Jak rozliczyć w Polsce dochody zagraniczne

Wiele osób pracujących i zarabiających za granicą dziwi się, że ma obowiązek wykazywania takich zarobków przed polskim fiskusem. Zasada jest jednak prosta: masz miejsce zamieszkania lub centrum interesów osobistych bądź gospodarczych w Polsce, płacisz podatki w kraju. Aby uniknąć podwójnego podatku od tego samego dochodu, tj. za granicą i w Polsce, trzeba zastosować odpowiednią metodę unikania podwójnego opodatkowania. O tym, jaka to będzie metoda, podatnik dowie się z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartej między Polską, a państwem, w którym pracował.

Z przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Polski, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Jest to nieograniczony obowiązek podatkowy.

Natomiast osoby fizyczne, jeżeli nie mają w Polsce miejsca zamieszkania, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów (przychodów) osiąganych na terytorium RP. To ograniczony obowiązek podatkowy.

Jeżeli osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania w obu umawiających się państwach, wówczas stosuje się zasady:

a) osobę uważa się za mającą miejsce zamieszkania w tym umawiającym się państwie, w którym ma ona stałe miejsce zamieszkania. Jeżeli ma ona stałe miejsce zamieszkania w obu umawiających się państwach, wówczas uważa się ją za mającą miejsce zamieszkania w tym umawiającym się państwie, z którym ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze (ośrodek interesów życiowych);

b) jeżeli nie można ustalić, w którym umawiającym się państwie osoba ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze albo jeżeli nie posiada ona stałego miejsca zamieszkania w żadnym z umawiających się państw, wówczas uważa się ją za mającą miejsce zamieszkania w tym umawiającym się państwie, w którym zwykle przebywa;

c) jeżeli przebywa ona zazwyczaj w obydwu umawiających się państwach lub nie przebywa zazwyczaj w żadnym z nich, wówczas będzie ona uważana za mającą miejsce zamieszkania w tym umawiającym się państwie, którego jest obywatelem;

d) jeżeli miejsca zamieszkania nie można określić zgodnie z postanowieniami wymienionymi w punktach a), b) oraz c), właściwe władze umawiających się państw rozstrzygną zagadnienie w drodze wzajemnego porozumienia.

Za osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce uważa się osobę fizyczną, która:

● posiada na terytorium RP centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub

● przebywa na terytorium RP dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Określenie miejsca zamieszkania jest uzależnione od dwóch warunków. Pierwszy z nich to długość pobytu - 183 dni. Jeśli podatnik przebywa w Polsce powyżej 183 dni, jest rezydentem podatkowym w Polsce. Drugi warunek: jeśli podatnik posiada w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych, jest polskim rezydentem.

Zasada 183 dni jest jasna. Sprawa się komplikuje, jeśli trzeba ustalić, gdzie znajduje się centrum interesów osobistych podatnika. Komentarz do Modelowej Konwencji OECD wskazuje na cztery aspekty decydujące o określeniu centrum interesów życiowych danej osoby. Bierze się tu pod uwagę głównie powiązania rodzinne danej osoby. Trzeba ustalić, z którym państwem wiążą ją ściślejsze powiązania rodzinne, np. gdzie przebywa rodzina, jak utrzymywane są więzi rodzinne. Jako pomocnicze kryteria komentarz wskazuje powiązania gospodarcze i polityczne.

Dla polskiego fiskusa przy określaniu centrum życiowego zawsze ważniejsza będzie rodzina, a nie np. powiązania gospodarcze. Zatem na początek sprawdzi, jakie powiązania rodzinne podatnik ma z Polską.

Warto wiedzieć, że za dochody (przychody) osiągane w Polsce uważa się w szczególności dochody (przychody) z:

● pracy wykonywanej na terytorium Polski na podstawie stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia,

● działalności wykonywanej osobiście w Polsce, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia,

● działalności gospodarczej prowadzonej w Polsce,

● położonej w Polsce nieruchomości, w tym z jej sprzedaży.

Umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, których stroną jest Polska, co do zasady zawierają dwie metody unikania podwójnego opodatkowania. Jedna to metoda wyłączenia z progresją. Polega ona na tym, że w Polsce wyłącza się z podstawy opodatkowania dochód osiągnięty za granicą, zwolniony z opodatkowania na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jednak dla ustalenia stawki podatku od pozostałego dochodu - osiągniętego w Polsce - stosuje się stawkę podatku właściwą dla całego dochodu, tzn. łącznie z dochodem osiągniętym za granicą.

Metodę wyłączenia z progresją przewidują praktycznie wszystkie umowy z państwami UE oprócz m.in. umów z Holandią i Belgią.

Przy zastosowaniu metody wyłączenia z progresją podatnik ma obowiązek składania zeznania rocznego, jeżeli:

● osiągnie w Polsce dochody podlegające opodatkowaniu według skali podatkowej,

● będzie chciał skorzystać z preferencyjnego rozliczenia rocznego, tzn. złożyć PIT łącznie z małżonkiem lub opodatkować dochody w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Druga metoda to proporcjonalne odliczenie. Polega ona na tym, że dochód osiągany za granicą jest opodatkowany w Polsce, ale od należnego podatku odlicza się podatek zapłacony za granicą. Odliczenie to możliwe jest tylko do wysokości podatku przypadającego proporcjonalnie na dochód uzyskany w obcym państwie.

Przy zastosowaniu metody odliczenia proporcjonalnego obowiązek wykazania w zeznaniu rocznym dochodu uzyskanego za granicą istnieje zawsze, bez względu na to, czy oprócz dochodów z zagranicy podatnik uzyskał w Polsce inne dochody opodatkowane według skali podatkowej.

Na koniec jedna ważna uwaga: jeśli Polska nie podpisała umowy podatkowej z państwem, w którym Polak pracował, zawsze stosuje się metodę proporcjonalnego odliczenia.

Przepisy ustawy o PIT przewidują, że wolna od podatku dochodowego jest część przychodów osób o nieograniczonym obowiązku podatkowym, przebywających czasowo za granicą i uzyskujących przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy, za każdy dzień pobytu za granicą, w którym podatnik pozostawał w stosunku służbowym, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczym stosunku pracy, w kwocie odpowiadającej 30 proc. diety, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju.

Dieta z tytułu zagranicznej podróży służbowej do Niemiec wynosi 42 euro za każdy dzień. 30 proc. diety to 12,6 euro. Za każdy dzień pobytu za granicą (przebywając w stosunku pracy) podatnik może uwzględnić 12,6 euro diety. Aby diety uwzględnić w rocznym PIT, trzeba przeliczyć je na złote.

Po powrocie z zagranicy podatnicy będą musieli dopełnić pewnych obowiązków podatkowych. Zgodnie z przepisami ustawy o PIT, podatnicy, którzy podlegają w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czasowo przebywający za granicą, którzy osiągają dochody ze źródeł przychodów położonych poza terytorium Polski, są zobowiązani w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wrócili do kraju, wpłacić zaliczkę na podatek dochodowy. Jeżeli termin płatności przypada po zakończeniu roku podatkowego, należny podatek jest płatny w terminie złożenia zeznania.

Patrząc na metody unikania podwójnego opodatkowania, podatnicy, którzy muszą rozliczyć się według proporcjonalnego rozliczenia, mogą czuć się pokrzywdzeni. Z pomocą przychodzi tu jednak ustawa o PIT, która przewiduje możliwość stosowania ulgi abolicyjnej.

Ulga ta polega na tym, że podatnik podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce, rozliczający metodą proporcjonalnego odliczenia uzyskane za granicą dochody m.in. z pracy lub działalności wykonywanej osobiście, ma prawo odliczyć ulgę abolicyjną od podatku do- chodowego, obliczonego zgodnie z polską skalą PIT, pomniejszonego o kwotę składki zdrowotnej.

Odliczeniu podlega kwota stanowiąca różnicę między podatkiem obliczonym zgodnie z metodą proporcjonalnego odliczenia a kwotą podatku obliczonego przy zastosowaniu do tych dochodów metody wyłączenia z progresją.

Praca za granicą i konieczność rozliczania zarobków zagranicznych w kraju nie pozbawia podatnika możliwości korzystania z polskich odliczeń podatkowych.

Zgodnie z ustawą o PIT dochód ulega obniżeniu o kwotę pobranych bądź opłaconych składek na powszechne ubezpieczenia społeczne, określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Co ważne, podatnicy mają prawo uwzględnić składki ubezpieczeniowe zapłacone za granicą (w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub w Konfederacji Szwajcarskiej).

W zeznaniu rocznym można uwzględnić także składki zdrowotne. Odliczenie nie może jednak przekroczyć 7,75 proc. podstawy wymiaru składki. Również w tym przypadku podatnik może w polskim zeznaniu uwzględnić składki zdrowotne zapłacone za granicą (te same państwa, co przy odliczaniu składek na ubezpieczenie społeczne). Jeżeli w zeznaniu rocznym podatnik wykaże dochód do opodatkowania, może skorzystać również z odliczeń od dochodu, czyli: darowizn, wydatków rehabilitacyjnych, ulgi na spłatę odsetek od kredytów (pożyczek) zaciągniętych na cele mieszkaniowe, wydatków z tytułu użytkowania internetu. Ponadto podatnik ma prawo do skorzystania z ulgi na dziecko.

- osoby fizyczne, jeżeli nie mają na terytorium Polski miejsca zamieszkania, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów z pracy wykonywanej na terytorium Polski na podstawie stosunku służbowego lub stosunku pracy, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia, oraz od innych dochodów osiąganych na terytorium RP.

- osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Polski, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów.

Certyfikat rezydencji to dokument potwierdzający miejsce zamieszkania dla celów podatkowych danej osoby

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).