Sprawozdanie musi odzwierciedlać sytuację firmy

Na koniec roku podmioty sporządzają sprawozdanie finansowe, które musi być zatwierdzone przez odpowiedni organ. To ostatni etap rozliczenia danego okresu obrotowego, który kończy się ostatecznym zamknięciem ksiąg rachunkowych. Czynność ta polega na nieodwracalnym wyłączeniu możliwości dokonywania zapisów księgowych w zbiorach tworzących księgi rachunkowe jednostki. Takie zamknięcie musi nastąpić w ciągu 15 dni od zatwierdzenia sporządzonego sprawozdania finansowego za rok obrotowy.

Warto pamiętać, że wykazany w sprawozdaniu wynik finansowy można podzielić i przekazać przykładowo w formie dywidendy. Dlatego tak ważne jest, aby jego wartość została określona w sposób wiarygodny. Niewątpliwie na jego wartość niekorzystnie wpływa utworzenie odpisów aktualizujących dotyczących zapasów, aktywów trwałych czy też należności. Dlatego może istnieć pokusa, aby ich nie ujmować. Jest to jednak błąd.

Przypomnijmy, że np. w przypadku środków trwałych konieczność utworzenia odpisów następuje, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych. Przyczyną przeprowadzenia procedury aktualizacji wyceny może być przykładowo sytuacja, w której spółka zamierza zaniechać lub restrukturyzować działalność, do której są wykorzystywane określone składniki majątku.

Odpisy aktualizujące dotyczące środków trwałych do ksiąg rachunkowych wprowadza się w zależności od tego, czy wcześniej, na mocy odrębnych przepisów, ich wartość była aktualizowana. Jeżeli tak nie było, kwotę odpisu należy zaksięgować w następujący sposób: strona Wn konta 766 - Pozostałe koszty operacyjne, strona Ma konta 050 - Odpisy aktualizujące wartość środków trwałych.

Kolejnym błędem jest brak ujmowanych rezerw, np. na świadczenia pracownicze czy toczące się postępowania sądowe. W ujęciu tej kwestii może pomóc krajowy standard rachunkowości nr 6 - Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe (ukazał się w Dzienniku Urzędowym ministra finansów z 28 listopada 2008 r. nr 12, poz. 90).

Ważną kwestią jest też zasada istotności. Decyduje ona w wielu przypadkach o tym, jak ująć poszczególne zdarzenia. Przepisy prawa bilansowego pozwalają bowiem korzystać z pewnych uproszczeń, jeżeli nie zniekształca to obrazu wykazywanego w księgach i sprawozdaniu. Przykładowo dotyczy to transakcji zabezpieczających (forward), kiedy jednostka chce ograniczyć ryzyko walutowe. Jednostki, których sprawozdania nie podlegają obowiązkowemu badaniu przez biegłego rewidenta, nie są zobligowane do stosowania rozporządzenia ministra finansów w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych. Oznacza to, że takie podmioty mogą nie ujmować w sprawozdaniu finansowym skutków wyceny transakcji zabezpieczających.

Jednak zwolnienie można stosować tylko pod warunkiem, że takie pominięcie nie wywiera istotnie ujemnego wpływu na rzetelność przedstawionej sytuacji majątkowej, finansowej i wyniku finansowego. Może się jednak okazać, że zawarty kontrakt terminowy typu forward jest na tyle istotny, że nawet niepodlegająca badaniu jednostka powinna go ujawnić w sprawozdaniu finansowym. Jeżeli w takiej sytuacji kontrakt nie zostanie ujęty w sprawozdaniu - jest to błąd.

Sprawozdanie finansowe to nie tylko dane wykazywane w bilansie rachunku zysków i strat czy rachunku przepływów pieniężnych. Ważnym elementem jest właściwie skonstruowana informacja dodatkowa do sprawozdania. Należy pamiętać o wprowadzonych od 2009 roku wymogach dotyczących wykazywania nowych danych w informacji dodatkowej. Dotyczy to m.in. wynagrodzenia biegłego rewidenta lub podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych, wypłaconego lub należnego za rok obrotowy. Trzeba to zrobić odrębnie za obowiązkowe badanie rocznego sprawozdania, usługi doradztwa podatkowego oraz pozostałe usługi.

Ponadto rozszerzone zostały wymogi informacyjne dotyczące wynagrodzeń i pożyczek wypłaconych członkom zarządów i rad nadzorczych.

Nie można też zapomnieć o innych wymogach. Często w informacji dodatkowej brak informacji o udzielonych poręczeniach. Jest to istotna informacja, ponieważ wykorzystanie poręczenia może wpłynąć na funkcjonowanie podmiotu.

Warto podkreślić, że obowiązek wykazywania udzielonych przez jednostkę poręczeń jest określony w załączniku nr 1 do ustawy o rachunkowości. W ramach dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania finansowego wykazuje się zobowiązania warunkowe, w tym udzielone przez jednostkę gwarancje i poręczenia, także wekslowe. Natomiast zobowiązanie warunkowe to takie, które stanie się zobowiązaniem, gdy zostaną spełnione określone warunki. W przypadku poręczeń umów kredytowych zobowiązanie u poręczyciela powstanie dopiero wtedy, gdy kredytobiorca nie spłaca poręczonego kredytu.

Ponadto w informacji dodatkowej konieczne jest ujawnienie danych o istotnych zagrożeniach co do kontynuacji działalności przez jednostkę po dniu bilansowym. Natomiast gdy założenie takie jest nieuzasadnione, już przed dniem bilansowym konieczna jest odpowiednia wycena składników majątku. W tym przypadku zastosowanie ma art. 29 ustawy o rachunkowości. Przepis ten obliguje do wyceny składników aktywów po cenach sprzedaży netto możliwych do uzyskania, nie wyższych jednak od cen ich nabycia albo kosztów wytworzenia, pomniejszonych o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.

Niezwykle ważną kwestią jest weryfikacja, czy sprawozdanie finansowe nie podlega badaniu przez biegłego rewidenta. Jest to istotne z wielu względów. Po pierwsze, dlatego że podmioty, których sprawozdania finansowe nie podlegają badaniu, mogą korzystać z wielu uproszczeń, np. przy księgowaniu umów leasingu czy przy obliczaniu kosztów wytworzenia produktu. Przyjęcie uproszczeń oznacza klasyfikowanie umów leasingu dla celów rachunkowych zgodnie z przepisami. Z kolei przy wycenie produktów do kosztów bezpośrednich można doliczyć koszty pośrednie związane z wytworzeniem tego produktu, niezależnie od poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych. Ustalony w ten sposób koszt wytworzenia nie może być wyższy od ceny sprzedaży netto.

Po drugie, w przypadku gdy jednostka podlega badaniu - biegły musi uczestniczyć w inwentaryzacji znacznych składników majątku. Po trzecie, podział lub pokrycie wyniku finansowego netto jednostek może nastąpić po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego przez organ zatwierdzający. W przypadku jednostek zobowiązanych do poddania badaniu przez biegłego rewidenta rocznego sprawozdania finansowego zatwierdzenie tego sprawozdania musi być dodatkowo poprzedzone wyrażeniem opinii o tym sprawozdaniu bez zastrzeżeń lub z zastrzeżeniami. Podział lub pokrycie wyniku finansowego dokonane bez spełnienia tego warunku są nieważne z mocy prawa.

Ważnym elementem sprawozdania finansowego jest właściwie skonstruowana informacja dodatkowa

Organami zatwierdzającymi sprawozdanie finansowe są:

● właściciel - w przypadku działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną,

● wspólnicy - w przypadku spółek cywilnych, jawnych, partnerskich, komandytowych,

● walne zgromadzenie - w przypadku spółek komandytowo-akcyjnych i spółdzielni,

● zwyczajne walne zgromadzenie akcjonariuszy - w spółkach akcyjnych,

● zwyczajne zgromadzenie wspólników - w spółkach z o.o.

Wynagrodzenie audytora wykazuje się odrębnie za:

● obowiązkowe badanie rocznego sprawozdania finansowego,

● inne usługi poświadczające,

● usługi doradztwa podatkowego,

● pozostałe usługi.

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).