Kiedy można dokonywać kompensaty umownej

Jeśli nie ma tytułu prawnego ani umownego do dokonania potrącenia lub kompensaty rozrachunków, to należy odrębnie pokazać należność i zobowiązanie. Należności z tytułu dostaw prezentowane są jako „Aktywa obrotowe - należności krótkoterminowe” w podziale na: należności od podmiotów powiązanych, należności od podmiotów pozostałych, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale, a także pozostałe należności z tytułu dostaw i usług. Z kolei zobowiązanie, jeśli jest nadpłatą wynikającą z normalnych relacji, może być pokazane albo jako „zobowiązanie z tytułu dostaw i usług”, albo jako „inne”. Oczywiście też jako „zobowiązania krótkoterminowe”. Tu również w zależności od powiązania lub jego braku z kontrahentem stosuje się podział na jednostki powiązane, pozostałe - w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale, a także i pozostałe odpowiednio w pozycji B.III.3 lit. d „Zobowiązania krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług (do 12 miesięcy) wobec pozostałych jednostek” lub w pozycji B.III.3 lit. i „Zobowiązania krótkoterminowe wobec pozostałych jednostek ‒ inne”. Podział ten dotyczy sytuacji, gdy sporządzamy sprawozdanie według załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości. W przypadku sprawozdań według załącznika nr 5 taki podział nie występuje.

Jednostki, które są jednocześnie względem siebie wierzycielem i dłużnikiem, mają możliwość dokonywania kompensaty umownej. Stosowanie potrącenia umownego jest możliwe na zasadzie swobody umów. Zawierając umowę kompensaty, strony regulują stosunek prawny według swego uznania, w taki sposób, aby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.Kompensaty umownej można dokonać jedynie na podstawie zawartego porozumienia pomiędzy stronami. W umowie kompensaty strony same określają reguły wzajemnego rozliczenia dotyczące tego, które wierzytelności i w jakim czasie będą ze sobą kompensowane.