Czy bony i talony finansowane z ZFŚS są zwolnione z podatku

Zmiana ta rozszerzyła zwolnienie także na świadczenia pieniężne, lecz - wbrew oczekiwaniom przedsiębiorców - rozszerzenie to nie objęło bonów i talonów przekazywanych pracownikom. Była to jedna z najbardziej dyskutowanych i wywołujących emocje zmian w roku 2009, uznana przez Konfederację Pracodawców Polskich za bardzo szkodliwą. Temat ten jest wciąż aktualny i niezamknięty, gdyż prezydent przygotował projekt nowelizacji wychodzący naprzeciw oczekiwaniom pracodawców, rozszerzający zwolnienie także na bony, talony i inne znaki uprawniające do ich wymiany na towary lub usługi.

Przed nowelizacją z 17 lipca 2009 r., która obowiązuje od 22 sierpnia 2009 r., świadczenia otrzymywane przez pracownika podlegały zwolnieniu, o ile były świadczeniami rzeczowymi, sfinansowanymi w całości ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (lub funduszy związków zawodowych), a ich wartość nie przekraczała w ciągu roku 380 zł, przy czym za świadczenia rzeczowe nie były uważane bony, talony i inne znaki, uprawniające do ich wymiany na towary lub usługi, a tym samym nie były one objęte zwolnieniem.

Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami, z opodatkowania zwolniona jest wartość otrzymanych przez pracownika w związku z finansowaniem działalności socjalnej, o której mowa w przepisach o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, świadczeń rzeczowych oraz otrzymanych przez niego w tym zakresie świadczeń pieniężnych, sfinansowanych w całości ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych lub funduszy związków zawodowych, łącznie do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym 380 zł.

Wprowadzanie przepisów z mocą wsteczną w prawie podatkowym jest niedopuszczalne ze względu na zasadę demokratycznego państwa prawa, chyba że jest to korzystne dla podatników (a za korzystne niewątpliwie należy uznać rozszerzenie zwolnienia na świadczenia pieniężne). Z tego też względu komentatorzy specjalnie nie przywiązywali wagi do tej kwestii - choć zwracano uwagę, że przy okazji rozszerzenia zwolnienia, w sposób subtelny ustawodawca dodał (bądź też jak wskazywano - wyraźnie wyartykułował już istniejący) warunek zwolnienia. Warunek miał charakter zwężający i wynikał z tego, że przy okazji wprowadzono wymóg, aby świadczenie (zarówno rzeczowe, jak i pomoc w gotówce) zostało otrzymane w związku z finansowaniem działalności socjalnej, o której mowa w przepisach. Oznacza to, że obok warunku sfinansowania świadczenia ze środków pochodzących z zakładowego funduszu, dla zwolnienia podatkowego ważne jest, aby cel przyznania świadczenia był zgodny z ustawą o ZFŚS (chociaż pojawia się pytanie, czy i na ile organy podatkowe będą w stanie i powinny badać kwestie zgodności otrzymanych świadczeń z celami ustawy o ZFŚS).

Najwięcej kontrowersji wzbudziło utrzymanie przepisu, że rzeczowymi świadczeniami nie są bony, talony i inne znaki, uprawniające do ich wymiany na towary lub usługi, zwłaszcza że pierwotne wersje projektu zakładały objęcie zwolnieniem także bonów i talonów. Z jednej strony, np. Związek Rzemiosła Polskiego nie popierał rozszerzenia zwolnienia na bony i talony argumentując, że ukierunkowują one pracowników do dokonywania zakupów w dużych sieciach handlowych, a że i tak niewielka kwota 380 zł powinna być przeznaczona na dofinansowanie wypoczynku pracowników. Z drugiej strony, argumentowano, że nie tylko duże sieci handlowe, ale także małe punkty mogłyby skorzystać ze wzmożonej konsumpcji wynikającej z pojawienia się na rynku większej liczby talonów, a nieopodatkowane bony i talony są w krajach Europy Środkowej popularnym elementem pakietów wynagrodzeń.

Zgodnie z przygotowaną przez prezydenta kolejną zmianą przepisu, świadczenia rzeczowe, w tym bony, talony i inne znaki, będą objęte zwolnieniem. W uzasadnieniu do projektu wskazuje się, że nie ma racjonalnego uzasadnienia dla innego traktowania pieniędzy oraz talonów i że nie można uznać za racjonalne takiego rozwiązania ustawodawcy, w którym pracownicy będący w takiej samej sytuacji życiowej, uprawnieni do pomocy z ZFŚS, będą traktowani odmiennie, w zależności od tego, czy otrzymają pomoc w formie gotówki, paczki żywnościowej o tej samej wartości czy bonu towarowego na tę samą kwotę - a tylko w tej ostatniej sytuacji musieliby od otrzymanego bonu zapłacić podatek.

Projekt zaproponowany przez prezydenta nie został jeszcze skierowany do Sejmu (na dzień przygotowania tego artykułu, nie trafił on jeszcze do laski marszałkowskiej). Wydaje się, że jest to projekt idący w dobrym kierunku. Do powołanych argumentów opartych na zasadzie niedyskryminacji i równości, można dodać argumenty prawne o charakterze celowościowym oraz systemowym.

Rzeczywiście jest. Wtedy to przepis ustawy o PIT wskazywał, że rzeczowymi świadczeniami są w szczególności: bony towarowe, paczki świąteczne dla dzieci, bilety na imprezy sportowe lub kulturalne. Kiedy likwidowano zwolnienie bonów i talonów, w uzasadnieniu (druk sejmowy nr 1853) wskazywano, że bony zwolnione od PIT stanowią de facto ukrytą formę wynagradzania i że od lat były postrzegane jako zagrożenie bytu dla małych sklepów rodzinnych, gdyż bony towarowe emitują hipermarkety, a podatnik nie ma wyboru, gdzie zrealizować świadczenie. Chodziło więc o to, że talony funkcjonują w sposób zbliżony do pomocy gotówkowej, która się absolutnie w zwolnieniu nie mieściła.

W kontekście obecnego zwolnienia świadczeń pieniężnych absurdalne byłoby podtrzymywanie argumentu za utrzymaniem opodatkowania znaków legitymacyjnych. Jeśli chodzi o wątpliwości, czy przy przekazywaniu bonów cele ZFŚS będą realizowane, to przecież tym większe wątpliwości może wzbudzać przekazywanie gotówki w zakresie tego, czy nastąpi ono w ramach celów socjalnych wskazanych w ustawie o ZFŚS. Skoro więc ustawodawca jednak zdecydował się objąć zwolnieniem pomoc gotówkową, tym bardziej powinien nim objąć teraz także bony i talony finansowane z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

Ponadto, za rozszerzeniem zwolnienia przemawia także to, że zgodnie z par. 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach ZFŚS wyłączone są z oskładkowania w pełnej wysokości - bez ograniczenia kwotowego i dodatkowych warunków. Tak więc mamy obecnie sytuację, że te same bony nie są oskładkowane, a podlegają opodatkowaniu, dla czego trudno wskazać racjonalne uzasadnienie. Takie różne traktowanie świadczeń z ZFŚS dla celów podatkowych oraz ubezpieczeniowych jest niespójne i tylko utrudnia prowadzenie rozliczeń płatnikom.

@RY1@i02/2010/001/i02.2010.001.086.012a.001.jpg@RY2@

Aldona Szada-Ślaska, ekspert z firmy Deloitte

ekspert z firmy Deloitte

Rozmawiała Ewa Matyszewska