Kwota za przewlekłość postępowania jest zwolniona z podatku

Za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki w postępowaniu sądowym toczącym się przed sądem okręgowym należy się kwota pieniężna przyznana na podstawie ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. nr 179, poz. 1843 ze zm.). Jest ona zadośćuczynieniem zwolnionym z PIT.

Podatnik został tymczasowo aresztowany, ale sąd okręgowy, a później apelacyjny prawomocnie uniewinnili go od zarzucanych mu czynów. Wnioskodawca złożył pozew o odszkodowanie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie, a w związku z przedłużającym się postępowaniem - wniosek o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie sądu okręgowego. Wskazał, że sąd apelacyjny w postanowieniu z maja 2012 r. wydanym na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na naruszenie prawa stwierdził, że w postępowaniu sądowym toczącym się przed sądem okręgowym nastąpiło naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz podatnika określoną kwotę pieniędzy. Sąd okręgowy przesłał wnioskodawcy PIT-8C i wskazał, że kwota znajduje się w części D formularza, informującej o wysokości przychodów z innych źródeł, od których nie został odprowadzony podatek.

Istota sporu sprowadzała się do wyjaśnienia, czy kwota otrzymana przez skarżącego na podstawie postanowienia Sądu Apelacyjnego jest odszkodowaniem zwolnionym z PIT na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3 lub 3b ustawy o PIT (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Sąd wyjaśnił najpierw charakter prawny kwoty przyznanej podatnikowi. Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na naruszenie prawa, w przypadku uwzględnienia skargi, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, a w przypadku skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez komornika - od komornika, kwotę w wysokości od 2 tys. zł do 20 tys. zł. Przepis nie precyzuje charakteru przyznawanej sumy pieniężnej.

Zdaniem organu podatkowego (dyrektora izby skarbowej, który wydał interpretację w imieniu ministra finansów) kwota taka nie stanowi odszkodowania ani zadośćuczynienia, ponieważ w art. 15 ustawy z 17 czerwca 2004 r. ustawodawca mówi o odszkodowaniu lub zadośćuczynieniu, którego można dochodzić po pozytywnym zakończeniu sprawy o uwzględnienie skargi na przewlekłość. A zatem - twierdził organ - zasądzona kwota pieniężna nie ma charakteru odszkodowania czy zadośćuczynienia.

Sąd nie zgodził się jednak z organem. Jego zdaniem art. 15 ustawy z 17 czerwca 2004 r. nie określa charakteru prawnego kwoty zasądzonej po uwzględnieniu skargi na podstawie art. 12 ust. 4 tej ustawy. O statusie tej kwoty świadczy jej rzeczywisty charakter, tytuł prawny i cel, jakiemu służy. Jak wskazał Sąd Najwyższy (wyroki o sygn. akt: III SPP 163/05, III SPP 154/05 oraz SPK 10/05), kwota otrzymywana na tej podstawie ma zrekompensować negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania sądowego oraz z naruszeniem prawa (nie dobra osobistego) do rozpoznania sprawy sądowej bez zbędnej zwłoki. Ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie skonstruowanego systemu wymiaru sprawiedliwości albo wadliwie działającego systemu wymiaru sprawiedliwości w praktyce.

Z kolei z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT wynika, że wolne od podatku są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub ugodzie, z wyjątkami, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Sąd uznał, że otrzymana przez skarżącą suma pieniężna pełni funkcję takiego właśnie zadośćuczynienia i jest zwolniona z PIT.

z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1473/13, nieprawomocny

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2014/095/i02.2014.095.07100060b.803.jpg@RY2@

Zbigniew Błaszczyk doradca podatkowy TAX-US Podatki Doradztwo

W przedstawionym stanie faktycznym pokrzywdzonemu zostało przyznane odszkodowanie związane z naruszeniem jego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Innymi słowy, z punktu widzenia oceny charakteru zdarzenia, przyznana suma pieniężna stanowi dla Skarbu Państwa rodzaj kary za nieprawidłowe działanie jego przedstawicieli (organu). Jednocześnie, patrząc ze strony pokrzywdzonego, ma mu złagodzić skutki tych wadliwych działań organu państwa. Przepis regulujący wysokość przyznanej sumy pieniężnej nie ma oparcia w utraconych korzyściach pokrzywdzonego, a jej wysokość zależy od subiektywnej oceny sądu związanej z wagą popełnionych przez organ państwa przewinień. Należy zwrócić uwagę, że sąd przyznając to odszkodowanie, nie bierze również pod uwagę sytuacji materialnej pokrzywdzonego i nie uwzględnia ewentualnych skutków podatkowych. Gdyby przyjmował takie założenia, to powinien przyznawać odszkodowania (sumy pieniężne) w kwocie netto, by zapewnić równość obywateli wobec prawa.

Oprac. Łukasz Zalewski