatkowym nie mają zastosowania przepisy:

- art. 30c ustawy o PIT (dotyczące opodatkowania dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z działów specjalnych produkcji rolnej obłożonych 19-proc. stawką liniową podatku),

- ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym regulującej opodatkowanie niektórych przychodów (dochodów) osób fizycznych w formie: karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych lub zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych. Warunek ten nie dotyczy podatników osiągających przychody z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, jeżeli umowy te nie są zawierane w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej,

- ustawy o podatku tonażowym,

5) którzy wniosek o wspólne opodatkowanie dochodów małżonków złożyli nie później niż w terminie określonym dla złożenia zeznania za rok podatkowy (za 2009 rok jest to 30 kwietnia 2010 r.). Jeżeli małżonkowie spełniają wszystkie wymienione warunki, to mogą - na swój wniosek - być opodatkowani łącznie od sumy swoich dochodów. Wcześniej jednak muszą odliczyć - odrębnie każdy z małżonków - kwoty przysługujących im ulg i odliczeń. W tym przypadku podatek określa się obojgu małżonkom w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany (np. od wygranych w grach liczbowych, dywidend, odsetek od lokat bankowych itp.). Ta zasada obliczania podatku ma zastosowanie również w sytuacji, gdy jeden z małżonków w roku podatkowym nie uzyskał przychodów ze źródeł, z których dochód jest opodatkowany zgodnie ze skalą PIT lub osiągnął dochody w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku.

O wspólne rozliczenie podatkowe może wnioskować również ten podatnik, któremu małżonek zmarł w trakcie roku. Wniosek o łączne opodatkowanie dochodów małżonków, między którymi istniała w roku podatkowym wspólność majątkowa, może być złożony przez podatnika, który:

1) zawarł związek małżeński przed rozpoczęciem roku podatkowego, a jego małżonek zmarł w trakcie roku podatkowego,

2) pozostawał w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, a jego małżonek zmarł po upływie roku podatkowego przed złożeniem zeznania podatkowego,

i jeżeli:

1) ani do podatnika, ani do jego małżonka w roku podatkowym nie mają zastosowania przepisy:

- art. 30c ustawy o PIT (dotyczące opodatkowania dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z działów specjalnych produkcji rolnej obłożonych 19-proc. stawką liniową podatku),

- ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym regulującej opodatkowanie niektórych przychodów (dochodów) osób fizycznych w formie: karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych lub zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych. Warunek ten nie dotyczy podatników osiągających przychody z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, jeżeli umowy te nie są zawierane w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej,

- ustawy o podatku tonażowym,

2) wniosek o wspólne opodatkowanie dochodów został złożony nie później niż w terminie określonym dla złożenia zeznania za rok podatkowy. Jednocześnie należy pamiętać, że podatnikom, którzy złożyli wniosek o opodatkowanie przewidziane dla małżonków, nie przysługuje prawo opodatkowania dochodów w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Z podobnych preferencji, jakie przysługują mężowi i żonie, mogą także skorzystać samotni rodzice. Przepisy ustawy o PIT przewidują, że za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której sąd orzekł separację w rozumieniu odrębnych przepisów. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się również osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności. Z wnioskiem o obliczenie podatku w sposób przewidziany dla osoby samotnie wychowującej dzieci może wystąpić osoba podlegająca nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, jeżeli w roku podatkowym łącznie spełniała następujące warunki:

1) samotnie wychowywała dzieci:

- małoletnie,

- które zgodnie z odrębnymi przepisami bez względu na ich wiek otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

- do 25. roku życia uczące się w szkołach (o których jest mowa w przepisach o systemie oświaty czy o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie), jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu według skali PIT (stawki 18 i 32 proc.) lub dochodów m.in. z kapitałów pieniężnych w łącznej wysokości przekraczającej kwotę stanowiącą iloraz kwoty zmniejszającej podatek oraz stawki podatku, określonych w pierwszym przedziale skali podatkowej, z wyjątkiem renty rodzinnej,

2) ani do tej osoby, ani do jej dziecka w roku podatkowym nie mają zastosowania przepisy:

- art. 30c ustawy o PIT (dotyczące opodatkowania dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z działów specjalnych produkcji rolnej obłożonych 19-proc. stawką liniową podatku),

- ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym regulującej opodatkowanie niektórych przychodów (dochodów) osób fizycznych w formie: karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych lub zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów osób duchownych. Warunek ten nie dotyczy podatników osiągających przychody z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, jeżeli umowy te nie są zawierane w ramach prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej,

- ustawy o podatku tonażowym,

3) wniosek o opodatkowanie dochodów w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci został przez tę osobę złożony nie później niż w terminie określonym dla złożenia zeznania za rok podatkowy.

Jeżeli osoba samotnie wychowująca dzieci spełnia wymienione warunki, to może - na swój wniosek - określić podatek w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy swoich dochodów, z tym że do dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w ustawie (np. od wygranych w grach liczbowych, dywidend, odsetek od lokat bankowych) oraz nie dolicza się dochodów uzyskanych przez pełnoletnie dziecko. Warto tu dodać, że złożenie wniosku o rozliczenie przewidziane dla samotnych rodziców - podobnie jak przy rozliczeniu małżeńskim - polega na zakreśleniu w deklaracji PIT odpowiedniego kwadratu. Pełnoletnie dziecko, które w roku podatkowym uzyskało dochody podlegające opodatkowaniu, jest zobowiązane do samodzielnego złożenia zeznania podatkowego o wysokości dochodów osiągniętych od dnia uzyskania pełnoletniości (również w sytuacji gdy dochód uzyskany od tego dnia nie przekroczył w 2009 roku kwoty 3091 zł).

Preferencyjne zasady i sposób opodatkowania dochodów małżonków, a także osób samotnie wychowujących dzieci, mają zastosowanie również do:

1) małżonków, którzy mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej,

2) małżonków, z których jeden podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Rzeczypospolitej Polskiej, a drugi ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej,

3) osób samotnie wychowujących dzieci, które mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej

- jeżeli osiągnęli podlegające opodatkowaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przychody w wysokości stanowiącej łącznie co najmniej 75 proc. całkowitego przychodu osiągniętego przez oboje małżonków (osobę samotnie wychowującą dzieci) w danym roku podatkowym i udokumentowali certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

W przypadku wskazanych osób warunkiem uprawniającym do opodatkowania dochodów w sposób preferencyjny jest istnienie podstawy prawnej wynikającej z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Polska, potrzebnych do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego państwa, w którym osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Na żądanie organów podatkowych lub organów kontroli skarbowej małżonkowie, jak również odpowiednio osoby samotnie wychowujące dzieci, są zobowiązani udokumentować wysokość całkowitych przychodów osiągniętych w danym roku podatkowym, przedstawiając zaświadczenie wydane przez właściwy organ podatkowy innego niż Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub innego państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo Konfederacji Szwajcarskiej, w którym osoby te mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych, lub inny dokument potwierdzający wysokość całkowitych przychodów osiągniętych w danym roku podatkowym.

Źródłami przychodów podlegającymi opodatkowaniu PIT są:

● stosunek służbowy, stosunek pracy (w tym spółdzielczy), członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta,

● działalność wykonywana osobiście,

● pozarolnicza działalność gospodarcza,

● działy specjalne produkcji rolnej,

● najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą,

● kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych,

● odpłatne zbycie nieruchomości, praw majątkowych związanych z nieruchomościami, innych rzeczy, jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych związanych z nieruchomościami przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie, a innych rzeczy - przed upływem pół roku, licząc od końca miesiąca, w którym nastąpiło nabycie. W przypadku zamiany okresy te odnoszą się do każdej z osób dokonującej zamiany,

● inne źródła.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Art. 6 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307).