Transakcje na foreksie rozlicza się w PIT

Rynek walutowy forex (ang. foreign exchange) umożliwia zawieranie transakcji opartych na zmianach cen par walutowych. Jest rynkiem zdecentralizowanym, funkcjonującym poza obrotem giełdowym. Transakcje zawierane są przez banki, brokerów, przedsiębiorstwa i inwestorów indywidualnych, a wymiana zleceń odbywa się za pośrednictwem platform elektronicznych i teleinformatycznych. Transakcje ze względu na moment rozliczenia dzielą się na natychmiastowe (spot) oraz terminowe. Transakcje spot są dokonywane przez dealerów po bieżących kursach, natomiast transakcje terminowe polegają na uzgadnianiu transakcji, które mają zostać zawarte w przyszłości w określonym terminie i po ustalonej cenie, i opierają się na instrumentach pochodnych (futures, forward i opcje).

Takie określenie form transakcji zawieranych na foreksie powoduje, że od strony podatkowej przychody z nich uzyskiwane są zaliczane do kapitałów pieniężnych, które są opodatkowane 19-proc. stawką podatku dochodowego. Organy podatkowe w wydawanych interpretacjach potwierdzają również, że transakcje zawierane na foreksie przez przedsiębiorców (podatników podatku dochodowego od osób fizycznych) należy rozliczać tak jak kapitały pieniężne, i nie łączy się tego rodzaju przychodów z pozostałymi przychodami z działalności gospodarczej.

Na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o PIT za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających.

Sposób opodatkowania tychże dochodów został uregulowany w art. 30b ust. 1 ustawy o PIT, zgodnie z którym od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia m.in. pochodnych instrumentów finansowych i z realizacji praw z nich wynikających podatek dochodowy wynosi 19 proc. uzyskanego dochodu.

Dochód ten ustala się jako różnicę między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających a kosztami uzyskania przychodów.

Koszty te określa z kolei art. 23 ust. 1 pkt 38a ustawy. Zgodnie z tym przepisem wydatki związane z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych stają się kosztem dopiero w momencie realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo rezygnacji z realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo ich odpłatnego zbycia.

Tak obliczony dochód będący różnicą między przychodami a kosztami należy rozliczyć w zeznaniu rocznym PIT-38, składanym w tym roku do 2 maja (ostatni dzień kwietnia wypada bowiem w niedzielę).

Jednak aby wykonać ten obowiązek, podatnik powinien dysponować stosownymi informacjami dotyczącymi uzyskanych przychodów i poniesionych kosztów. Zgromadzenie tych danych powinno następować na podstawie informacji rocznych sporządzanych i wysyłanych podatnikowi przez podmioty, za pośrednictwem których uzyskuje on te dochody, np. brokerów czy banki. Taką informacją jest PIT-8C, który na podstawie art. 39 ust. 3 ustawy o PIT powinien być przesłany do podatnika i właściwego urzędu skarbowego (właściwego według miejsca zamieszkania). Dane wykazane w PIT-8C podatnik przenosi do zeznania PIT-38.

Kłopotliwa dla prawidłowego rozliczenia może być jednak sytuacja, kiedy podatnik dokonywał transakcji na rynku forex za pośrednictwem zagranicznego brokera, który nie wystawia informacji PIT-8C. Brak tej informacji nie zwalnia podatników ze złożenia rocznego zeznania i rozliczenia należnego podatku.

W takim przypadku należy rozliczyć się na podstawie udostępnionych od tych brokerów innych informacji. Mogą to być np. wyciągi z rachunku inwestycyjnego. Jednak ze względu na dużą liczbę transakcji rozliczenie jest czasochłonne z powodu konieczności przeliczania każdorazowo przychodów i kosztów w walutach obcych na złote.

Do przeliczenia należy zastosować regułę, że przeliczania przychodów dokonuje się według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu albo dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodu.

Prawidłowość takiego postępowania w przypadku braku PIT-8C i rozliczenia przychodów z tytułu transakcji na rynku forex potwierdzają organy podatkowe (np. dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji z 29 czerwca 2010 r., nr IBPBII/2/415-467/10/MW). Dowodem dokumentującym zawierane na rynku forex transakcje może być zestawienie tych transakcji uzyskane z serwisu brokera, o ile zawiera dane identyfikujące podatnika oraz dane pozwalające na określenie wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania.

Innym problemem jest też rozliczenie podatkowe transakcji na foreksie przez przedsiębiorców, czy to prowadzących indywidualną działalność samodzielnie, czy też w formie spółki nieposiadającej osobowości prawnej (np. spółki cywilnej, spółki osobowej prawa handlowego).

W ocenie organów podatkowych aby uznać daną aktywność zarobkową za działalność gospodarczą w zakresie handlu bądź usług, aktywność ta powinna przede wszystkim zaspokajać wielorakie potrzeby innych osób, podmiotów. Aktywność zarobkowa na rynku forex nie ma takich cech, ponieważ jest skierowana na zaspokojenie potrzeb wyłącznie przedsiębiorcy. Takie stanowisko przyjął np. dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji z 1 października 2010 r. (nr ILPB1/415-943/10-2/AG).

Rozliczenia w ramach przychodów firmowych nie będą mogli dokonać, według fiskusa, nawet w przypadku gdy przedsiębiorca ma wpis do ewidencji działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, który dotyczy pozostałej finansowej działalności usługowej, gdzie indziej niesklasyfikowanej, z wyłączeniem ubezpieczeń i funduszów emerytalnych. Nawet gdy przedsiębiorca dokonuje powyższych czynności w sposób zorganizowany i ciągły, to nie można zakwalifikować powyższych przychodów do przychodów z działalności gospodarczej, ale do przychodów z kapitałów pieniężnych. Takie stanowisko przyjął m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 15 lipca 2010 r. (nr ITPB1/415-377/10/WM).

Taka interpretacja uniemożliwia również zaliczenie straty z tytułu transakcji na rynku forex, wygenerowanych na firmowym rachunku bankowym, do wyniku podatkowego z działalności gospodarczej.

Spory z organami podatkowymi często na korzyść podatników rozwiązują sądy administracyjne. Przykładowo WSA w Warszawie w wyroku z 3 marca 2010 r. (sygn. akt III SA/Wa 1825/09) przyznał rację podatnikowi w zakresie potrącania kosztów uzyskania przychodu z tytułu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych występujących na rynku forex. Sąd uznał, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym powinien podlegać łączny efekt działalności inwestycyjnej dokonywanej w roku podatkowym, a błędna jest interpretacja fiskusa, zgodnie z którą ujemny wynik z transakcji foreksowej stanowi nie stratę z kapitałów pieniężnych, o którą podatnik może obniżyć dochód uzyskany z kapitałów pieniężnych w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych, lecz koszt uzyskania przychodów.

Podobnie w przypadku przedsiębiorców sądy z korzyścią dla podatników uznają, że działalność gospodarcza wymaga dla jej prowadzenia m.in. zasobów kapitałowych. Okresowe nadwyżki środków pieniężnych mogą, a nawet, zgodnie z regułą profesjonalizacji prowadzonej działalności gospodarczej, powinny być lokowane przez przedsiębiorcę w sposób zapewniający możliwie jak największą korzyść majątkową. Dlatego też przychody osiągane z różnych instrumentów finansowych powinny być rozliczane w ramach działalności gospodarczej. Takie stanowisko potwierdził m.in. WSA w Kielcach w wyroku z 30 września 2010 r. (sygn. akt I SA/Ke 437/10).

● akcje,

● pochodne instrumenty finansowe,

● transakcje walutowe oparte na instrumentach finansowych,

● certyfikaty inwestycyjne,

● obligacje.

Otwarcie pozycji

10 000 dol. - wartość kontraktu (1 dol. = 2,8 zł)

Zamknięcie pozycji

10 500 dol. - wartość kontraktu (1 dol. = 2,9 zł)

dochód = przychód - koszt = 10 500 dol. - 10000 dol. = 500 dol.

dochód PLN = przychód PLN - koszt PLN = 30 450 zł - 28 000 zł = 2 450 zł

Zeznanie roczne PIT-38

Część C (Dochody / straty); poz. 21, 22 (dane z PIT-8C)*

*gdy brak PIT-8C, poz. 23, 24 (inne przychody)

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 17 ust. 1 pkt 10, art. 23 ust. 1 pkt 38a, art. 30b, art. 39 ust. 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).