Trudny obrót wierzytelnościami

Dlaczego różne rankingi zwykle dają Polsce miejsce w drugiej setce krajów o klimacie przyjaznym dla biznesu? Odpowiedzią może być wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2010 r. (sygn. akt II FSK 47/09).

W świetle wyroku osoba fizyczna, która zawodowo trudni się obrotem wierzytelnościami, uzyskuje przychód z praw majątkowych, a nie z działalności gospodarczej. Skutkiem zaprezentowanego przez sąd stanowiska jest oczywiście opodatkowanie osiągniętego przychodu wyłącznie według skali podatkowej. Osoba fizyczna, mimo że formalnie działa jako przedsiębiorca, nie może wybrać stawki 19-proc. Obrót wierzytelnościami przez osobę fizyczną, indywidualnie lub w spółce osobowej, staje się nieopłacalny. Z perspektywy podatkowej adekwatną formą prowadzenia działalności w zakresie zarobkowego obrotu wierzytelnościami jest spółka kapitałowa, co trudno pogodzić z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.

NSA zwrócił uwagę na literalne brzmienie przepisów. W świetle art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przychodem z praw majątkowych jest m.in. odpłatne zbycie praw majątkowych innych, niż wymienione w art. 10 ust. 1, pkt 8 lit. a-c, gdzie z kolei nie ma mowy o odpłatnym zbyciu wierzytelności, tylko zbyciu nieruchomości, udziału w nieruchomości, praw spółdzielczych do nieruchomości oraz użytkowania wieczystego. Następnie NSA zauważył, że przychód z obrotu wierzytelnościami nie może być kwalifikowany jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, bo według art. 5a ust. 6 pozarolnicza działalność gospodarcza jest źródłem tylko tych przychodów, które nie są zaliczane do innych źródeł wymienionych w ustawie.

Ale żaden przepis ustawy nie wyjaśnia wprost, kto ma dokonać zaliczania przychodu do konkretnego źródła. Nie jest jasne, czy prawo zaliczenia przychodu do konkretnego źródła ma podatnik, do którego stosuje się zasadę samoopodatkowania, czy też zaliczenia z góry dokonał ustawodawca przez sam fakt wprowadzenia katalogu źródeł przychodu. Z jakiegoś powodu jest przyjęte, że właściwa jest opcja druga i tę opcję w komentowanym wyroku przyjął NSA.

Sąd jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał również art. 18 ustawy o PIT, który zawiera przykładową egzemplifikację przychodów z praw majątkowych. Są tam wymienione wyłącznie przychody z praw intelektualnych, a nie z wierzytelności. Ponieważ przepis zawiera zwrot "w szczególności", NSA przychylił się do stanowiska, według którego art. 18 ustawy o PIT obejmuje także przychód z obrotu wierzytelnościami. Tym samym sąd pominął własny dorobek orzeczniczy, w którym wyjaśniał, że przykładowe wyliczenie stanów faktycznych nie oznacza dowolnego stosowania dyspozycji normy prawnej do stanu faktycznego wprost ustawą nieopisanego. To, co ustawa wymienia i czego nie wymienia, musi być podobne do siebie. W komentowanym przypadku sąd widocznie dopatrzył się podobieństwa między wierzytelnością a układem topograficznym. Być może kierował się doktryną prawa cywilnego, gdzie i jedno, i drugie zalicza się do praw majątkowych. Niemniej jednak są to dwa odmienne typy praw majątkowych, co sąd powinien wziąć pod uwagę, ustosunkować się i wyciągnąć wnioski.

Kształtująca się od pewnego czasu linia orzecznicza to domykanie furtki. Niby podatnik może w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej wybrać 19-proc. stawkę podatku. Jednak nie dotyczy to wielu czynności, jak np. obrotu wierzytelnościami.

@RY1@i02/2011/060/i02.2011.060.086.002b.101.jpg@RY2@

Marek Bytof, partner w spółce doradztwa podatkowego Taxways

em