Trzeba mieć dowód zapłaty w gotówce

W rozliczeniach między przedsiębiorcami dominującym sposobem zapłaty jest płatność przez przelewy bankowe.

Czasem jednak dochodzi do płatności gotówkowych. Praktykowanie takiej formy jest jednak ryzykowne ze względu na przyszłe rozliczenia podatkowe takich transakcji, zarówno jeśli chodzi o rozliczenie podatku od towarów i usług od konkretnych zakupów, jak i w podatku dochodowym, jeśli chodzi o rozliczenie kosztów uzyskania przychodów.

Organy podatkowe mogą wnikliwe zweryfikować takie transakcje i zażądać od podatników wiarygodnych dowodów potwierdzających, że płatności w formie gotówkowej zostały rzeczywiście przeprowadzone i dotyczyły czynności, które faktycznie się odbyły. Jeśli je zakwestionują, a tym samym podważą rzetelność prowadzonej przez podatnika dokumentacji podatkowej i rozliczeń, to w konsekwencji kończy się to oszacowaniem wysokości zobowiązania podatkowego.

W jednej z ostatnich spraw rozpatrywanych przez Naczelny Sąd Administracyjny skład orzekł, że gotówkowy sposób rozliczeń pomiędzy kontrahentami nie może stanowić dowodu ich nieprawdziwości (fikcyjności). Jednak jeśli przedsiębiorca zaniechał zachowania procedur dokonywania płatności przez przelewy bankowe i nie potrafi przedstawić żadnych innych poza fakturami dowodów rzeczywistej realizacji tych transakcji, to uniemożliwia to pozytywne zweryfikowanie stanowiska podatnika o rzeczywistym obrocie.

Oznacza to, że jeżeli podatnik zamierzał zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów także kwoty objęte zakwestionowanymi przez organy podatkowe (fikcyjnymi) fakturami, to ciężar dowodu poniesienia faktycznego wydatkowania tych kwot spoczywa właśnie na podatniku.

W efekcie sąd w wyroku z 12 lipca 2011 r. (II FSK 1682/10, prawomocny) przyznał rację organowi.

Z przepisów ustawy o podatku dochodowym wynika, że dane wydatki ponoszone przez przedsiębiorcę mogą być kosztem uzyskania przychodów, jeśli są związane z działalnością gospodarczą. Ponadto aby wydatek mógł być zaliczony do kosztów uzyskania przychodów, muszą być spełnione następujące warunki:

● powinien być rzeczywiście (definitywnie) poniesiony przez podatnika,

● nie może być wyłączony z katalogu kosztów podatkowych,

● powinien zostać poniesiony w celu uzyskania przychodów,

● powinien być właściwie udokumentowany.

Warunki te muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że wydatek uznawany jest za koszt uzyskania przychodów, gdy obejmuje transakcje faktyczne, dokonane między wykazanymi w fakturze sprzedawcą i nabywcą.

Sądy podkreślają jednak, że samo wykonanie usługi lub dostarczenia towaru jest niewystarczające, aby wydatek związany z tą czynnością można było zaliczyć do kosztów prowadzonej działalności. Transakcje muszą identyfikować strony, które biorą w nich udział, w sposób niebudzący wątpliwości.

Rozliczenie wydatków przez podatnika na podstawie faktur, które nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, zarówno pod względem przedmiotu, jak i podmiotu, z którym miała być dokonana rzekoma transakcja, stanowi podstawę dla organów podatkowych do zakwestionowania rzetelności ksiąg podatkowych. Jeśli dokumentacja podatnika jest nieprawdziwa lub niekompletna i w efekcie nierzetelna, to organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania.

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 22 ust. 1, art. 23 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Art. 23 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).