Emerytura otrzymywana ze Szwecji nie jest rozliczana w Polsce

Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej w maju 2004 r. Szwecja stała się dla Polaków jednym z najchętniej wybieranych kierunków migracji zarobkowej. Jak wskazuje Sylwia Janek, doradca podatkowy, konsultant w PricewaterhouseCoopers, Polacy zatrudniani są bezpośrednio u szwedzkich pracodawców, albo też są oddelegowywani do wykonywania pracy na terytorium Szwecji przez pracodawców z Polski.

- W obu przypadkach koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE daje możliwość uzyskania prawa do polskich oraz szwedzkich świadczeń emerytalnych - wyjaśnia Sylwia Janek.

Od 2003 roku w Szwecji obowiązuje nowy system emerytalny, którego podstawową zasadą jest wypracowanie emerytury przez cały okres aktywności zawodowej. Jak podkreśla Sylwia Janek, warunkiem korzy-stania ze świadczeń emerytalnych jest podleganie szwedzkiemu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego poprzez zamieszkanie lub podjęcie pracy w tym kraju. W przypadku przerwania pracy lub podjęcia pracy za granicą, uprawnienia emerytalne w Szwecji zostają zachowane.

Sylwia Janek dodaje, że na system emerytalny pobierana jest składka w wysokości 18,6 proc. dochodów, z czego 16 proc. na emeryturę dochodową, a 2,5 proc. na emeryturę premiową.

Ekspert PricewaterhouseCoopers tłumaczy, że emerytura dochodowa stanowi największą część wypracowanych uprawnień emerytalnych. Oszczędności zgromadzone na koncie tej emerytury zależą od sumy wpłaconych składek (im wyższe dochody, tym większe składki i wyższa emerytura). Składki te są co roku sumowane i indeksowane wskaźnikiem średniego wzrostu dochodu narodowego per capita (1,6 proc. rocznie), tak aby ich wartość kształtowała się zgodnie z ogólnym rozwojem zarobków w Szwecji. Na wysokość świadczenia emerytalnego ma również wpływ średnia długość życia przewidywana dla danej grupy wiekowej, która jest jednakowa dla mężczyzn i kobiet.

- Emerytura premiowa lokowana jest w funduszach emerytalnych, które ubezpieczony wybiera za pośrednictwem Urzędu ds. Emerytur Premiowych (PPM). Środki emerytalne mogą być rozmieszczone maksymalnie w pięciu różnych funduszach - mówi Sylwia Janek.

Podkreśla, że można zmienić fundusz bez dodatkowych opłat. W razie braku wyboru funduszu, składki są umieszczane w Oszczędnościowo-Premiowym Funduszu Emerytalnym. Emerytura premiowa zależy od ilości zgromadzonych środków, wartości aktywów wybranych funduszy emerytalnych oraz od momentu przejścia na emeryturę.

Dla osób urodzonych w latach 1938-1953 przepisy emerytalne w Szwecji przewidują emeryturę uzupełniającą, która opiera się na punktach emerytalnych wypracowanych w ciągu lat pracy. Jak opisuje Sylwia Janek, odpowiada ona powszechnej emeryturze uzupełniającej (ATP) oraz emeryturze powszechnej w starym systemie emerytalnym.

Zarówno emeryturę dochodową, premiową, jak i uzupełniającą można zacząć pobierać po ukończeniu 61 lat. Szwedzkie przepisy nie określają górnego limitu wieku, do którego można nabywać uprawnienia emerytalne. Oznacza to, że osoby kontynuujące pracę mogą zwiększyć wysokość swojej emerytury.

- Osoby, które miały niskie dochody lub nie miały ich wcale, mogą otrzymać w Szwecji emeryturę gwarantowaną, finansowaną przez państwo. Uprawnione są do niej te osoby, których okres zamieszkania w Szwecji wynosi co najmniej trzy lata. Jednak by otrzymać pełną emeryturę gwarantowaną, trzeba mieszkać w Szwecji przez 40 lat. Jeśli pobyt jest krótszy niż trzy lata, lecz wynosi co najmniej rok, możliwe jest zaliczenie okresu zamieszkania w innym kraju UE lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego - mówi Sylwia Janek.

Podpowiada też, że o emeryturę gwarantowaną można ubiegać się z chwilą ukończenia 65 lat. Jej wysokość zależy od stanu cywilnego, wysokości składek wpłacanych na rzecz emerytury dochodowej i premiowej oraz od kształtowania się cen w Szwecji. Maksymalna emerytura gwarantowana w 2009 roku wynosiła: dla osób pozostających w jednoosobowych gospodarstwach domowych 7597 koron miesięcznie (ok. 3102 zł), a dla osób będących w związkach małżeńskich 6777 koron miesięcznie (ok. 2767 zł).

- W Szwecji można pobierać emeryturę całkowitą lub kontynuować pracę w niepełnym wymiarze godzin, otrzymując tylko część emerytury w wysokości 25 proc., 50 proc. lub 75 proc. miesięcznej kwoty. Można też pobierać tylko emeryturę premiową, a odroczyć pobieranie emerytury dochodowej i uzupełniającej lub odwrotnie - wymienia Sylwia Janek.

W Szwecji istnieją też pracownicze programy emerytalne, do których należy ok. 90 proc. pracowników. W ramach indywidualnych planów emerytalnych dodatkowo oszczędza ponad 1/4 mieszkańców.

Emeryci mieszkający w Szwecji, którzy uzyskują niskie dochody, mogą otrzymać pomoc finansową na opłacenie mieszkania w formie dodatku mieszkaniowego (bostadstillägg). Muszą jednak mieć skończone 65 lat i pobierać emeryturę w pełnym wymiarze. Najwyższa wysokość tego świadczenia - jak podaje nam Sylwia Janek - może wynieść 4650 koron miesięcznie (ok. 1, 9 tys. zł) w przypadku osób będących w stanie wolnym lub 2325 koron miesięcznie (ok. 950 zł) dla osób będących w związku małżeńskim czy w zarejestrowanym związku partnerskim (dane za 2009 rok).

Szwedzki system zabezpieczenia społecznego przewiduje również wypłatę zasiłku na utrzymanie osób starszych (äldreförsörjningsstöd). Dotyczy to osób, które mają bardzo niską emeryturę lub nie mają jej wcale ze względu na krótki okres zamieszkania w Szwecji. Uważa się, że godziwy poziom utrzymania mogą zapewnić środki w wysokości 4831 koron miesięcznie (ok. 1972 zł) w przypadku osób będących w stanie wolnym lub w wysokości 4082 koron miesięcznie (ok. 1667 zł) w przypadku osób będących w związku małżeńskim (dane za 2009 rok). Aby otrzymać zasiłek na utrzymanie osób starszych, trzeba mieć skończone 65 lat.

Z informacji Sylwii Janek wynika, że Polacy, którzy pracują lub mieszkają na terytorium Szwecji, mogą, po spełnieniu określonych wymagań oraz osiągnięciu wieku emerytalnego, ubiegać się o szwedzką emeryturę.

- Aby uzyskać emeryturę w Szwecji, należy wystąpić z wnioskiem o przyznanie emerytury do Szwedzkiej Kasy Ubezpieczeń (Försäkringskassan) oraz odpowiednio do Urzędu ds. Emerytur Premiowych (PPM). Co istotne, do okresów ubezpieczenia w Szwecji zalicza się m.in. okresy opłacania składek, jak i zamieszkania na terytorium tego państwa - radzi Sylwia Janek.

Informuje też, że wniosek o przyznanie emerytury można również złożyć do polskiego ZUS, na podstawie którego zostaną wszczęte postępowania o przyznanie świadczeń zarówno w Polsce, jak i w Szwecji.

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od Cecilii Arrhenius z Działu Doradztwa Podatkowego w PricewaterhouseCoopers Malmö, emeryci w Szwecji nie są uprawnieni do korzystania z ulg podatkowych. Wyjątek stanowią osoby powyżej 65 lat, które z racji niskich świadczeń emerytalnych mogą ubiegać się o wyższe, niż przewidziane w przepisach zasiłki.

Emerytury wypłacane zarówno z publicznego, jak i prywatnego systemu emerytalnego podlegają w Szwecji opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Na podatek ten składają się podatki lokalne oraz podatek państwowy. Stawki podatku dochodowego lokalnego wahają się od 29 proc. do 34 proc. dochodu podlegającego opodatkowaniu w skali rocznej, w zależności od decyzji władz gminy.

Od kwoty dochodu podlegającego opodatkowaniu powyżej 380 200 koron (ok. 155 236 zł) pobierane jest dodatkowo 20 proc., a od 538 800 koron (ok. 220 tys. zł) 25 proc. podatku państwowego (dane za 2009 rok).

W przypadku emerytur wypłacanych ze Szwedzkiej Kasy Ubezpieczeń, po zakończeniu każdego roku, w styczniu osoba uprawniona do świadczeń emerytalnych otrzymuje raport kontrolny na potrzeby sporządzenia deklaracji podatkowej. W raporcie tym podana jest suma pieniędzy otrzymana w ciągu minionego roku oraz wysokość pobranego podatku.

Po zakończeniu roku podatkowego szwedzki urząd skarbowy przesyła specyfikację wszystkich dochodów oraz deklarację podatkową, którą po sprawdzeniu należy podpisać i złożyć najpóźniej do 2 maja. Następnie między 15 sierpnia a 15 września urząd skarbowy wysyła ostateczną decyzję o wysokości podatków.

● emerytura dochodowa (inkomstpension);

● emerytura premiowa (premiepension);

● emerytura uzupełniająca (tilläggspension);

● emerytura gwarantowana (garantipension).

Reforma systemu emerytalnego w Polsce z 1999 roku wzorowała się na rozwiązaniach szwedzkich w części dotyczącej otwartych funduszy emerytalnych. Główna różnica polega na tym, że w Polsce można zapisać się tylko do jednego OFE, a w Szwecji aż do pięciu

ewa.matyszewska@infor.pl