Można skorzystać z uproszczonej ewidencji kontraktów forward

Ustawa o rachunkowości nie reguluje szczegółowo zasad ujmowania w księgach rachunkowych instrumentów finansowych. Takie regulacje zawiera rozporządzenie ministra finansów z 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych. Należy jednak pamiętać, że przepisów tych nie muszą stosować jednostki, których sprawozdania finansowe nie podlegają obowiązkowemu badaniu zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o rachunkowości. Jest to możliwe, jednak tylko pod warunkiem, że takie postępowanie nie zniekształca przedstawianej sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego jednostki.

Problematyczna może się jednak okazać kwestia ujęcia kontraktów forward, które są zawierane m.in. w celu zabezpieczenia ryzyka prowadzonej działalności.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia tego typu kontrakty to umowy nakładające na jedną stronę obowiązek dostarczenia, a na drugą - odbioru aktywów o określonej ilości, w określonym terminie w przyszłości i po określonej cenie, ustalonej w momencie zawierania kontraktu. Zalicza się je do pochodnych instrumentów finansowych, które muszą spełniać następujące warunki:

● ich wartość jest zależna od zmiany wartości instrumentu bazowego, to jest określonej stopy procentowej, ceny papieru wartościowego lub towaru, kursu wymiany walut, indeksu cen lub stóp, oceny wiarygodności kredytowej lub indeksu kredytowego albo innej podobnej wielkości,

● nabycie nie powoduje poniesienia żadnych wydatków początkowych albo wartość netto tych wydatków jest niska w porównaniu do wartości innych rodzajów kontraktów, których cena podobnie zależy od zmiany warunków rynkowych,

● rozliczenie nastąpi w przyszłości.

Do wyceny początkowej należy zastosować par. 13 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych. Zgodnie z tym przepisem kontrakt forward wprowadza się do ksiąg rachunkowych na dzień jego zawarcia w cenie nabycia, tj. w wartości godziwej poniesionych wydatków lub przekazanych w zamian innych składników majątkowych. Kontrakt forward zaliczany do zobowiązań finansowych należy wycenić w wartości godziwej uzyskanej kwoty lub wartości otrzymanych innych składników majątkowych. Należy też pamiętać, że przy ustalaniu wartości godziwej na ten dzień uwzględnia się poniesione przez jednostkę koszty transakcji.

Jeżeli na dzień zawarcia kontraktu jednostka nie poniosła żadnych kosztów transakcyjnych, wartość początkowa kontraktu wynosi zero. Dlatego jednostka może nie ujmować kontraktu w księgach rachunkowych na kontach bilansowych. Inną możliwością jest ujęcie kontraktu forward na podstawie art. 46 ust. 2a ustawy o rachunkowości - jako składnika kategorii - Aktywów finansowych i jednocześnie jako zobowiązań finansowych. Przepis ten stanowi bowiem, że aktywa finansowe i zobowiązania finansowe wykazuje się w bilansie w kwocie netto po kompensacie, jeżeli jednostka ma bezwarunkowe prawo do kompensaty aktywów i zobowiązań danego rodzaju i zamierza je rozliczyć w kwocie netto albo jednocześnie wydać składnik aktywów finansowych i rozliczyć zobowiązanie finansowe.

W wyniku dokonania kompensaty aktywów i zobowiązań finansowych wartość bilansowa kontraktu wynosi zero.

Ujęcie kontraktu forward na dzień zawarcia transakcji (kwota wartości kontraktu) może więc przebiegać w następujący sposób: strona Wn konta 150 - Krótkoterminowe aktywa finansowe, strona Ma konta 240 - Inne rozrachunki (Zobowiązania finansowe).

Ponadto kontrakt forward należy wycenić nie później niż na koniec okresu sprawozdawczego, w wiarygodnie ustalonej wartości godziwej, bez pomniejszania o koszty transakcji, jakie jednostka poniosłaby, zbywając te aktywa lub wyłączając je z ksiąg rachunkowych z innych przyczyn, chyba że wysokość tych kosztów byłaby znacząca. Wymaga tego par. 14 ust. 1 rozporządzenia z 12 grudnia 2001 r.

Skutki przeszacowania wartości kontraktów forward zaliczonych do kategorii aktywów finansowych przeznaczonych do obrotu jednostka gospodarcza ujmuje jako przychody lub koszty finansowe w okresie sprawozdawczym, w którym dokonano wyceny.

Tak jak wspomniałam, spółki, których sprawozdania nie podlegają badaniu przez biegłego rewidenta, mogą skorzystać ze zwolnienia. Jednostki takie muszą opisać w dokumentacji rachunkowej przyjęte przez nie zasady uznawania, metody wyceny, zakres ujawniania i sposób prezentacji instrumentów finansowych.

Jeżeli więc podmioty nie wyceniają instrumentów finansowych w wartości godziwej, muszą zamieścić w dodatkowych informacjach i objaśnieniach:

1) dla każdej grupy pochodnych instrumentów finansowych - informację o:

● wartości godziwej tych instrumentów, o ile wartość taka może być wiarygodnie ustalona,

● rodzaju i charakterystyce tych instrumentów,

2) dla długoterminowych aktywów finansowych wykazanych w sprawozdaniu finansowym w wartości bilansowej przekraczającej ich wartość godziwą - informację o:

● wartości bilansowej i wartości godziwej poszczególnych składników aktywów lub odpowiednich grup składników aktywów,

● przyczynach niedokonania odpisów aktualizujących wartość bilansową tych aktywów, w tym przesłankach uzasadniających przekonanie jednostki, że wartość bilansowa zostanie przywrócona.

Kontrakt forward wprowadza się do ksiąg rachunkowych na dzień jego zawarcia w cenie nabycia, tj. w wartości godziwej poniesionych wydatków lub przekazanych w zamian innych składników majątkowych

@RY1@i02/2010/241/i02.2010.241.086.014a.001.jpg@RY2@

Wycena forwardów

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Par. 3 ust. 4 rozporządzenia ministra finansów z 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz. U. nr 149, poz. 1674 z późn. zm.).

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r., nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).