Na opcjach menedżerskich można skorzystać podatkowo

Przyznanie opcji menedżerskich, w przeciwieństwie do premii czy bonusów, nie stanowi dla beneficjenta przychodu ze stosunku pracy.

Mechanizm opcji menedżerskich polega na przyznaniu osobom zarządzającym spółką prawa do zakupu akcji spółki po preferencyjnej cenie, najczęściej niższej od wartości rynkowej. Jest to znane i chętnie wykorzystywane narzędzie w motywowaniu kadry zarządzającej w spółkach akcyjnych. Umożliwia ono interesariuszom tworzącym kadrę menedżerską wejście do grona akcjonariuszy spółki, dzięki czemu cel w postaci długotrwałego wzrostu wartości akcji spółki staje się wspólnym celem obu tych grup. Status właścicieli spółki jest dodatkowym czynnikiem motywującym menedżerów do efektywnego zarządzania, nie tylko ze względu na możliwość uzyskania korzyści ekonomicznych w postaci dywidendy bądź zysku ze sprzedaży akcji, ale również przez wzmocnienie utożsamiania się z firmą. Co więcej, zaplanowanie programu opcji menedżerskich jako realizowanego w dłuższej perspektywie czasowej przyczynia się do zmniejszenia fluktuacji kadrowych na kluczowych stanowiskach.

Analizując możliwość wykorzystania programu motywacyjnego opartego na opcjach menedżerskich, często pomija się korzyści podatkowe, jakie taki program zapewnia. Przyznanie opcji menedżerskich, w przeciwieństwie do premii czy też bonusów, nie stanowi dla beneficjenta przychodu ze stosunku pracy. Dzięki temu pracodawca nie występuje tu w roli płatnika, jak to ma miejsce w przypadku świadczeń wynikających z umowy o pracę. Ponadto przyznanie opcji nie jest podstawą do obliczenia składek na ubezpieczenie społeczne, które obciążałyby również pracodawcę. Po stronie menedżera pracownika przyznanie opcji - w przeciwieństwie do premii czy bonusów - nie generuje przychodu. Nie można bowiem uznać, że przyznanie opcji stanowi przysporzenie o charakterze definitywnym i o określonej wysokości. Podobnie zrealizowanie opcji przez zakup akcji po cenie niższej niż rynkowa, co do zasady, nie skutkuje po stronie nabywcy obowiązkiem zapłaty podatku (dochód uzyskany w ten sposób, co do zasady, nie podlega opodatkowaniu). Należy jednak mieć na uwadze, że jakkolwiek dochód stanowiący nadwyżkę wartości rynkowej akcji nad wydatkami na ich objęcie nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia akcji, opodatkowaniu podlega dochód z odpłatnego zbycia tych akcji. Preferencyjność omawianego rozwiązania polega zatem na odroczeniu momentu opodatkowania uzyskanych korzyści do chwili sprzedaży objętych akcji oraz do opodatkowania faktycznie uzyskanego dochodu, a nie wirtualnej wartości, jaką jest różnica pomiędzy ceną zapłaconą za akcje a ich wartością rynkową w dniu nabycia.

Kluczową sprawą będzie konstrukcja programu motywacyjnego. Zdarza się bowiem, że zasady takiego programu zostają określone w regulaminie bądź innym dokumencie wewnętrznym spółki ustanowionym decyzją zarządu. W takiej sytuacji korzyść w postaci odroczenia momentu opodatkowania nie znajdzie zastosowania, gdyż dochód stanowiący nadwyżkę między wartością rynkową akcji objętych a wydatkami poniesionymi na ich objęcie nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia tych akcji wyłącznie w przypadku objęcia przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia. Konieczne jest zatem przyjęcie dokładnych zasad uczestnictwa w programie w drodze uchwały, ustalenie ich przez zarząd jest w tym przypadku niewystarczające.

Dotychczas jedną z metod pozwalających na wygenerowanie dodatkowych oszczędności podatkowych w ramach programów motywacyjnych opartych na opcjach menedżerskich było zastosowanie międzynarodowych struktur optymalizacyjnych, z wykorzystaniem spółek z siedzibą np. na Cyprze. Zrealizowanie opcji, na mocy polsko-cypryjskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania wyłączone było z opodatkowania w Polsce, natomiast na Cyprze jako zysk z kapitału było wolne od podatku, podobnie jak dochód ze zbycia objętych w ramach programu akcji. Wypłata dywidendy menedżerowi - udziałowcowi spółki cypryjskiej korzystała z klauzuli tax sparing, która pozwalała na jej efektywne opodatkowanie stawką podatku dochodowego na poziomie nie 19 proc., a jedynie 9 proc. Jednak Polska i Cypr podpisały protokół zmieniający dotychczas obowiązującą umowę. W konsekwencji, jeżeli procedury ratyfikacyjne zostaną dopełnione w tym roku, klauzula tax sparing od 1 stycznia 2013 r. przestanie funkcjonować. Wydaje się, że optymalizacja programów opcyjnych nadal jest możliwa, choćby przez wykorzystanie struktur opartych na funduszach inwestycyjnych zamkniętych, których dodatkowym atutem byłby niższy koszt utrzymywania.

@RY1@i02/2012/092/i02.2012.092.183000500.803.jpg@RY2@

Krzysztof Kaczmarek partner zarządzający w TPA Horwath

@RY1@i02/2012/092/i02.2012.092.183000500.804.jpg@RY2@

Mariusz Stefaniak konsultant w TPA Horwath

( red. EM)