Przy wycenie bilansowej trzeba uwzględnić utratę wartości

Środkami trwałymi w spółce mogą być maszyny produkcyjne, samochody, budynki i inne nieruchomości. Warunkiem przyjęcia ich na konto środków trwałych jest to, że takie aktywa muszą być zdatne do użytku, wykorzystywane do celów jednostki, a przewidywany okres ich użytkowania musi być dłuższy niż rok. Jeżeli środek trwały został zakupiony, to wartość początkowa, w jakiej środek trwały powinien zostać wprowadzony do ksiąg (cena nabycia), składa się z wartości zakupu składnika aktywów (obejmującej kwotę należną sprzedającemu pomniejszoną o VAT podlegający odliczeniu) powiększonej o koszty bezpośrednio związane z zakupem i przystosowaniem składnika aktywów do stanu zdatnego do używania.

W praktyce może się okazać - tak często bywa z nieruchomościami - że wartość rynkowa składnika aktywów znacznie wzrośnie w porównaniu z wartością księgową. Należy jednak pamiętać, że nie ma możliwości podwyższenia tej wartości i wykazania w sprawozdaniu finansowym wartości rynkowej. Jest to możliwe tylko w przypadku wydania odrębnych przepisów (ostatnia taka aktualizacja została dokonana na 1 stycznia 1995 r.).

Takie postępowanie wynika z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem tego typu składniki majątku wycenia się nie rzadziej niż na dzień bilansowy według ceny nabycia lub kosztów wytworzenia, lub wartości przeszacowanej (po aktualizacji wyceny środków trwałych), pomniejszonych o odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.

Warto jednak pamiętać, że przy wycenie należy brać pod uwagę aktualną wartość środka trwałego. Oznacza to, że jeżeli w trakcie roku dany składnik majątku został ulepszony, do wyceny bilansowej, należy wziąć jego nową większą wartość.

Przykładowo, jeżeli budynek został wyposażony w klimatyzację, co stanowi ulepszenie środka trwałego, wówczas do wyceny brana będzie podwyższona wartość.

Jak już wspomniałam, dla celów bilansowych nie można podwyższyć wartości środków trwałych. Można jednak obniżyć ich wartość przez dokonanie odpisów z tytułu trwałej utraty wartości.

Jest to uzasadnione, jeżeli istnieją przesłanki wskazujące na trwałą utratę wartości danego składnika majątku. Należy więc zbadać, czy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych. Uzasadnia to dokonanie odpisu aktualizującego doprowadzającego wartość składnika aktywów wynikającą z ksiąg rachunkowych do ceny sprzedaży netto, a w przypadku jej braku - do ustalonej w inny sposób wartości godziwej.

Pomocą w prawidłowym ujmowaniu i wykazywaniu odpisów aktualizujących może być krajowy standard rachunkowości w tym zakresie, który dostępny jest na stronie internetowej Ministerstwa Finansów (www.mf.gov.pl).

Przykładowo przyczyną dokonania odpisu może być zaniechanie lub restrukturyzacja działalności, do której są wykorzystywane określone składniki aktywów. Przyczyną takiego działania może być wycofanie jakiegoś składnika aktywów z używania.

Odpis aktualizujący można zaksięgować w następujący sposób: strona Wn konta 766 - Pozostałe koszty operacyjne, strona Ma konta 050 - Odpisy aktualizujące wartość środków trwałych.

W przypadku, gdy spółka wcześniej przeprowadzała aktualizację na podstawie odrębnych przepisów i został utworzony kapitał z aktualizacji wyceny, trwała utrata wartości do wysokości utworzonego kapitału zostanie odzwierciedlona zapisem: strona Wn konta 803 - Kapitał z aktualizacji wyceny, strona Ma konta 050 - Odpisy aktualizujące wartość środków trwałych. Pozostałą kwotę ewidencjonuje się następująco: strona Wn konta 766 - Pozostałe koszty operacyjne, strona Ma konta 050 - Odpisy aktualizujące wartość środków trwałych.

W bilansie nie wykazuje się natomiast środków trwałych, które zostały sprzedane, ponieważ w takim przypadku muszą zostać usunięte z ewidencji księgowej. Takie operacje będą miały wpływ na rachunek zysków i strat. Należy jednak pamiętać, że wszystkie tego typu transakcje wykazuje się biorąc pod uwagę wynik ze wszystkich tego typu operacji (wykazuje się je w rachunku zysków i strat per saldo).

W rachunku zysków i strat odpowiednio w wariancie kalkulacyjnym i porównawczym wynik ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych wykazuje się odpowiednio w pozycji G.I lub D.I. - zysk ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych i w pozycji H.I lub E.I - strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych.

Informacje takie wykazuje się również w informacji dodatkowej.

Środki trwałe wykazuje się w aktywach bilansu w pozycji A.II.1. - Środki trwałe z podziałem na:

a) - grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu),

b) - budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej,

c) - urządzenia techniczne i maszyny,

d) - środki transportu,

e) - inne środki trwałe (np. inwentarz żywy, wyposażenie).

W tych pozycjach składniki majątku, jak wyjaśniałam, wykazuje się w bilansie w wartości netto, tzn. w wartości początkowej (powiększonej o koszty ulepszeń) pomniejszonej o dokonane odpisy amortyzacyjne oraz odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.

Dane na temat środków trwałych podlegają też ujawnieniu w informacji dodatkowej. Zakres informacji dodatkowej sporządzanej przez jednostki inne niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji określa załącznik nr 1 do ustawy o rachunkowości. Wymaga on wykazania szczegółowego zakresu zmian wartości grup rodzajowych środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz inwestycji długoterminowych, zawierający:

● stan tych aktywów na początek roku obrotowego,

● zwiększenia i zmniejszenia z tytułu: aktualizacji wartości, nabycia i przemieszczenia wewnętrznego,

● stan końcowy.

Podobnie przedstawiają się stany i tytuły zmian dotychczasowej amortyzacji lub umorzenia.

Warto pamiętać, że w informacji dodatkowej - w części dodatkowych informacji i objaśnień - podaje się również dane dotyczące odpisów z tytułu trwałej utraty wartości.

Taki wymóg wynika z ust. 2 pkt 2 załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości.

@RY1@i02/2010/236/i02.2010.236.086.014a.001.jpg@RY2@

Ewidencja odpisu aktualizującego wartość środka trwałego

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).