Wyrok podatkowy, rewolucja w składkach

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 lipca 2014 r. (sygn. akt K 7/13) nie określił, kiedy nie trzeba płacić podatku. Wypowiedział się tylko, kiedy nie powstaje przychód, przez co wyrok wywiera bezpośredni wpływ także na składki ZUS. Przykładem mogą być np. imprezy sfinansowane ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS) bez różnicowania kwotowego między osobami uprawnionymi (np. pikniki sportowe, w których wszyscy pracownicy biorą darmowy udział). Zgodnie z interpretacją ZUS świadczenia po równo nie korzystają ze zwolnienia dotyczącego ZFŚS. Zdarzało się, że organ rentowy domagał się w takim przypadku składek od wartości obliczonej na zasadzie kosztu jednostkowego (suma wydatków na imprezę podzielona przez liczbę uczestników). Według TK mamy jednak do czynienia z przychodem nieoznaczonym, którego nie da się przypisać do poszczególnych uczestników. Oznacza to, że z funduszu można organizować takie imprezy, a jeżeli nie da się przypisać przychodu do osoby, fakt, że mamy do czynienia ze świadczeniem po równo, jest bez znaczenia (abstrahując w tym miejscu od tego, czy ZUS w ogóle ma rację, twierdząc, że świadczenia socjalne po równo są oskładkowane). Skoro nie będziemy mieli do czynienia z przychodem, nie powstanie obowiązek ani zapłaty podatku, ani składek ZUS, i to bez względu na to, czy istnieją stosowne zwolnienia podatkowo-ubezpieczeniowe oraz czy spełnione są warunki do skorzystania z nich.

Odmienna wykładnia

W efekcie wszyscy, którzy otrzymali decyzje wymiarowe i zapłacili składki, na podstawie wyroku TK mogą teraz wystąpić o stwierdzenie nadpłaty i odzyskać zapłacone kwoty. Ci, co zapłacili składki z własnej woli, mogą zaś zrobić korektę rozliczeń. Warunkiem jest jednak, aby - stosując wykładnię trybunału - dane świadczenie nie stanowiło przychodu.

Jednak dla tych, którzy czekali na zajęcie przez trybunał stanowiska w sprawie świadczeń nieodpłatnych, wyrok TK jest nieco rozczarowujący. Trybunał uznał, że przepisy ustawy podatkowej w rozumieniu przyjętym przez TK są zgodne z Konstytucją RP. Wyrok nie mówi jednak nic o innych możliwościach wykładni (to, że rozumienie zgodne z wyrokiem TK jest zgodne z Konstytucją RP, nie oznacza, że inne rozumienie przepisu jest z nią niezgodne). Trybunał dokonał jednak wykładni przepisów i niejako narzucił swój sposób ich interpretacji. Wytyczne TK pozwalają ustalić, kiedy mamy do czynienia z przychodem, a w konsekwencji także - kiedy przychód nie powstanie. Jest to istotne na użytek PIT, ale równie istotne na użytek ZUS.

Od czego płacimy

W przypadku pracowników składki ZUS płaci się od przychodu w rozumieniu podatkowym. Uznając dane świadczenie za przychód, należy więc domyślnie zapłacić od jego wartości podatek dochodowy i składki ubezpieczeniowe. Oczywiście w obu przypadkach można skorzystać ze stosownych zwolnień - niestety katalog zwolnień z PIT nie pokrywa się z katalogiem zwolnień z ZUS. Wobec tego podstawą wymiaru składek mogą być nawet przychody wolne od podatku.

Wnioskując z przeciwieństwa - jeżeli nie mamy do czynienia z przychodem, nie powstaje obowiązek płacenia ani podatku, ani składek ZUS. Mówiąc inaczej - wyłączenie z przychodów oznacza zatem wyłączenie zarówno z podstawy opodatkowania, jak i z podstawy wymiaru składek ZUS.

Konsekwencje

Zgodnie z komunikatem TK wydanym po wyroku K 7/13 za przychód pracownika mogą być uznane takie świadczenia, które:

1) zostały spełnione za zgodą pracownika (skorzystał z nich w pełni dobrowolnie),

2) zostały spełnione w jego interesie (a nie w interesie pracodawcy) i przyniosły mu korzyść w postaci powiększenia aktywów lub uniknięcia wydatku, który musiałby ponieść,

3) korzyść ta jest wymierna i przypisana indywidualnemu pracownikowi (nie jest dostępna w sposób ogólny dla wszystkich podmiotów).

Wszystkie powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Wystarczy więc wyłączenie jednego z warunków, aby przychód nie powstał.

Za zgodą

Przychodem mogą być wyłącznie świadczenia dobrowolne. Brak zgody pracownika tym samym wyłącza możliwość powstania przychodu. Brak przychodu skutkuje zaś brakiem obowiązku odprowadzania składek ZUS. Oznacza to m.in., że w sytuacji gdy pracownik ma obowiązek uczestniczenia w danym zdarzeniu, w ogóle nie ma mowy o przychodzie. Tak będzie chociażby w przypadku służbowych wyjazdów niespełniających kryteriów do uznania ich za podróż służbową.

Gdy nie ma przysporzenia majątkowego

Największym mankamentem ustawy podatkowej jest brak wyraźnego zapisu, że przychodem jest wyłącznie przysporzenie majątkowe. Mówiąc obrazowo, przychód powstaje wyłącznie wtedy, gdy pracownik po otrzymaniu danego świadczenia staje się bogatszy. Przychód może polegać przy tym na wzroście aktywów (stan posiadania) lub na spadku pasywów (zmniejszenie zadłużenia). Jeżeli otrzymane świadczenie nie wywołało żadnego z takich skutków - przychód nie powstał.

Tylko oznaczony

Przychód musi mieć określoną wartość. I to wartość przypisaną indywidualnie do określonego podatnika. Świadczenia na rzecz grupy nie dają się przeliczyć w sposób racjonalny na rzecz poszczególnych pracowników, a tym samym nie ma jak ich opodatkować i oskładkować. Inspiracją TK były w tym zakresie imprezy pracownicze. Skoro nie wiadomo, kto ile czego zjadł i wypił, nie ma jak ustalić kwoty przychodu.

@RY1@i02/2014/206/i02.2014.206.03300030d.802.jpg@RY2@

Paweł Ziółkowski specjalista w zakresie podatków i prawa pracy

Paweł Ziółkowski

specjalista w zakresie podatków i prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 11 ust. 1-2b, art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 50 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.).