Jakie koszty można ująć przy rozliczaniu dochodów giełdowych

Zgodnie z art. 30b ustawy o PIT od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych i z realizacji praw z nich wynikających oraz z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, podatek dochodowy wynosi 19 proc. uzyskanego dochodu. Zatem opodatkowaniu podatkiem podlega dochód stanowiący różnicę pomiędzy przychodem a kosztami uzyskania przychodów.

Istotnym dokumentem z punktu widzenia prawidłowego rozliczenia podatku z tzw. zysków giełdowych będzie informacja PIT-8C, którą podatnik powinien otrzymać od biura maklerskiego do końca lutego roku następującego po roku, w którym zostały osiągnięte przychody. Praktyką jest, że biura maklerskie takie informacje przekazują inwestorom, choć trudno jest wskazać przepis ustawy o PIT, który by ten obowiązek wprost konstytuował. Pamiętać jednak należy, że ten dokument nie zawsze musi być kompletny zarówno po stronie wykazanego w nim przychodu, jak i - w szczególności - po stronie kosztów uzyskania przychodów. Dlatego składając roczną deklarację i obliczając wysokość podatku, należy wziąć pod uwagę wszystkie rzeczywiste wydatki, które mogą stanowić koszt uzyskania przychodów w rozumieniu ustawy podatkowej, jak i wszystkie przychody.

Biuro maklerskie wystawiając informację PIT-8C z pewnością powinno wykazać w rubryce dotyczącej kosztów uzyskania przychodów w szczególności następujące koszty:

● wydatki na nabycie sprzedanych lub zrealizowanych instrumentów finansowych,

● prowizje maklerskie od zrealizowanych transakcji,

● prowizje od przyrostu pakietu papierów wartościowych,

● opłaty za prowadzenie rachunku inwestycyjnego,

● opłaty za dostęp do notowań rachunku internetowego.

Oczywiście powyższy katalog wydatków nie jest katalogiem zamkniętym. Mogą się w nim bowiem znaleźć również inne opłaty pobierane przez poszczególne biura maklerskie, a które są związane z uzyskiwanymi przez inwestora przychodami.

Inwestor ustalając dochód do opodatkowania może również uwzględnić inne koszty związane z uzyskiwanymi przychodami z dochodów giełdowych. Zgodnie z ogólną definicją wyrażoną w art. 22 ust. 1 ustawy o PIT kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. W myśl art. 23 ust. 1 pkt 38 wyżej wymienionej ustawy nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów albo akcji w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych. Wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji) oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych.

Wykładnia gramatyczna użytego przez ustawodawcę pojęcia "koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów" oznacza, że podatnik ma możliwość odliczenia dla celów podatkowych wszelkich wydatków, pod warunkiem że wykaże, iż ich poniesienie ma lub może mieć bezpośredni wpływ na wielkość osiągniętego przychodu. W praktyce przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów każdy wydatek - poza wyraźnie wskazanymi w art. 23 ustawy o PIT (koszty niebędące kosztami uzyskania przychodów) - wymaga indywidualnej oceny pod kątem bezpośredniego związku z tymi przychodami i racjonalności działania dla osiągnięcia tego przychodu. Ocena racjonalności poniesienia konkretnego wydatku przez podatnika - inwestora powinna być dokonywana jedynie na podstawie takiego stanu wiedzy, jaki posiadał w momencie ponoszenia tych wydatków. Co do zasady ponoszone przez inwestorów koszty można podzielić na dwa rodzaje:

1) bezpośrednie, które należy przypisać do konkretnej transakcji, tj. koszt nabycia odpłatnie zbywanego papieru wartościowego, stanowiącego iloczyn ceny jednostkowej oraz ilości papierów wartościowych oraz

2) koszty poniesione przez inwestora w roku podatkowym w celu uzyskania przychodu.

Zarówno wydatki na nabycie odpłatnie zbywanego papieru wartościowego, jak również wydatki poniesione w roku podatkowym związane z funkcjonowaniem źródła przychodu stanowią koszty uzyskania przychodu z tą różnicą, że wydatki bezpośrednio związane z nabyciem są tego rodzaju kosztem dopiero w dacie odpłatnego zbycia akcji. Z kolei koszty związane z funkcjonowaniem źródła przychodów i poniesione w celu osiągnięcia przychodów stanowią koszty uzyskania przychodu w momencie ich zapłaty lub kapitalizacji. W sytuacji gdyby nie uzyskano przychodów z kapitałów pieniężnych, wówczas faktycznie poniesione koszty w celu osiągnięcia przychodów należy uznać za stratę podatkową, rozliczaną w ciągu kolejnych pięciu lat podatkowych z dochodem uzyskanym z tego źródła przychodów.

Zatem jeżeli podatnik - inwestor poniósł wydatki na zakup prenumeraty prasy i literatury fachowej o tematyce ściśle związanej z inwestowaniem na giełdzie, opłacał dostęp do serwisów informacyjnych i ponosił koszty udziału w szkoleniach dotyczących inwestowania na giełdzie, a wydatki te pozostają w związku z przychodem o charakterze przyczynowo-skutkowym albo gospodarczym, wówczas wydatki te będą stanowić koszty uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Pamiętać przy tym należy, że wydatki te na wypadek kontroli powinny być należycie udokumentowane (tj. faktury, rachunki itp.).

Zasadne jest również zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów odsetek z tytułu zaciągnięcia kredytu oraz prowizji od jego udzielenia. Pamiętać jednak należy, aby był to kredyt celowy, tj. oferowany przez bank na zakup akcji (papierów wartościowych). W przeciwnym razie może być problem z udowodnieniem, że zwykły kredyt konsumencki był przeznaczony na cele inwestycyjne związane z obrotem giełdowym. Należy ponadto zauważyć, że koszty związane z kredytem giełdowym są kosztami bezpośrednio związanymi z konkretnie nabywanymi walorami.

Zatem moment zaliczenia tych wydatków do kosztów uzyskania przychodów będzie tożsamy z momentem uzyskania przychodu (bądź straty) z tytułu ich sprzedaży. Ustawa o PIT wprowadza jednak w tym zakresie pewne ograniczenia. Zgodnie bowiem z jej art. 23 ust. 1 pkt 38b nie uważa się za koszty uzyskania przychodów zapłaconych odsetek i prowizji od kredytu, za który nabyto papiery wartościowe, udziały lub pochodne instrumenty finansowe, przypadających proporcjonalnie na tę część kredytu, która nie została wydatkowana na nabycie tych papierów wartościowych, udziałów lub pochodnych instrumentów finansowych.

W przypadku nabycia papierów wartościowych w ten sposób nie występuje koszt nabycia tych papierów, ponieważ nie zostały poniesione żadne wydatki na ich nabycie. Ustawa o PIT przewiduje zwolnienie z podatku dochodowego dochodu uzyskanego ze zbycia akcji (udziałów) otrzymanych w drodze spadku albo darowizny - w części odpowiadającej kwocie zapłaconego podatku od spadków i darowizn (art. 21 ust. 1 pkt 105 ustawy o PIT).

Powszechną już praktyką jest przyznawanie pracownikom, w ramach programów motywujących, akcji pracowniczych. Ustalenie kosztu uzyskania przychodu przy zbyciu akcji pracowniczych jest uzależnione od tego, czy pracownik nabył akcje odpłatnie, czy też nieodpłatnie. W przypadku bowiem nieodpłatnego zakupu akcji, przy ustalaniu dochodu z ich zbycia koszt uzyskania przychodu wyniesie zero, chyba że pracownik poniósł inne wydatki związane z ich nabyciem. W pozostałych przypadkach wysokość kosztu uzyskania należy określić na podstawie ceny nabycia akcji. W tym miejscu należy również zwrócić uwagę na możliwość nabycia przez pracowników akcji po cenach preferencyjnych, tj. sytuacji, w której pracownik nabywa akcje po cenie niższej aniżeli cena, po której nabyła je spółka. Jeżeli spółka zbywająca akcje pracownikowi po cenie niższej potraktowała różnicę w cenie jako przychód pracownika, kosztem uzyskania przychodu będzie wartość odpłatności, jaką poniósł pracownik, powiększona o wartość przychodu podatkowego ze stosunku pracy.

@RY1@i02/2011/025/i02.2011.025.086.012a.001.jpg@RY2@

Paweł Greszta, doradca podatkowy w Instytucie Studiów Podatkowych Modzelewski i Wspólnicy

oprac. Przemysław Molik

Art. 21 ust. 1 pkt 105, art. 22 ust. 1, art. 23, ust. 1 pkt 38, 38b; art. 30b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).