Sejm ma rok na podwyższenie kwoty wolnej od podatku

To sedno wczorajszego wyroku Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt K 21/14). Sędziowie uznali, że art. 27 ust. 1 ustawy o PIT w zakresie, w jakim nie przewiduje mechanizmu korygowania kwoty zmniejszającej podatek, jest niezgodny z ustawą zasadniczą. Mechanizm ten musi gwarantować co najmniej minimum egzystencji - orzekł TK. Dziś kwota ta wynosi 556,02 zł. W rezultacie podatku nie płaci ten, czyj dochód nie przekracza rocznie 3089 zł (3089 x 18 proc. PIT = 556,02).

Niekonstytucyjny przepis straci moc 30 listopada 2016 r. Do tego czasu parlament musi przyjąć nowe przepisy.

Jeden z sędziów zgłosił zdanie odrębne.

Ma być sprawiedliwie

Trybunał rozstrzygał sprawę na wniosek poprzedniego rzecznika praw obywatelskich Ireny Lipowicz. Wskazywała ona, że kwota ta została ustalona w oderwaniu od kryterium ubóstwa. Przykładowo - dla celów pomocy społecznej - osoba samotnie prowadząca gospodarstwo domowe jest uznawana za żyjącą w ubóstwie, jeżeli jej roczny dochód od 1 października 2015 r. nie przekracza 7608 zł.

- Określenie kwoty wolnej od PIT na poziomie dwukrotnie niższym od minimum socjalnego nie ma uzasadnienia - tłumaczył wczoraj sędzia Mirosław Granat. Podkreślił, że wprawdzie ustawodawca ma swobodę w kształtowaniu systemu podatkowego i w nakładaniu obowiązków podatkowych, ale nie może tego robić w oderwaniu od zdolności do ich ponoszenia przez obywateli.

- Podatek nie powinien być ciężarem większym, niż jest to absolutnie potrzebne - podkreślił sędzia Granat. Kilkakrotnie zaznaczał, że ustawodawca musi uwzględniać indywidualną możliwość ponoszenia ciężaru przez podatnika.

- Kształtując zarówno skalę podatkową, jak i kwotę wolna od podatku, ustawodawca musi przestrzegać zasad konstytucyjnych - przekonywał, wskazując na zasady: sprawiedliwości podatkowej (art. 84 konstytucji) oraz sprawiedliwości społecznej (art. 2).

Trybunał nie podał konkretnych rozwiązań, bo sam tego zrobić nie może. - To kwestia polityki fiskalnej państwa - uznał sędzia Granat.

Rząd bronił budżetu

Tym samym TK odrzucił argumenty przedstawicieli Sejmu i Rady Ministrów, którzy twierdzili, że wysokość kwoty wolnej od podatku zależy wyłącznie od woli ustawodawcy, bo leży w ramach jego władztwa podatkowego. Podnosili przy tym, że na podwyższeniu kwoty wolnej skorzystaliby nie tylko biedni, lecz także bogaci. Nie mówiąc o skutkach budżetowych.

Z wyliczeń rządu wynikało, że podniesienie kwoty wolnej od podatku do 6404 zł (minimum egzystencji według przepisów o pomocy społecznej, obowiązujące przed 1 października 2015 r.) spowodowałoby zmniejszenie wpływów z PIT o 12,7 mld zł, w tym dla budżetu państwa o 6,4 mld zł i dla jednostek samorządu terytorialnego o 6,3 mld zł.

Rząd informował również, że oprócz kwoty zmniejszającej podatek w ustawie o PIT przewidziano także ok. 130 rodzajów dochodów zwolnionych z podatku. Wśród nich np. świadczenia rodzinne (np. zasiłek rodzinny i dodatki do niego), świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pomoc pieniężna dla rodzin zastępczych. Tylko z tytułu zwolnienia z PIT świadczeń rodzinnych do budżetu nie wpływa 1,6 mld zł.

Zdanie odrębne

Argumenty te nie przekonały trybunału. Uwzględnił je natomiast sędzia Stanisław Rymar w swoim zdaniu odrębnym. W jego przekonaniu sprawa powinna być umorzona ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Sędzia wyjaśnił, że konstytucja nie nakłada na ustawodawcę obowiązku wprowadzenia kwoty zmniejszającej podatek . Ponadto - dodał - prawa konstytucyjne nie gwarantują podatnikowi prawa do niepłacenia podatku z uwagi na "subiektywnie definiowalną zdolność do ponoszenia ciężarów podatkowych".

Stanisław Rymar wskazał również na sprzeczność (jego zdaniem) uzasadnienia wyroku TK. Z jednej strony trybunał przyznał, że ustawodawca nie miał obowiązku wprowadzić kwoty wolnej, a z drugiej stwierdził, że przepisy konstytucyjne nakazują mechanizm korygowania jej wartości - zauważył.

Dochód wolny od podatku nie może wynosić 3089 zł, gdy poziom ubóstwa według ustawy o pomocy społecznej to 7608 zł

@RY1@i02/2015/211/i02.2015.211.18300020b.803.jpg@RY2@

Jak zmieniała się kwota zmniejszająca PIT

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl